Activiste twitterde over drugskartels, kartels twitterden over haar moord

‘Vrienden en familie, vandaag komt er een einde aan mijn leven.’ Het is een van de laatste tweets van María del Rosario Fuentes Rubio, een vrouw die onder haar alias Felina berichtte over het aanhoudende drugsgeweld in Noord-Mexico.

Na die dreigende aankondiging volgden nog een aantal berichten voordat er, tot slot, twee foto’s verschijnen. De eerste van een vrouw van die recht in de camera kijkt, de handen voor haar lichaam gevouwen. De tweede van diezelfde vrouw, liggend op de grond in haar eigen bloed.

,,Pas op Felina, we komen steeds dichterbij.” Deze waarschuwing ontving een Mexicaanse burgerjournaliste twee weken geleden via Twitter. Maria Fuentes Rubio, die medeburgers via Twitter en Facebook waarschuwde voor bendegeweld, kon toen nog niet vermoeden hoe dichtbij de drugskartels al waren.

Haar duizenden Twitter-volgers kregen de schrik van hun leven toen er vanaf haar account plotseling een afschuwelijke boodschap werd verstuurd. Daarbij werd voor het eerst ook haar echte naam onthuld; Felina was alleen haar schuilnaam. ,,Vrienden en familie, mijn echte naam is Maria del Rosario Fuentes Rubio, ik ben arts en vandaag is aan mijn leven een einde gekomen”, is wat haar volgers op Twitter lazen. Daarna volgden vanaf haar account waarschuwingen aan andere twitteraars die, net als Fuentes Rubio, online verslag deden van de misdaden van drugskartels in de Mexicaanse staat Tamaulipas.

Vorige week woensdag ontvoerde een groep gewapende mannen María del Rosario Fuentes Rubio voor de deur van het Mexicaanse ziekenhuis waarin zij werkte. Een dag later werd zij vermoedelijk vermoord. Nu was het natuurlijk nog mogelijk dat hackers het account van Fuentes Rubio hadden gekaapt en haar volgers slechts schrik aanjoegen. Al snel bleek het niet alleen om intimidatie te gaan. Bij de laatste tweet waren ook twee foto’s gevoegd. Een van Fuentes Rubio die gelaten in de camera kijkt. En een tweede waarop ze met bebloed gezicht en aan elkaar gebonden handen op de grond ligt. Dat beeld laat niets te raden over, ook al is haar lichaam nu – ruim een week later – nog altijd niet gevonden.

Het is een daad die normaal gesproken weinig aandacht zou krijgen in een land waar sinds 2006 tienduizenden drugsdoden vielen. Het is vooral de onheilspellende wijze waarop haar dood naar buiten is gebracht die nu de aandacht trekt. Deze ontvoering van Fuentes Rubio is daarmee meer dan een voetnoot in de onbarmhartige nieuwsstroom van het land, vooral vanwege het Twitter alter ego dat de vrouwelijke arts erop na hield.

17 vermoorde journalisten sinds 2006

Fuentes Rubio was in haar vrije tijd een van de personen achter ‘Valor por Tamaulipas (Moed voor Tamaulipas), een van de grootste burgerjournalistieke initiatieven van Mexico met meer dan 100 duizend digitale volgers op Facebook en Twitter. Onder haar alias Felina berichtte ze over aanslagen, ontvoeringen en andersoortig drugsgeweld. ‘Sinds 12:25 uur zijn er explosies en vuurgevechten in Cañada/Fuentes. Pickups rijden met hoge snelheid door de straat’, aldus een van haar berichten. Of: ‘In Balcones, op de hoek van de Evereststraat, staan twee witte Fords met drie gewapende mannen eromheen.’ Ook vroeg ze slachtoffers om via haar medium hun verhaal te delen.

Twitteraars als Felina zijn in het noorden van Mexico populair omdat nieuws over drugsgerelateerd geweld daar lang niet altijd de lokale en regionale media haalt. Volgens de Committee to Protect Journalists, een Amerikaanse non-profitorganisatie, komt dat mede omdat er sinds 2006 al 17 Mexicaanse journalisten werden vermoord die zich ooit kritisch uitlieten over drugskartels. Andere organisaties noemen veel hogere aantallen, doordat verschillende definities van journalisten worden gehanteerd. Kranten in het gewelddadige Tamaulipas, grenzend aan de VS waar de drugs worden afgezet, durven al lang niet meer over de kartels te schrijven. Een gevolg is dat burgers voor wat betreft lokaal nieuws vrijwel volledig afhankelijk zijn van vaak anonieme burgerjournalisten, zoals Felina.

Demonstraties worden gehouden door docenten en anderen als protest tegen het verdwijnen van 43 studenten uit Isidro Burgos op 17 oktober 2014. Onlangs werd door rechercheurs een massa graf gevonden met 28 lichamen. (AP Photo/Eduardo Verdugo)

Lange tijd was Fuentes Rubio actief op de Facebook-pagina Valor por Tamaulipas, oftewel Moed voor Tamaulipas. Daar verschijnen foto’s van gevonden lichamen, berichten over vermiste personen en waarschuwingen om gebieden te mijden als er vuurgevechten zijn. Die laatste berichten kwamen lange tijd vaak van Fuentes Rubio, die daarvoor over een netwerk van contacten leek te beschikken.
Een betrekkelijk onschuldige bezigheid zou je zeggen. Bedoeld om medeburgers te beschermen tegen bendegeweld. De twee kartels die in Tamaulipas de dienst uitmaken, het Golfkartel en de Zetas, denken daar anders over. De anonieme beheerder van de Facebook-pagina zei vorig jaar tegen het Duitse blad Der Spiegel dat medewerkers al jaren werden bedreigd. De kartels vinden dat de site te veel nadruk legt op hun activiteiten, terwijl er te weinig aandacht zou zijn voor misdaden door de politie en corruptie binnen de overheid.

Het liefst leggen de kartels de bevolking volledig het zwijgen op. ,,De georganiseerde misdaad bepaalt alles wat er in mijn staat gebeurt. Wie zich tegen de maffia uitspreekt, wordt bedreigd, geslagen en geëxecuteerd”, zei de beheerder tegen Der Spiegel. Op haar eigen Twitter-account zou Fuentis Rubio zich kritischer over de kartels hebben uitgelaten dan Valor por Tamaulipas verstandig achtte.
Door Fuentis Rubio uit te schakelen, hopen de kartels waarschijnlijk ook andere kritische burgers te intimideren. De lokale activist Eduardo Cantu, die het afgelopen mei nog aandurfde om in de havenstad Tampico een vredesdemonstratie te organiseren, zei tegen AP te verwachten dat de dood van Fuentis Rubio inderdaad gevolgen zal hebben. Cantu: ,,Ik denk dat veel mensen na gaan denken of ze hun werk op sociale media willen voortzetten. Als het waarschuwen van andere burgers voor gewelddadigheden al een reden is om je te vermoorden, dan staat het er slecht voor.”

35 duizend euro beloning

Een gegeven dat tot grote onvrede bij de plaatselijke kartels leidt, blijkt wel uit de ongeveer 35 duizend euro die anderhalf jaar geleden beschikbaar werden gesteld in ruil voor de ware identiteit van Felina en haar collega’s bij ‘Valor por Tamaulipas’.

Maar ondanks de prijs op haar hoofd en aanhoudende bedreigingen bleef haar echte naam altijd geheim, totdat ze vorige week woensdag – volgens Mexicaanse websites bij toeval – werd ontvoerd samen met twee andere artsen. Toen haar kidnappers vervolgens op haar telefoon keken, zagen ze met wie zij eigenlijk te maken hadden, waarna ze besloten een punt te maken.

‘We zijn dichterbij dan jullie denken’

Ik heb niets meer te zeggen behalve dat jullie niet dezelfde fouten mogen maken als ik. Ik heb niets bereikt en VANDAAG REALISEER IK MIJ DAT.

Een van de laatste tweets van Felina

Een dag later werd via haar telefoon een reeks tweets de wereld ingestuurd. ‘Ik heb niets meer te zeggen behalve dat jullie niet dezelfde fouten mogen maken als ik. Ik heb niets bereikt en VANDAAG REALISEER IK MIJ DAT.’ ‘Vandaag ontmoet ik de dood, terwijl er niets is veranderd. @Bandolera7 @civilarmado_mx @ValorTamaulipas, sluit jullie accounts. Speel niet met je eigen veiligheid en die van je familie, zoals ik dat deed.’ En tot slot: ‘We zijn dichterbij dan jullie denken’, gevolgd door de twee foto’s met op de laatste een vermoedelijk dode Fuentes Rubio.

Hoewel alles wijst op een moord, bevestigt het Mexicaanse Openbaar Ministerie vooralsnog alleen haar ontvoering omdat er nog geen lichaam is gevonden. De twitteraccount van activiste Felina werd uren na haar laatste reeks berichten in ieder geval definitief afgesloten.

Bronnen: Volkskrant, The DailyBeast, Nola, NRC Next (25 okt 2014), Der Spiegel, Latin Post