Waarom is de jihadistische dreiging volgens de AIVD toegenomen?

Het Nederlandse jihadisme is professioneler geworden, heeft aansluiting gevonden bij internationale terroristische organisaties en treedt openlijker en provocatiever op. Daarnaast zorgt het wijdverbreide gebruik van sociale media voor een geheel nieuwe dynamiek.

Hoe gebruikt ISIS sociale media?

Volgens het artikel kondigt ISIS veroveringen aan op Twitter, vertellen strijders over hun ervaringen en worden berichten om rekruten te werven ingesproken in de taal van het beoogde land, ook in het Nederlands. Ook speelt de groepering met beelden nadrukkelijk in op angstgevoelens.

Wat was de app Dawn van ISIS?

Een app met de naam “Dageraad van de Blijde Boodschap”, kortweg Dawn, om wereldwijd rekruten en fondsen te werven. Wie lid werd, liet de app via zijn eigen Twitteraccount propaganda posten, met tot wel 40.000 berichten per dag.

Welke publicaties worden op de pagina gedeeld?

Onder meer de AIVD-nota’s Transformatie van het jihadisme in Nederland, Het jihadistisch internet (2012) en Lokale jihadistische netwerken in Nederland, het Actieprogramma integrale aanpak jihadisme 2014 en de Twitter and Violent Extremism Awareness Brief.

Social media stuwen radicalisatie

De potentiële dreiging die uitgaat van de jihadistische beweging tegen de Nederlandse democratische rechtsorde en samenleving is ,,groter dan ooit tevoren”, waarschuwt de AIVD.

In 2010 beschreef de AIVD in de publicatie Lokale jihadistische netwerken in Nederland al een situatie waarin blijkt dat het Nederlandse jihadisme aan het eind van het eerste decennium van deze eeuw was beland. Het bestond op dat moment uit een verzameling van kleine netwerken die relatief geïsoleerd waren en onzichtbaar bleven. Er was een grote mate van inactiviteit. De netwerken kenden nauwelijks tot geen aanwas; enkele waren zelfs voor een belangrijk deel uit elkaar gevallen.

Na 2010 ontwikkelde het jihadisme zich tot een beweging die meer samenhang heeft dan vroeger, ondanks de weinig hiërarchische, sterk decentrale en horizontale structuur die het kenmerkt. Het jihadisme in Nederland manifesteert zich opvallend openlijk en provocatief, onder meer op internet en tijdens demonstraties. De jihadistische boodschap wordt niet langer grotendeels heimelijk uitgedragen en de toenadering tot mogelijke jihadistische sympathisanten wordt nadrukkelijk gezocht. Dat is een opvallend verschil met enkele jaren geleden toen jihadisme in Nederland vrijwel onzichtbaar bleef en jihadisten een teruggetrokken bestaan leidden.

Tekenend is dat moslims in Nederland die zich openlijk verzetten tegen de jihadgang naar Syrie en tegen de extreem onverdraagzame en antidemocratische opvattingen van het jihadisme steeds vaker fysiek en virtueel worden geïntimideerd. De potentiele dreiging die uitgaat van de jihadistische beweging tegen de Nederlandse democratische rechtsorde en samenleving is daarom groter dan ooit tevoren.

De AIVD waarschuwt voor de professionalisering van de Nederlandse jihadisten, die volwaardig aansluiting hebben gevonden bij terroristische wereldspelers en organisaties. Het misbruik van sociale media is de voornaamste succesfactor in de explosieve groei van het aantal Nederlandse jihadi’s. ,,Naast de toegenomen professionaliteit en sterkere oriëntatie op een openlijk en provocatief activisme, heeft nog een andere ontwikkeling in korte tijd gezorgd voor een geheel nieuwe dynamiek binnen het Nederlandse jihadisme: het wijdverbreide gebruik van de sociale media. Jihadpropaganda is in elke vorm en in elke taal verkrijgbaar, van klassieke jihadistische werken in geschrift tot geluidsopnamen van lezingen van ideologen en filmpjes van de jihadistische strijd. Het is steeds professioneler en daardoor aantrekkelijker vormgegeven.”

Zwart-wit portret van Beatrice de Graaf, een vrouw met krullend blond haar en een donkere bril die met haar kin op haar hand rust. De ISIS-strijders zijn heel goed in het gebruik van sociale media, erkennen deskundigen. Hun krachtige strategie is zo succesvol en herkenbaar, dat menig marketingbureau er trots op zou zijn, stelt de Britse deskundige op het gebied van sociale media Dinak Alobeid. “Los van de politieke gevolgen en mensenrechtenschendingen is ISIS heel goed in het bereiken van haar doelgroep.” In het radioprogramma EenVandaag legde prof. dr. Beatrice de Graaf uit hoe groot de dreiging werkelijk is en welke stappen er volgens haar genomen moeten worden om jihadisten te deradicaliseren. Ook moet de impact van social media niet onderschat worden, zoals De Graaf al eerder onderstreepte in andere media. Terroristische organisaties als de Islamitische Staat (IS, voorheen ISIS) maken op professionele wijze gebruik van Youtube-filmpjes, Twitter en Facebookpagina’s of Instagram en bereiken een steeds groter publiek. Beatrice noemt het Al Qaeda 2.0. Maar nu vanuit andere hoek: in dit geval probeert ISIS juist al-Qaeda-militanten over te laten lopen. Veroveringen worden op Twitter triomfantelijk aangekondigd en geretweet. Strijders weiden uit over hun ervaringen tijdens gevechten en roepen anderen op ook in opstand te komen. Er wordt gecommuniceerd in het jargon van jongeren. Berichten om rekruten te werven of gefrustreerde moslims op te stoken, zijn vaak ingesproken in de taal van het beoogde land – ook in het Nederlands. Vreemd genoeg werken wrede en bloedige beelden van onthoofdingen, gekruisigde vijanden en verkrachtingen als een magneet. ISIS speelt met de sociale media nadrukkelijk in op angstgevoelens. De groepering verspreidt foto’s en videobeelden van popelende jonge mannen in Mosul bij de aanmeldkantoren van ISIS in deze stad. ISIS lanceerde ze onlangs een app: “Dageraad van de Blijde Boodschap”, kortweg Dawn, om wereldwijd rekruten en fondsen te werven.

Schermafbeelding uit Google Play van de gratis Arabische app “Fajr al-Bashair” van Hamza Moula, met de rechten die de app vraagt: toegang tot foto’s, media en bestanden, wifi-gegevens, volledige netwerktoegang en starten bij opstarten.

Als je lid wordt van de app zal het Tweets posten via jouw account om de propaganda te verspreiden. Bekijk hieronder een grafiek van de vele Tweets die gestuurd zijn via de app en haar gebruikers in slechts 2 uur tijd.

Lijngrafiek van het aantal tweets per minuut via de app op de avond van 15 juni, met vier korte pieken van ongeveer 120 tot bijna 200 en daartussen vrijwel niets.

Hoewel de app in April van dit jaar al gelanceerd is, worden er steeds meer berichten gestuurd door de groter wordende gebruikersgroep, tot wel 40.000 berichten per dag. De Amerikaanse zender CBS News ontdekte dat wie in het Arabisch naar “Bagdad” zocht, als eerste een foto van de zwarte ISIS-vlag zou tegenkomen, wapperend boven de Iraakse hoofdstad met daarbij de dreigende aankondiging “Bagdad, we komen eraan”. Geregeld zie je @ActiveHashtags, een Arabisch account, in de wereldwijde trending topics terugkomen met de ISIS hashtag waarmee geregeld met gemak 10.000 mentions per dag gehaald worden:

“ISIS has developed a Twitter app for Android phones called The Dawn of Glad Tidings” http://t.co/Y2RnhW9s3U pic.twitter.com/euAJ9buzRV

– CBS News (@CBSNews) June 17, 2014

Beatrice de Graaf benadrukt: “Maar ook dan moet je aan vriendjes en buurtgenoten uitleggen hoe je op andere manieren geëngageerd kan zijn met de situaties in conflictgebieden, zodat zij in gesprek kunnen gaan met de jonge jihadisten”.

Onderstaande publicaties geven duiding aan de dynamiek van het huidige jihadisme in Nederland.

Allereerst een filmpje waarin de beeldspraak van de kracht van zwermen duidelijk wordt in de vorm van een vlucht vogels: