Eigenrichting na een (online) klopjacht. Als het gaat over burgeropsporing, welke in toenemende mate via social media gaat, is dit het grootste bezwaar waarover we in de kranten lezen. Maar wat is eigenrichting eigenlijk en waarom kan het onwenselijk of gevaarlijk zijn?
Eigenrichting
Het (voor) eigen rechter spelen,?eigenhandig optreden?of?vigilantisme?is het eigenhandig vereffenen van een al dan niet vermeend geschil in het?civiele recht?en in strafrechtelijke kwesties bestraffen van (vermeende) daders van?misdrijven?zonder dat hier een (straf)rechterlijke procedure aan te pas komt.
Eigenrechter
Iemand die zich bedient van eigenrichting en het?normale?rechtssysteem?van een land negeert en neemt het recht in eigen hand. De burger treedt bij daden van eigenrichting eigenhandig op als?rechter?en uitvoerder en schendt hiermee veelal het?geweldsmonopolie?van de?overheid.
Eigenrichting wordt in een?rechtsstaat?als onwenselijk beschouwd. Men kan bijvoorbeeld bij een?heksenjacht?op?pedofielen?ook gemakkelijk de buurman met wie men ruzie heeft beschuldigen. Dit geldt ook bij het eigenhandig corrigeren van?civielrechtelijke?geschillen: het leidt gemakkelijk tot misbruik, want als je bij de verschuldigde 1000 euro kan pakken, kan je misschien ook wel 10.000 pakken.
Eigenrichting wordt gezien als een misdaad in veel landen, vooral omdat het soms crimineel gedrag uitlokt bij de vigilantes in kwestie. Veelal worden bij eigenrichting?strafbare handelingen?gepleegd zoals?bedreiging,?mishandeling,?diefstal,?doodslag,?huisvredebreuk?en?wederrechtelijke vrijheidsberoving.
Vigilantes
De strafbare of onwenselijke handelingen kunnen individueel gepleegd worden (zoals het oneigenlijk innen van civiele vorderingen), maar ook collectief, met een?volksgericht?of?lynchpartij.?Dit vinden we vaak terug bij heksenjachten op vermeende misdadigers zoals dierenmishandelaars, pedoseksuelen,?terroristen, en in tijd van oorlog?landverraders. Men noemt dit wel?vigilantisme?(van?vigilante, oorspronkelijk?Spaans?en?Portugees?voor “wachtpost” of “wachter”, afgeleid van het Latijnse woord “vigilans”).?Mensen van wie men vermoedt dat ze hun straf ontlopen, zijn soms doelwit.?Ook personen en organisaties betrokken bij illegale activiteiten kunnen doelwit zijn. Soms is zelfs de gehele overheid van een land doelwit van een vigilantistische groep, zoals een hackergroep die een aanval doet op een strategisch overheidssysteem.
Het gedrag van ‘burgerwachten’ kan sterk verschillen. Soms blijft het enkel bij een verbale confrontatie om het doelwit te intimideren of angst aan te jagen, maar soms komt het ook tot lichamelijk geweld.
In Hollywoodfilms en stripboeken zijn superhelden vaak ook vigilantes zoals Batman of Robin Hood, of de rauwe politieagent Dirty Harry. In diverse Amerikaanse steden waren er kort na het uitkomen van de Kick-Ass film burgers die de straat opgingen als buurtwacht superheld.
Burgerarrest
Burgers die een persoon die een?misdaad?of een?overtreding?begaat op?heterdaad?betrappen, mogen deze persoon aanhouden zonder daarbij onnodig geweld of wapens gebruiken. Als niet aan die voorwaarde wordt voldaan, dan maken zij zich schuldig aan?eigenrichting, wat wel strafbaar is. Het zogeheten burgerarrest volgt uit artikel 53 van het Wetboek van Strafvordering.
Een voorbeeld van eigenrichting:
Harderwijk alert op eigenrichting tegen pedofiel
De gemeente Harderwijk is extra alert op mensen die eigen rechter willen spelen tegen een vermeende pedoseksueel die in de stad actief zou zijn. De man zou via Facebook een 8-jarig meisje hebben benaderd.?De familie van het meisje heeft vervolgens een foto van de man op Facebook geplaatst met een waarschuwing. Dit bericht is binnen korte tijd duizenden keren gedeeld en er kwamen veel reacties op. Nadat iemand een adres postte waar de vermoedelijke pedo zou wonen, vielen afgelopen zondagavond vier mannen de woning binnen. De deur werd ingetrapt en de bewoners werden bedreigd. Het ging om een onschuldige familie met dezelfde achternaam als de vermoedelijke pedoseksueel.
Burgemeester van Van Schaik van Harderwijk heeft de bewuste familie inmiddels bezocht. Hij vertelde op radio Gelderland dat de politie extra gaat surveilleren door de straat van de gedupeerde familie om herhaling te voorkomen. Ook de politie laat via Facebook weten dat er een foutief adres rondgaat van de vermeende pedoseksueel.
De familie van het 8-jarige meisje laat weten dat het niet de bedoeling was dat het Facebook-bericht over de vermeende pedoseksueel zo uit de hand zou lopen.
Eigenrichting in andere landen
Iets heftiger gaat eigenrichting eraan toe in bijvoorbeeld Zambia. Roep je daar “dief” in de straat dan volgt een lynchpartij met mogelijk de dood tot gevolg:
De motivatie is vaak dat men het lokale rechtssysteem niet goed genoeg of te laks vindt. Een andere reden is een vervelende persoonlijke ervaring met (bijvoorbeeld) een overheidsinstelling.
Hieronder een hiphop track over Vigilantes:
Bronnen:?Wikipedia?(NL),?Wikipedia?(EN),?Omroep Gelderland,?Leeuwarder Courant (9 jan 2014),?NOS,?Telegraaf,?Trouw.
