SocialMediaDNA richt zich op kennisdeling rondom social media, politie en maatschappelijke veiligheid. Onderwerpen vari?ren van de online aspecten van openbare orde, opsporing, vervolging, rechtspraak tot crisisbeheersing en communicatie.
Rolezinho. Het is niet de naam van een of andere topvoetballer maar wel een nieuwe vorm van protest in Brazili?. Arme zwarte jongeren spreken via Facebook af om massaal een winkelcentrum te bezetten. Als de zeer rijken daar mogen komen, dan mogen wij dat ook, zo redeneren de Rolezinhos. Sommigen noemen het al #Occupyshopping. In de foto hieronder het normale winkelende publiek:
Rolezinho is de armenvariant van de flashmob?(flitsmeute) en naast Facebook ook?enorm populair op Twitter. De hashtag #rolezinho wordt enthousiast gevolgd, zeker in Brazili?. Flashmobs kennen we wel in Nederland, zoals de Harlem Shake?of Project X Haren waar we eerder een blogposts over plaatsten, maar de rolezinho lijkt een iets ander ‘DNA’ te hebben, omdat het groepen burgers tegenover elkaar kan zetten en daarmee als fenomeen stigmatiserend lijkt te worden. De aard is in principe absoluut niet gewelddadig: Rolezinhos komen bij elkaar en gaan dan zingen en dansen. Maar het kan wel intimiderend zijn voor de chique shops waar alleen rijke mensen komen die opeens ‘een ander volk’ in grote getale op zich af ziet komen.
Bij een recente Rolezinho kwamen 6000 rolezinhos samen in een winkelcentrum. En dat zorgt voor veel?stress?bij de politie. De manier waarop de politie de chaos probeert te bedwingen zorgt voor de nodige kritiek. En dat levert soms ‘schokkende’ beelden op op?YouTube.
Rolezinho, ‘ hangen’ of een kleine wandeling doen, wordt via social media georganiseerd (bijna altijd Facebook) en kan uitmonden in vandalisme, veel geschreeuw en vechtpartijen (ook ‘fake’ vechtpartijen zijn populair onder jongeren).
Omdat deze armen door de politie geweerd worden bij de winkelcentra, zeker bij een Rolezinho, noemt het Spaanse blad El Pais de Rolezinho een nieuwe vorm van apartheid met de zeer armen aan de ene kant en de zeer rijken aan de andere. Politie is in diverse gevallen aangevallen?maar winkelcentra sluiten is vanwege inkomstenderving een laatste redmiddel.
De tekst het plaatje luidt: ‘De rolezinho’s zullen even vreedzaam verlopen als de komst van de politie in de buurt‘
Vooral in?S?o Paulo?en in?Bras?lia?(de hoofdstad van?Brazili?) lijkt de maat vol. Men wil nu zo ver gaan om de rolezinho te verbieden als er teveel ‘donkere en jonge’ mensen in?winkelcentra willen komen. Dat leidt tot een soort?apartheidsmaatregel en daarvan komen nog meer rellen. Grotere betogingen zijn het gevolg, die ook al zinspelen op het WK waar toch zeker ook iedereen welkom zal zijn?
Onderstaande voorbeelden en infographic geven een goed overzicht van de omvang en schade van dergelijke events.?Niet alleen het Facebookfeestje Project X Haren, waarover we een uitgebreide analyse hebben gemaakt liep uit de hand. Een uitzending MediaLogica eerder uit 2013 van Argos TV gaat nog in op de rol van de media bij ?Project X Haren, waar duizenden jongeren waren en een miljoen euro schade. Later dit jaar werd in Londen zelfs?een miljonairs huis?totaal vernield toen 600 feestgangers daar tekeer gingen. Ook de Australische politie blijft worstelen met aangekondigde Facebook feestjes.
Alleen al het Project X feest kende in Nederland (en al eerder daarbuiten) een hoop copycats, zoals ook weergegeven in bijgaande presentatie:
Een willekeurig voorbeeld: Facebookfeest in Duitsland kost jongen 2 ton
Een jongen uit de Duitse stad Konstanz is geconfronteerd met een rekening van 227.000 euro voor het organiseren van een Facebookfeest. De gemeente Konstanz wil dat de jongen opdraait voor de kosten van de politie-inzet rondom het feest.
De 20-jarige jongen had begin juli via Facebook meer dan tienduizend mensen uitgenodigd voor een feest in een openluchtzwembad. Toen de gemeente dat hoorde, werd het feest verboden.
Toch kwamen op de avond van het feest 150 jongeren opdagen.
Flashmobs zoals de Harlem Shake kunnen behoorlijk uit de hand lopen. Hierboven een?”Harlem Shake”, die de school Forest Hills?waar het gehouden werd niet grappig vond, georganiseerd door een 17 jarige high school senior uit Queens. Arnis Mehmetaj werd gearresteerd voor verstoring van de openbare orde en voor vijf dagen van school geschorst toen hij zijn?flashmob video met medestudenten plaatste, welke viral ging als de majorly charting dance craze. Enige tijd later werd?Mehmetaj ontslagen van alle eisen en straffen, maar niet voordat hij van school werd gestuurd. De krant The?Post?wijst er fijntjes op dat andere New Yorkse studenten succesvol filmpjes hebben geupload en hun eigen versie van?Baauer’s ode to trap-rave gentrification?plaatsten, ogenschijnlijk zonder hulp van de school. Maar echt plannen is met dit soort zaken lastig, want zoals?DNAinfo?beschrijft,?had Mehmetaj zijn twijfels en wilde het cancellen een uurtje voor de geplande 9:30 a.m. ontmoetingstijd in de schoollobby. Natuurlijk was het toen voor hem al boven het hoofd gegroeid en zag het zwart van de studenten die wachtten tot het afgesproken moment en “just kinda hung out“. Naar aanleiding van de arrestatie van?Mehmetaj, startten zijn medestudenten van de 3,000 leerlingen een online petitie, ?waarin ze verzochten mild te zijn. “Het is overdreven zoals de school reageert,? zei een van de studenten die werd gedwongen om foto’s en video’s van zijn mobiel te verwijderen en daarnaast ook posts van Facebook en Twitter af te halen.
In Nederland is de Harlem Shake ook overgewaaid, wat leidde tot een aantal gebeurtenissen die de kranten haalde. Natuurlijk ligt het voor de hand dat het dansje gebaseerd op de wijk Harlem New York ook in Haarlem zou plaatsvinden:
De grootste Harem Shake tot nu toe in Nederland werd echter georganiseerd in Leeuwarden p 17 Februari om?14:00uur op het Zaailand?waar zo’n?3000 man zich verzamelden:
Hier de aankondiging ervan door?Renzo Engwerda?and?Remco Krol. Renzo had ook een ‘rolletje’ in de promotie van Project X Haren. Op 18 september publiceerde hij ??n van de meest bekeken?teasers?op Youtube. Na afloop verving hij het oorspronkelijke filmpje door zijn ‘aftermovie’ en had hij ook een rol bij Project X Leeuwarden. Kortom: hij heeft wel wat handigheid opgedaan in het organiseren van Facebook / flashmob achtige feestjes.
Eerder waren de volgende internet ‘memes’ al populair in de publieke ruimte, zoals:
Milking
Owling
Planking
Dat flashmobs ook risico’s kennen voor de openbare orde tot zelfs gewelddadige uitspattingen?kennen is al enige tijd bekend. Er is zelfs een website die daar wat voorbeelden van heeft verzameld: www.violentflashmobs.com?Gelukkig bleef het bij bovenstaande voorbeelden bij minimale incidenten, tot wat gewonden hooguit van plankende of owlende individuen die gevaarlijke toeren uithalen.
Hoorn wil de kosten die zijn gemaakt om een tweede ?Project X? te voorkomen, in rekening brengen bij de de jongen die het feest wilde organiseren. Het gaat ruwweg om 20.000 tot 30.000 euro.Een 16-jarige jongen uit Hoorn verspreidde via Twitter een oproep om naar een illegaal evenement in de stad te komen. Ook vroeg hij mensen met veel volgers het bericht te retweeten. Hierdoor bereikte het bericht duizenden mensen. De politie spoorde de jongen direct op en sprak hem aan op zijn actie. Ook werden zijn ouders op de hoogte gesteld. De jongen moest een bericht op Twitter plaatsen dat het feest niet door zou gaan, maar dat had niet een duidelijk zichtbaar positief effect.
Politie en ME paraat
Omdat onduidelijk was hoeveel mensen op de uitnodiging zouden ingaan, was de burgemeester genoodzaakt de Politie Noord-Holland Noord, de Mobiele Eenheid, de Spoorwegpolitie, bureau Stadstoezicht en diverse gemeentelijke diensten in paraatheid te brengen. Ook werden andere maatregelen getroffen, waaronder een algeheel samenscholingsverbod en de voorbereidingen voor een noodverordening.
De rekening
“Deze jongen heeft de uitnodiging willens en wetens verspreid, en ook nog anderen met veel volgers gevraagd om zijn bericht te retweeten”, aldus burgemeester Onno van Veldhuizen. “Dan ben je bij volle bewustzijn, zeker na Haren, verkeerd bezig. Wij kunnen niet achterover gaan zitten en eens kijken wat er van komt.”
“Er stonden op maandag meer dan 60 mensen paraat om ervoor te zorgen dat zijn stommiteit niet zou kunnen uitgroeien tot een herhaling van de rellen in Haren. Als je je illegale feestje op deze manier denkt te kunnen vieren, en dus ook dwingend aanspraak maakt op schaarse publieke middelen, dan is wat mij betreft de rekening voor jou.”
?Het was niet mijn bedoeling om te gaan rellen. Mijn tweet was een grap, meer niet.? Aan het woord is de 16-jarige Klaas* uit Hoorn.
Op 24 september twitterde hij: ?#ProjectX Hoorn Schouwburg 24/9 21:00 RTRTRT?. Een paar uur later haalde de politie hem uit de klas en liet hem zijn tweet herroepen. Hij wilde vooral weten hoeveel volgers hij had en eventueel met wat vrienden gaan chillen.
Een geintje, meer niet. Klaas heeft spijt, ook naar zijn ouders die mogelijk moeten opdraaien voor de 20 tot 30 duizend euro die de gemeente op de jongen wil verhalen. Klaas: ?Ik heb de schijn tegen. Het is zo stom, misschien zelfs ongeloofwaardig, maar ik wist niet eens dat het in Haren zo verschrikkelijk uit de hand was gelopen. Ik was het hele weekend bezig met allerlei activiteiten, waaronder voetbal, fluiten en werken.?
Klaas werd hard gestraft door zijn school en ouders. Zijn BlackBerry en laptop is hij kwijt. Vader Johan* van Klaas: ?Het is verschrikkelijk wat er in Haren is gebeurd en we hebben hem duidelijk gemaakt dat hij te ver is gegaan. Dat realiseert Klaas zich ook: ?Het spijt me echt dat ik mensen schrik of angst heb aangejaagd. Aan de samenleving bied ik mijn excuses aan voor de onrust die ik heb veroorzaakt. Dit was niet mijn bedoeling. Niet mijn ouders, maar ik moet hiervoor worden gestraft.? Zijn excuses-mail naar de gemeente is deze week verzonden.
Een dag na de tweet kreeg het gezin een grote klap te verwerken. Johan: ?Natuurlijk: wij moesten afwachten of het tot het vervolging zou komen. Dinsdagmiddag belde de gemeente Hoorn met de aankondiging dat de burgemeester een persbericht zou versturen. Daarin staat dat hij Klaas aansprakelijk houdt voor de kosten van de voorzorgsmaatregelen. Dat geld heeft hij natuurlijk niet en dat betekent dat wij er voor op moeten draaien. Waar moeten wij een bedrag van 20 tot 30 duizend euro vandaan halen? Dat staat in geen enkele verhouding tot de stommiteit die mijn zoon inderdaad heeft begaan. Zeker als je dat vergelijkt met de strafjes waarmee de echte reltrappers uit Haren wegkomen.?
De dreiging van de schadeclaim drukt hard op het gezin. ?We staan onder zware emotionele druk.? Grote moeite hebben zijn ouders met hoe ze worden behandeld door de gemeente Hoorn. Johan: ?We hebben een gesprek gehad met de burgemeester. Hij was woedend. Daar heb ik begrip voor gelet op zijn verantwoordelijkheid voor de openbare orde. Het stak de burgemeester zeer dat hij de ontvangst van buitenlandse gasten moest onderbreken door dit gedoe.? Klaas: ?Ik maakte mijn excuses, maar ik geloof niet dat de burgemeester dat hoorde. Hij bleef maar tieren.? Johan: ?Na het gesprek voelde ik me als volwassen man heel klein. Is dat nou de bedoeling??
Klaas is deze week gehoord door de politie. Hij wordt verdacht van opruiing, het is nog niet duidelijk of het OM hem hiervoor daadwerkelijk gaat vervolgen.
Gemeente Hoorn gaat kosten niet verhalen
Dat heeft burgemeester Onno van Veldhuizen van Hoorn donderdag in een gesprek met de NOS gezegd. De gemeente had de zaak laten uitzoeken door een advocaat. Volgens de burgemeester is daaruit gebleken dat er weliswaar sprake is van een onrechtmatige daad, maar ook dat er minder dan 50 procent kans is om via de rechter de kosten te verhalen op de jongen of zijn ouders. Volgens de burgemeester bestaat er geen speciale regeling voor de overheid om de schade te verhalen op de jongen. De slagingskans in een rechtszaak is daardoor minder dan 50 procent, zegt burgemeester Veldhuizen.
Rechter
Hij heeft een brief gestuurd naar het ministerie van Veiligheid en Justitie waarin hij ervoor pleit dat gemeenten de kosten in de toekomst wel met succes kunnen verhalen op opruiers.De jongen uit Hoorn is enorm geschrokken van de gevolgen van zijn tweet en vindt het ook niet eerlijk dat de gemeente nu voor alle kosten opdraait. Daarom geeft hij vrijwillig voorlichting op scholen in Hoorn.?’Daar heb ik veel respect voor. Hij hoeft dit niet te doen, maar vindt zelf dat hij de maatschappij iets verschuldigd is’, stelde Van Veldhuizen. ‘Maar hoe goed dit ook is, voor de consequenties wil ik in de toekomst niet afhankelijk zijn van de goede wil van een dader.’
Het ministerie van Veiligheid en Justitie vindt dat de gemeente pas echt kan weten of ze de schade kan verhalen als ze de kwestie voorlegt aan de rechter. De gemeente Hoorn voelt daar niets voor. Hoorn wil “geen proces aanspannen voor de b?hne”. Van Veldhuizen heeft minister Ivo Opstelten (Veiligheid en Justitie) en de Tweede Kamer opgeroepen deze ‘juridische lacune’ recht te zetten. ‘Vandalen moeten betalen’, aldus de burgemeester.
Minister Opstelten
Minister van Veiligheid en Justitie, I.W. Opstelten, is het niet eens met burgemeester Van Veldhuizen van Hoorn dat er in de zaak rond de Project-X-tweeter sprake is van een juridische lacune. De minister vindt dat Hoorn wel een procedure had moeten aanspannen, maar die wilde dat niet omdat de kans van slagen klein zou zijn.
In antwoord op Tweede Kamer-vragen stelt Minister Opstelten: ?Het is echter prematuur om over een juridische lacune te spreken, zolang de rechter zich hier niet over heeft uitgelaten, en de vraag of er – in de woorden van de burgemeester van Hoorn – sprake is van een
juridische lacune, kan alleen beantwoord worden door een zaak als deze aan de rechter voor te leggen. Te bedenken valt daarbij dat er reeds civiele procedures gevoerd zijn waarbij met succes de kosten van politie-inzet zijn verhaald.?
Volgens de minister had de gemeente Hoorn de rechtszaak toch beter kunnen doorzetten teneinde duidelijkheid te verkrijgen omtrent het verhalen van schade in dit soort gevallen. Hoorn had de zaak aan het ministerie voorgelegd. Minister Opstelten daarover: ?Daaruit blijkt niet dat een eventuele gerechtelijke procedure kansloos zou zijn. De kans van slagen wordt in deze zaak geschat op minder dan 35%.?
De gemeente Hoorn meldde in december 2012 na onderzoek de 30.000 euro aan kosten die zouden zijn gemaakt na de oproep tot een Project X-feest niet te kunnen verhalen op een 16-jarige jongen. De jongen stuurde twee dagen na de Project X-rellen in Haren een tweet waarin hij opriep tot een Project X-feest in Hoorn. Uiteindelijk gebeurde er vrij weinig in Hoorn, maar de politie had wel opgeschaald om een scenario als in Haren te voorkomen. Deze operatie heeft de gemeente naar eigen zeggen 30.000 euro gekost en die kosten wilde burgemeester Onno Veldhuizen aanvankelijk verhalen op de 16-jarige jongen.
De minister meldt in zijn antwoord op de kamervragen verder: ?De inzet van de politie vond in dit geval aanleiding in een oproep tot een ?Project X-feest?. Te bedenken valt dat de inzet van de politie in heel veel gevallen aanleiding vindt in andere al of niet onrechtmatige gedragingen. Denk bijvoorbeeld aan de inzet van de politie naar aanleiding van verkeersovertredingen, familie- en burenruzies, vechtpartijen etc. De vraag of het verhaal van de kosten van politie-inzet vergemakkelijkt moet kunnen worden, heeft derhalve een veel breder bereik dan alleen de oproep van een ?Project Xfeest?. Die vraag is bij verschillende gelegenheden nadrukkelijk aan de orde geweest. De opvatting was toen steeds dat verhaal van dergelijke kosten niet mogelijk zou moeten zijn omdat het hier gaat om activiteiten die tot de kerntaak van de overheid moeten worden gerekend. Als uitgangspunt ben ik nog steeds van mening dat om die reden de kosten van handhaving van de openbare orde en veiligheid en de kosten van opsporing door de overheid worden gedragen. In bijzondere gevallen meen ik evenwel dat een uitzondering op dit uitgangspunt gerechtvaardigd is. De door de Hoge Raad ontwikkelde doorkruisingsleer staat ook uitzonderingen toe op dit uitgangspunt en er worden in de rechtspraak ook uitzonderingen aangenomen.?
In dit derde deel van dit blog gaan we in op de aanbevelingen, deels komen die uit het rapport van Cohen en deels voegen wij daar een en ander toe. Het eerste deel besprak de digitale reconstructie van ProjectX en daarna volgde een social media analyse.?Eerder publiceerde TNO een persbericht met de essentie, nog voor het uitkomen van het rapport Cohen:?
Uit een grondige analyse door TNO van meer dan 1 miljoen social media berichten in de periode voorafgaand aan Project X in Haren, blijkt dat zowel bestuurders als politie moeilijk konden zien aankomen dat het z? uit de hand zou lopen. En als ze het hadden kunnen voorzien, beschikten ze ook niet over de middelen en instrumenten om het te stoppen of te verminderen. De oplossing voor de toekomst moet volgens TNO uit een aantal aspecten bestaan: 1. betere monitoring en analyse-tools, 2. meer en betere kennis bij de overheid hoe om te gaan met dit aspect van social media en 3. een uitgebreider interventiepalet voor bestuurders en politie. Maar er is ook te winnen bij meer oplettendheid bij betrokken burgers.
Iedereen die meedeed heeft een verantwoordelijkheid voor het verloop van Project X: van bestuurders, de politie, de media, ouders en niet in de laatste plaats de jongeren zelf. De schuldvraag is dus niet de meest interessante, wel wat de maatschappij als geheel hiervan heeft geleerd. Niets wijst er immers op dat Project X Haren een incident was. Daarom moeten we ook het maatschappelijk debat over de sociale norm op het internet niet uit de weg gaan.
Aan zien komen?
De analyse van TNO laat zien dat de eerste fase uitsluitend op Facebook plaatsvond en er slechts tientallen berichten waren die op ernstige risico’s of dreigingen zouden kunnen duiden. Er was geen kern van organisatoren die kon worden aangesproken en vaak was niet duidelijk of de berichten als grap waren bedoeld. Daarnaast kon alleen het publieke deel van Facebook en Twitter worden gevolgd: besloten communicatie op Facebook of in bijvoorbeeld Whatsapp-groepen,, bleef buiten beeld. Het was, mede door de toenemende aandacht van de traditionele media wel al dagen duidelijk dat er iets groeiende was met op vrijdag de 21e?een enorme piek van meer dan 2000 berichten per seconde, vooral veroorzaakt door de live verslaggeving van diverse aanwezige media.
Een belangrijke rol was weggelegd voor geruchten. Zo heeft ??n goed getimede tweet van de Hell?s Angels tot het hardnekkige gerucht geleid dat ze zouden komen. Twitteraars en Facebookers corrigeerden elkaar nauwelijks zelf en de autoriteiten gaven geen offici?le antwoorden.
Slim ingrijpen bijvoorbeeld met ?digitaal prikkelen? in plaats van noodrem
Door beperkte kennis, monitoringtools en ervaring bij bestuurders en politiek was voor hen onvoldoende in te schatten dat het ?feestje? op een gewelddadige manier uit de hand zou lopen. In de maanden na Project X grepen autoriteiten vroegtijdiger in bij copycats van Project X. Zo sloot Arnhem met een noodbevel de hele stad af. Premier David Cameron bepleitte zelfs een zogenoemde ?killswitch? om ?lle verkeer lam te kunnen leggen na de gebeurtenissen bij de Londense rellen als allerlaatste redmiddel. Bij dit paardenmiddel gaat de zelfredzaamheid van burgers tijdens een incident vrijwel volledig verloren.
Minder ingrijpend was een het laten verdwijnen van een landingspagina voor een feest of het aanspreken van tweeps op hun online gedrag. Niet alleen praktisch zitten daar beperkingen aan, ook juridisch is de aanpak van opruiende tweets moeilijk. TNO bepleit om het interventiepalet in de digitale wereld uit te breiden. Zo experimenteert TNO momenteel met ?digitaal prikkelen? bij digitale surveillance. Vergelijkbaar met het aankijken en aanspreken van bezoekers aan een winkel, is het mogelijk personen die door geavanceerde monitoringtools vroegtijdig opvallen, duidelijk maken dat ze zijn opgevallen. Bijvoorbeeld door ze te volgen, te retweeten of ze een vraag te stellen. Dat kunnen overheden zijn, opsporingsinstanties, maar bijvoorbeeld ook scholen.
Veel leidinggevenden snappen deze wereld niet
De Volkskrant plaatste een interview met Arnout de Vries, onderzoeker en adviseur op het gebied van social media en veiligheid met als titel “veel leidinggevenden snappen deze wereld niet”. Hieronder een groot deel van dat interview:?
De?politie?heeft te weinig expertise in sociale media, zegt De Vries en ‘In Haren is het relatief goed afgelopen.’.?’Je moet niet vergeten: de?politie?is grotendeels een mbo-organisatie. Politiechefs zijn vaak boven de 50, terwijl sociale media iets van jonge mensen is. Veel leidinggevenden snappen deze wereld niet. Deze trein gaat zo snel dat het voor de?politie?lastig is bij te houden. Een paar jaar geleden zaten agenten nog op Hyves. Nu zit niemand meer op Hyves. Wat wij in Nederland wel hebben, dat zijn twitterende wijkagenten. Dat is heel goed. Maar op het moment dat er een crisis ontstaat, zoals in?Haren, mogen die wijkagenten niets meer zeggen.?’
Hoe moet de politie dit oppakken?
‘Bijscholing is noodzakelijk. Op de politieacademie krijg je geen les in sociale media. Je hebt, zeg maar, nerds nodig, die met computers kunnen omgaan, en die ook nog vanuit hun politieachtergrond informatie kunnen duiden. Je kunt niet een machine aanzetten die sociale media monitort. Hooligans spreken over ‘een dobber uitgooien’ als ze relschoppen bedoelen. Daar heb je specialisten voor nodig.’
Wat te doen met een nieuwe verdachte Facebookuitnodiging?
‘Die uitnodigingspagina voor Project X Haren was opruiend. Een van de organisatoren, Jesse Hobson, komt uit?Nieuw-Zeeland. Dat is moeilijk in goede banen te leiden. Dus die moet je aanspreken. Reageert hij daar niet op, dan?moet je de?politie?in Nieuw-Zeeland verzoeken om in te grijpen. Mocht dat niet snel genoeg gaan, dan moet je tegen?Facebook zeggen: die pagina is ongepast, die moet weg. Facebook is alleen maar blij als de?politie?ze opbelt. Die willen?ook een veilige omgeving voor tieners.’
Nu gebeurt dat niet?
‘Dat hoor je mij niet zeggen. Maar het nummer van Facebook staat niet bovenaan in hun telefoonklapper. Dit raakt?internationale betrekkingen. Sluit je die Project X-pagina, dan kan Nieuw-Zeeland zeggen: Nederland hindert de?vrijheid van meningsuiting van onze staatsburger. Je moet dus werkafspraken maken met andere landen, Facebook,?andere sociale media. Die willen dat ook. Niemand wil een herhaling van Project X.’
Hoe kan de?politie?inspelen op verdachte sociale media-berichten?
‘In de fysieke wereld heb je de agent achter de boom, die oogcontact maakt als iemand langsloopt. Als de reactie hem?niet bevalt, kan hij diegene aanspreken. In de digitale wereld moet je dat ook doen. Stel: een jongen twittert: ‘Haren?affikken.’ De?politie?kan zo’n tweet aanklikken. Zo’n jongen weet: ik ben gezien door de?politie. Of ze spreken hem aan:?’Haren?affikken, wat bedoel je daarmee?’
Stel: de?politie?laat het Facebookfeest gebeuren, maar bereidt zich op straat wel goed voor.
‘Om een evenement goed te organiseren, trekken autoriteiten normaal maanden uit. Dat moet hier in ??n of twee weken.?Dat kan bijna niet. Je ziet dat de overheid naar paardenmiddelen grijpt. Vlak na de rellen in?Haren?is Arnhem?afgegrendeld vanwege een Project X-dreiging. Dat is sinds de Tweede Wereldoorlog niet meer gebeurd.?In Arnhem is?het overschat, in Haren onderschat.’?Ik weet dat veilig-heidsorganisaties nu sociale media in de gaten houden voor de aanstaande kroning.
Verder volgde die dag veel berichtgeving, maar laten we beginnen met het belangrijkste: het rapport van de commissie Cohen. Met name benieuwd zijn we naar de aanbevelingen op het gebied van social media in relatie tot openbare orde en handhaving. Vooral het hoofdrapport en het deelrapport 2 is hierin interessant. Hieronder nog even de links:?
Samen 1500 pagina’s dik, maar alvast een aantal opmerkelijke bevindingen, die anders zijn dan wat het algemene beeld was of interessant zijn om extra te benadrukken.?
De kaping
De commissie Cohen heeft de jongen uit de buurt van Haren gesproken (Peter Petersen?) gesproken die het feest als eerste kaapte met de lading Project X. “…?ergens in de provincie is een evenementpagina aangemaakt, PROJECT X – Haren, die snel de aandacht trekt en niet meer van internet zal verdwijnen. De oorspronkelijke beheerder van dat evenement, die de commissie ook gesproken heeft, vindt die aandacht voor het feestje aan de ene kant mooi, maar wil er aan de andere kant niet de verantwoordelijkheid voor dragen. Hij draagt het beheer over aan Jesse Hobson, een jongen in Nieuw Zeeland – ver weg van de Nederlandse autoriteiten – en aan iemand die onder de schuilnaam Ibe derF?hrer opereert. Zo wordt het feest gekaapt”.?De kaping kwam dus vrij snel in Nieuw Zeeland en bij de onduidelijke compagnon Ibe der Fuhrer te liggen, waarna de pagina niet meer verdween ondanks verzoeken aan hun adres.
Nieuwe wereld vs oude wereld
Nieuwe termen in een evaluatie rapport als “Yolo” (You Only Live Once) en?EPIC! geven aan dat er wel een nieuwe wind is gaan waaien in de commissie met de toetreding van student Thomas Boeschoten.?Het rapport Cohen spreekt van “een gapend gat tussen jongeren en ouderen”. Een jongerenwereld waarin sociale media een wezenlijke rol spelen, en een wereld van ouderen, die geen idee hebben wat zich daar afspeelt, laat staan dat ze weten hoe daarop te reageren. Ja, de term ?sociale media? is bij hen natuurlijk bekend, ook door de rol van de sociale media in de Arabische lente, maar wat het precies betekent, en wat zich daar afspeelt… een blinde vlek. Zo hoort ook de burgemeester van Haren, in een redelijk vroeg stadium, voor het eerst over Project X-Haren van zijn zoon. Een paar jonge(!) stagiaires bij Trouw bellen met de gemeente Haren en vragen om een reactie.
Het spreekt over “De wereld van speelruimte, ruimte om je gang te gaan, met daartegenover een wereld waarin veiligheid ge?ist wordt. Geen van beide werelden zijn absoluut, het gaat erom telkens weer een balans tussen beide te vinden, een balans waarin beide werelden tot hun recht komen. Niet alleen de wereld van de veiligheid, maar ook de wereld waarin mensen, met name jongeren, ruimte hebben om?iets bijzonders?mee te maken.”
Haren was er niet klaar voor
In de week waarin Project X Haren speelde, was er opnieuw sprake van een bestuurscrisis; een van de wethouders trad af, een andere aan. De aandacht van de burgemeester, voorzitter van het College van B&W en tevens verantwoordelijk voor de openbare orde, was in eerste instantie vooral hierop gericht.Het is duidelijk dat de bestuurlijke ondersteuning in een gemeente als Haren relatief beperkt is. Voor?de openbare orde is er ??n medewerker, voor communicatie een halve.?Men vreest voor een ongeorganiseerde bende en de gedachte is dat je dan maar beter zelf?een feest kan organiseren.?En in de conclusies “De driehoek heeft van meet af aan geen greep gehad op de gebeurtenissen. Het was de eerste keer?dat jongeren in Nederland met gebruik van sociale media op deze schaal een dergelijk feest?organiseerden en het was voor de autoriteiten daardoor niet alleen moeilijk greep te krijgen op het?feest zelf, maar ook op de potenti?le omvang ervan. Binnen het politiekorps is men wel op zoek?gegaan naar nadere informatie ten aanzien van wat zich in de sociale media afspeelde, maar erg?uitvoerig is dat niet geweest, en veel heeft het niet opgeleverd.?Daar komt bij, wij zeiden het eerder,?dat Haren een kleine gemeente is, met beperkte mogelijkheden.”
Geen landelijk feestje, of toch wel?
Het onderzoek stelt dat zo?n 250 mensen, meest mannen, meest tussen de 20-25 jaar, zich enorm?hebben ingespannen op Facebook. “Verreweg de meesten van die 250 wonen in de provincie?Groningen. Wie denkt dat hier sprake was van een landelijk evenement, heeft het mis. Verreweg de?meeste deelnemers op internet komen uit de noordelijke provincies”, aldus het rapport.?Hier moet de kanttekening bij geplaatst worden dat dit alleen Facebook gebruikers betreft, en een aantal van 250 is natuurlijk een klein deel van de meer dan 200.000 mensen die actief waren op social media voorafgaand aan het feestje. Bovendien is uit de analyse van Cohen niet duidelijk of deze 250 ook in Haren zijn komen opdagen.?“Tenslotte een relativerende opmerking. Verreweg de meeste jongeren die een uitnodiging voor?Project X Haren hebben gekregen, hebben die onmiddellijk afgeslagen of genegeerd. Er gingen in?totaal zo?n 200.000 uitnodigingen de deur uit, waarvan er 30.000 werden geaccepteerd, terwijl er?uiteindelijk zo tussen de drie- en vijfduizend jongeren uiteindelijk naar Haren zijn gegaan. Tweederde?van de Noord-Nederlandse jongeren tussen de 15 en 25 heeft niet of nauwelijks overwogen om naar?Haren te gaan; meer dan de helft zelfs helemaal niet. Twintig procent heeft dat wel overwogen.?Vuistregels om te schatten hoeveel mensen er daadwerkelijk naar een evenement komen, zoals??10% van het aantal aanmeldingen?, die door sommigen wel worden gehanteerd, zijn problematisch?omdat er teveel verschillende factoren een rol spelen en omdat lang niet alle deelnemers zich via?Facebook aanmelden (Project X Amsterdam bijvoorbeeld, had 5000 aanmeldingen, maar daar?kwamen minder dan honderd mensen opdagen). Daarnaast spelen omstandigheden zoals het weer?en de afstand die iemand moet afleggen, een rol. Hoe dichter men bij Haren woonde, hoe groter de?aantrekkingskracht.”
Dit gaat uit van de aanname dat alleen het accepteren van een Facebookuitnodiging een indicatie zou geven van hoeveel mensen er komen. Dat terwijl op Twitter en andere media (ook besloten) veel meer berichtgeving te vinden is van mensen die zeggen dat ze naar Haren gaan, terwijl ze niet netjes de uitnodiging accepteren op de pagina van projectX.?
” Uit een onder verantwoordelijkheid van de commissie uitgevoerde?websurvey?die uitgevoerd is onder 885 jongeren bleek dat de belangrijkste stimulans om naar Haren te?gaan de sociale media en vrienden waren (deelrapport?De weg naar Haren). Belangrijkste redenen om?niet te gaan waren het oordeel van ouders en politie en in mindere mate de TV.”
Monitoren
Het verdient aanbeveling om sociale media als een vast onderdeel van het dagelijks leven te?monitoren, waarbij het moet gaan om het vinden van collectieve patronen die opmerkelijk zijn en?mogelijk actie vereisen, niet om het stelselmatig volgen van individuen.?Monitoren is geen?technische kwestie, maar een inhoudelijke. Wat zich op de sociale media afspeelt, moet geduid worden, en die duiding vraagt om brede maatschappelijke kennis en inzicht. Dat vraagt om een samenspel op landelijk en lokaal niveau. Landelijke specialistische expertise, waarin de Nationale Politie een prominente rol moet spelen, moet gecombineerd worden met lokale kennis: feeling hebben met wat er leeft onder de bevolking – in Haren met wat er leeft onder de jongeren in het noorden van het land. Verbinding tussen die beide niveaus vraagt om een actieve en open houding aan beide kanten.?Maar monitoren is niet genoeg, interveni?ren kan een prominente rol spelen om een evenement in?goede banen te leiden. Interventies op de sociale media zijn een belangrijke bron van communicatie.?Autoriteiten doen er goed aan daar snel en veel ervaring mee op te doen. Verder verdient het aanbeveling om de verschillende analyseteams op het gebied van sociale media die er nu landelijk zijn, bij de NCTV (nationaal co?rdinator terrorisme en veiligheid), bij de politie, en bij de AIVD beter op elkaar af te stemmen. Het beeld van de commissie is dat er op verschillende plekken, onafhankelijk van elkaar, hetzelfde werk gedaan wordt.
Sociale media: diffuus onderscheid tussen publiek en privaat
Sociale media maken van alles publiek, wat eerder privaat was. Gebruikers moeten daar, in de eerste?plaats door de aanbieders, beter op gewezen worden. Dat is vooral voor jongeren van belang, die de?risico?s niet zo snel in de gaten hebben. Ook ouders kunnen hier een rol vervullen.?Deze vervaging van publiek en privaat kan juridische gevolgen hebben. Neem het begrip ?opruiing?.?Wie opruiende taal in het caf? slaakt, doet iets anders dan wanneer hij dat in de semi-openbaarheid?van de sociale media doet. Of opruiing off-line een andere betekenis heeft dan on-line, moet nog?duidelijk worden. Rechterlijke uitspraken zullen ons hier de weg moeten wijzen welke consequenties?dat heeft, met in het verlengde daarvan wellicht wetswijziging als resultaat.
Snelheid
“Het ontstaan deze flashmobs razendsnel en zijn ze moeilijk controleerbaar, terwijl onze?instituties, vaak op goede gronden, langzaam zijn. Dat maakt het, nog helemaal afgezien van de?vraag hoe het optreden in Haren beoordeeld wordt, moeilijk om adequaat te reageren. Wij zullen dat?moeten leren. Het tweede probleem is dat?flashmobs?ongereguleerd zijn en vaak onmiddellijk botsen?met de gang van zaken in ons sterk gereguleerde land. Neem het voorbeeld van het alternatieve?feest. Dat moest binnen een etmaal georganiseerd worden – waar voor vergunningverlening,?wederom op redelijke gronden, zes weken staat.”
De media
Maar Haren was ook voor journalisten een?wake-up-call; ?misschien waren wij ook wel na?ef?,?oordeelde ??n van de journalisten op een van deze bijeenkomsten. Project X-evenementen die kort?na Haren geagendeerd werden, werden anders benaderd. Men realiseert zich nu dat het met?flashmobs?ook werkelijk verkeerd kan aflopen.?Massamedia worden wel de vijfde macht genoemd. Zij houden de vinger bij het kloppende hart van?de samenleving, rapporteren daarover, becommentari?ren die en openbaren wat verborgen blijft.?Die rol vervulden zij in Haren, maar sommige deden meer: zij werden onderdeel van het evenement,?waarbij zij, omdat het om massamedia gaat, een prominente functie vervullen. Dat leidde terecht tot?debat en introspectie binnen de journalistiek.?Dat valt toe te juichen, en zou uitgebreid kunnen worden. De ombudsfunctie die nu bij sommige?kranten bestaat, programma?s als?De leugen regeert?en?De kunst van het maken, het zijn instrumenten om?dat debat niet alleen binnen de journalistiek te voeren, maar ook in het openbaar.?Zo kunnen ook?deze media verantwoording afleggen over hun daden.
Digitale interventies
Ook rapport Cohen noemt “waar?monitoren?al lastig was, kwam men aan?interveni?ren?op internet vrijwel helemaal niet toe”.?” Er werd wel gepoogd om meer informatie te krijgen over wat daar gebeurde, maar dat was beperkt en?niet geco?rdineerd. Veelzeggend is dat vooral gezocht werd op Twitter, terwijl de mobilisatie?grotendeels via Facebook tot stand kwam.”?Kortom, de manier waarop door autoriteiten en overheden gereageerd wordt op wat in onder?andere de sociale media teweeg is gebracht, spoort nog helemaal niet met de gevestigde plaats die?zij in onze samenleving inmiddels hebben ingenomen. Het zijn twee werelden, die beter met elkaar?in verband gebracht moeten worden.?“Jongeren zien onvoldoende risico?s en worden lang niet altijd voldoende afgeremd in hun?zoektocht naar uitdaging” wordt gesteld, en dat gecombineerd met een gegroeide feestcultuur in Nederland en verkoop en gebruik van alcohol op de koopavond in Haren is vragen om problemen.
Wil je de rapporten er nog even op naslaan, dat kan hieronder.?Lees het hoofdrapport met de conclusies:
In dit tweede deel van het drieluik de analyse van de digitale kant van Project X.
TNO deed kort na Project X Haren een klein onderzoek naar de impact van social media op de openbare orde. Hieronder volgt een deel van die analyse met daarin de invloed van de traditionele media, de autoriteiten en alle betrokkenen, zoals die waarneembaar was op social media. Ben je niet bekend met het verloop van het incident, dan kun je het eerste deel ‘de reconstructie‘ lezen. Wil je meteen naar de aanbevelingen, dan kun je naar het derde deel ‘de (digitale) handreiking‘?klikken.
Eerder al zijn analyses online gezet van?tweetonderzoek.nl?op basis van de ‘ Hackathon’ olv?Thomas Boeschoten?(die daarna heeft plaatsgenomen in de commisie Cohen). Op die dag bundelden onderzoekers en studenten van o.a. Universiteit Utrecht en?Amsterdam, datajournalisten en andere ge?nteresseerden de krachten om 500.000 tweets over ProjectX Haren te onderzoeken, te analyseren en te visualiseren. Ook?Harro Ranter?deed daaraan mee en hij heeft zijn verzamelde Twitterdataset beschikbaar gesteld en op?Twetrics?enkele impressies geplaatst.?Ritzo ten Cate?analyseerde?eerst kwalitatief?de Facebook data en besloot later?de gevangen dataset?van Clockwork (Rienk Prinsen) te ontsluiten voor nadere analyse, terwijl?Oane Hettema?en?Gideon de Kok?al eerder?15.000 Facebookposts op een?rijtje?zetten.?Martijn Kriens?van Upstream plaatste beknopte analyses in een?artikel?en?presentatie, gebruikmakend van?Coosto. Peter Vasterman plaatste een stuk over?Sociale onrust en sociale media?in?Magazine Nationale Veiligheid en crisisbeheersing?(pag #12) en Ina Strating?maakte een?Storify?met een interessante selectie tweets.?
Onderstaande analyse is slechts een beperkte blik op de vragen die je zou kunnen stellen bij het volledige verloop van Project X Haren. Aanvullende delen op deze analyse zijn te vinden op?de website?van de Universiteit Twente die onder leiding van Jan van Dijk het onderzoek deed in opdracht van Commissie Cohen.
In de week na Project X Haren en andere Project X aankondigingen?hebben we?reeds een presentatie geplaatst?met een beknopte analyse die we in een paar uur tijd maakten:
Kort daarna hebben we nog een paar dagen iets dieper gegraven in een miljoen tweets en 60.000 Facebook berichten van de Project X pagina die beschikbaar waren. We hebben ons de volgende vragen gesteld, waarbij we de analyse naar het verloop van Project X Haren in 4 blokken hebben verdeeld:
Blok 1: het ontstaan
Een veel gehoorde opmerking is: ?Dit had je kunnen zien aankomen?. Het moment van de uitnodiging van Merthe was zo’n twee weken voor het incident in Haren en in die tussentijd is er heel wat gebeurd. Maar had je echt op basis van de digitale bronnen kunnen voorspellen dat het zo gewelddadig ging worden?
Deze eerste fase vindt vrijwel uitsluitend op Facebook plaats, waar de kiem zat. Hierbij moet de kanttekening geplaatst worden dat in deze analyse alleen naar de berichten is gekeken die op de publieke Project X Facebook pagina stonden. Besloten communicatie op andere plekken op Facebook, of organiserend vermogen op bijvoorbeeld Whatsapp, is hier buiten beschouwing gelaten.
Vragen in deze eerste fase zijn onder andere: Wie waren er actief na de kaping van het feestje van Merthe toen het werd omgedoopt tot Project X? Wie waren daarbij het meest actief en op welke manier? Was er een kern van organisatoren? Zijn de plunderaars en relschoppers al vroegtijdig actief geweest? Welke dreigingen en risico’s kwamen er in de eerste fase al aan het licht (vroegdetectie van wat Haren te wachten zou staan)? En in welke mate waren media of autoriteiten aanwezig, of in welke mate zijn ze daardoor?be?nvloed?
Blok 2: De ‘viral’ en aanloop naar het Project X feestje
In de tweede fase is de vonk overgeslagen van Facebook naar een grotere groep (middels Facebook, Twitter en traditionele media). Hoe is de sociale?be?nvloeding,?die voor Nederlandse begrippen ongekende vormen aannam, te verklaren??
Vragen in deze fase zijn onder andere: wat was de invloed van?jongeren?in het verspreiden van het promotiemateriaal en vele grappen? Wat was de invloed van de?media? Wat was de invloed van de?autoriteiten?in de aanloop naar het beoogde feestje? En wie werd er eigenlijk?be?nvloed?door wie? Hoe konden dreigingen en risico’s in deze fase onderscheiden worden? Had men wel iets kunnen doen om deze digitale explosie te voorkomen of te stoppen?
Blok 3: de dag waarop het misging (21 september 2012)
De derde fase doet vooral verslag van hoe die bewuste vrijdagmiddag en -avond verlopen zijn. Vanaf het moment dat er nog feesthoedjes werden uitgedeeld en scholieren een kijkje kwamen nemen tot de avond waarin de sfeer omsloeg en het gewelddadig eindigde. In deze fase neemt Twitter het volledig over in de real-time verslaglegging.
??
Vragen in deze fase zijn: wat waren de onderwerpen die op social media rondgingen (trending topics)? Welke risico’s en dreigingen ontstonden er op die bewuste middag en avond??Wie is er uiteindelijk ook aanwezig geweest of heeft zelfs gevochten met de ME of geplunderd??Welke ooggetuigen zijn te onderkennen en wat hebben die gerapporteerd?
Blok 4: De nafase
De nafase behelst slechts een deel van wat er daarna aan discussie loskwam. De nafase zoals die in deze analyse besproken wordt, gaat vooral over het ’thuiskomen’ van de jeugd en de verhalen die ze daarover nog delen.
Deze fase maakt het mogelijk een kleinere kern te identificeren die tot het einde aanwezig was, waaronder ooggetuigen en ogenschijnlijke relschoppers. Deze groep is gebruikt om vervolgens te kijken wanneer zij actief geworden zijn tav Project X en door wie zij be?nvloed zijn. Naast deze groepen is er een enorme groep mensen geweest het incident van een afstandje volgde (meestal thuis op de bank), maar wel real-time via social media actief waren. Deze tweede groep is niet in de analyse meegenomen, maar onder deze groep zou goed een sentiment analyse gedaan kunnen worden, want velen waren geraakt door de gebeurtenissen. Anderen bleven het ‘cool’ vinden, sommigen vonden het jammer dat ze er niet bij waren en hadden het alweer over het plannen van nieuwe ‘feestjes’.
Blok 1: vroegsignalering
We waren benieuwd naar de activiteit op Twitter van mensen die aanwezig zijn geweest bij Project X Haren, en dan met name?ge?nteresseerd?in hun activiteit daaraan voorafgaand (voor de 21e). Wellicht zijn daar eerste signalen van georganiseerd relschoppen, verhoogd risico en diverse dreigingssoorten in te ontdekken.
Onderstaande heatmap visualisatie laat de activiteit van deze geselecteerde personen door de tijd heen zien. De tijd loopt van links naar rechts, alle personen staan onder elkaar, van boven naar beneden. De tweets zijn geaggregeerd naar tijdsvakken van 1 uur (voor de 1e dataset) en 4 uur (voor de 2e en 3e dataset).
Figuur: alle tweets van personen waarvan waarschijnlijk is dat ze daadwerkelijk aanwezig waren, geplot door de tijd.
Aangezien Twitter vooral een rol had in de korte aanloop naar de 21e, en het begon als een ‘Facebook feestje’, zijn we ook benieuwd hoe deze gebruikers actief waren op Facebook. Daartoe hebben we met een eenvoudige methode de Facebook gebruikers en Twitteraars gekoppeld. Middels een exacte ‘naam-match’ in beide datasets (Facebook en Twitter) zit er wel enige onzekerheid, maar vele malen minder dan een willekeurige ‘ naam-match’ ?die op Twitter en Facebook zelf gedaan zou worden.
Onderstaande grafiek toont alle tweets ?n Facebookberichten van personen, waarvan waarschijnlijk is dat ze daadwerkelijk aanwezig waren.
Hoe feller een blokje is gekleurd, des te meer berichten er door de betreffende gebruiker in het betreffende tijdvak zijn gepost.?Opvallend is dat het aandeel Facebook berichten voor de rellen groter is dan daarna: daarna wordt er vooral getweet. De kleur gaat van paars naar blauw, van facebook naar twitter.
Voor de 2e en 3e dataset geldt: hoe paarser een blokje, des te meer facebookposts zijn er gedaan (ten opzichte van tweets). Een blokje dat blauwer is heeft meer tweets ten opzichte van Facebook posts.
Van de ongeveer 200 geselecteerde tweets voor de 21e, zijn er slechts een aantal waarin duidelijk wordt gesuggereerd dat er geweld gebruikt gaat worden. De meeste tweets of Twitteraccounts zijn inmiddels weer verwijderd, enkele accounts zijn op besloten gezet, vandaar dat onderstaande tweet zo wordt weergegeven:
Dit geeft aan dat, als het om vroegsignalering via Twitter gaat, er zeer nauwkeurig gezocht dient te worden. Maar ook dat dit niet onmogelijk is, want de woorden? “affikken” en “slopen” in combinatie met “haren” laten weinig aan de verbeelding over: er is in dit geval geen ‘codetaal’ gebruikt. Yolo is overigens een term die heel veel gebruikt wordt en betekent “You only live once”.?Of dit bericht echter serieus te nemen is, is een andere kwestie (duiding). Op Facebook zijn meer signalen te onderkennen die duiden op de geplande uitspattingen, veelal gebaseerd op de film.?De lading van de film is duidelijk aanwezig, maar duiding ten aanzien van een serieuze dreiging of risico?s hangt van meer af dan alleen de inhoud van een bericht, waarover later meer.
Sommige gebruikers zijn zeer actief in de periode voor de 20e, ??n?ervan is bijvoorbeeld Bauke Bos. Maar veel zegt dat niet, want zijn/haar berichten zijn vrij onschuldig. Tevens wordt al in vroegtijdig stadium naar de traditionele media verwezen, met berichten als ?radio 2 heeft reclame gemaakt voor de trein van 17:17?. Er zijn veel berichten die aangeven dat men concreet aan het plannen is hoe men in Haren gaat komen, met wie men samen reist en wat men daar wil gaan doen of hoopt aan te treffen.
Blok 2. Hoe is de viral ontstaan en verlopen?
De media
De rol van de media op social media is onderzocht, waarbij we 45.200 tweets hebben opgedeeld naar verschillende categorie?n, in de onderstaand analyse afgebeeld naar volume en tijd. Entertainmentmedia (zoals 3FM) zijn sterk betrokken bij zowel verslaglegging als bij het bepalen van het momentum en zenden ook veel via dezelfde media als waarmee het feestje zelf wordt georganiseerd. Nieuwsmedia als de NOS hebben een groot bereik, ook op social media, terwijl RTV Noord een belangrijke rol had bij de live verslaggeving.
Het bericht over de mogelijke noodverordening vormt voor andere media het signaal dat de gemeente het feestje kennelijk serieus neemt. Dus wordt het nieuws vervolgens overgenomen door het ANP en door allerlei nieuwswebsites als?Nu.nl,?NOS op 3,?Spits,Telegraaf,?AD, en?Editie.nl. In veel artikelen wordt vervolgens geschreven dat Haren al een noodverordening heeft afgekondigd terwijl het alleen maar geopperd is als mogelijkheid, evenals inzet ME. Die stukken verschijnen allemaal in de loop van de middag op dinsdag de 18e. Vaak bevatten ze links naar de landingspagina op Facebook en naar de diverse?teasers?of ze nemen het promotiemateriaal 1-op-1 over.
Ondernemers??
Hoewel ondernemers ook in enige mate actief waren, ligt het zwaartepunt van hun berichtgeving meer aan het begin dan aan het einde, in vergelijking met bijvoorbeeld de autoriteiten. Omdat zij zo vroeg actief waren, nog eerder dan de media, betekent dit dat ze het eerder aan zagen komen.
De groep die wij als aanwezig hebben gemarkeerd, was in verhouding niet eens bijzonder actief in de tijd voor het feestje en zeker niet in vergelijking met hun activiteit op de avond zelf. Het is niet eenvoudig om met deze informatie de daadwerkelijke grote aanloop te kunnen duiden.
De grafiek toont het aantal media mentions onder alle Twitteraars (met uitzondering van de media en autoriteiten zelf), een groep Twitteraars waarvoor we op basis van de inhoud van hun tweets? hebben afgeleid dat ze in Haren aanwezig waren, en de Facebookgebruikers. Onder media? mention scharen we de mentions van media-accounts, retweets van media-accounts of verwijzingen naar media in de inhoud (namen van omroepen, nieuwssites, verslaggevers, dj?s, etc.).
De grafiek toont de percentages per uur van het aantal specifieke media mentions (voor 3FM, DWDD en NOS). NOS is al vrij vroeg aanwezig, het zwaartepunt van 3fm en DWDD?ligt duidelijk n? het evenement.
Op eerdere grafieken die we produceerden was te zien dat de piek van de NOS duidelijk voor het evenement zit, namelijk op het moment dat er over de noodverordening wordt gecommuniceerd.
De totale media invloed vertoont hetzelfde verloop als het totale verkeer, wat aangeeft dat de media altijd wel een rol heeft in het geheel.
Als we kijken naar de invloed op Facebook gebruiken we een andere visualisatie, omdat Facebook een andere dynamiek kent in de berichtgeving (geen mentions of retweets). Onderstaande word clouds tonen enkele momentopnames van berichten die spreken over de media: hoe groter het woord, hoe meer het genoemd is.
Figuur: Word cloud van de media-gerelateerde?posts van de Facebookgebruikers op dinsdag 18 september van 16:00 tot 18:00 uur, vlak nadat de noodverordening werd afgeroepen.
Figuur: Word cloud van de media-gerelateerde tweets van de groep die later aanwezig was in Haren op basis van al hun tweets de avond voor de rellen (donderdag 20 september), tussen 22:00 en 23:00 uur.
Figuur: Word cloud van de media-gerelateerde tweets van alle Twitteraars (exclusief media en de groep aanwezigen) op basis van al hun tweets de avond voor de rellen (donderdag 20 september), tussen 22:00 en 23:00 uur.
Figuur: Word cloud van de media-gerelateerde tweets van de groep die later aanwezig was in Haren, op basis van al hun tweets de middag van de 21e (15:00-16:00 uur).
Figuur: Word cloud van de media-gerelateerde? posts van de Facebookgebruikers op 21 september van 21:00 tot 22:00 uur, tijdens de escalatie.
De verschillen in de media die door de verschillende groepen worden aangehaald, worden groter naarmate de escalatie dichterbij komt. We zien op de avond voor het feestje dat de groep aanwezigen relatief meer twittert over Shownieuws en de Telegraaf dan de overige twitteraars die vooral naar NU.nl verwijzen. Dit kan erop wijzen dat de groep aanwezigen de media vooraf pro-actiever hebben bijgehouden voor informatie over Project X dan de overige groep. De word clouds laten verder zien dat de Facebookers tijdens de escalatie vooral naar live radio en video streamers linken, en meer naar web-url?s verwijzen. Dit wordt uiteraard veroorzaakt door het feit dat onder de Facebookers relatief meer computergebruikers vallen dan onder de twitteraars.
Invloed van genoemde media op Facebook en Twitter (relatief):
De media invloed op de aanwezigen:
Trend analyse: is het verloop van virals te voorspellen?
Kijkend naar de grafiek van project X zie je een enorme piek op de 21e, We hebben ons de vraag gesteld: hadden we deze enorme piek aan activiteit vroegtijdig kunnen zien aankomen? Meer specifiek, hadden we dit 24 uur van te voren kunnen zien aankomen?
Aanpak
Het goed en tijdig voorspellen van gebeurtenissen is lastig en speculatief. Het vraagt om een aanpak waarbij een voorspellend model wordt gemaakt of gekozen om zo goed mogelijk de kans op een uitkomst te voorspellen. In veel gevallen wordt een model gekozen dat op basis van detectie uit de input gegevens een kans probeert te berekenen. Hier is dat op basis van Twitter berichten bepalen hoe groot de kans is dat een bepaalde hoeveelheid berichten zal ontstaan op een volgens tijdstip. Onze aanpak valt uiteen in twee delen. Deel 1 is het analyseren van de volledige dataset die wij tot onze beschikking hebben. Deel 2 is het toewerken naar een voorspellend model.
Deel 1
We zijn begonnen met het analyseren van alle beschikbare Twitter data. Dit geeft een beeld van het verloop in volumes van de berichten (Figuur 1). Opvallend is de enorme piek op 21 september rond 22.00 uur (rond t=110) en de kleinere piek daar vlak voor om ongeveer 16.00 uur (t=104).
Figuur 1: Aantal Tweets per uur vanaf maandag 17 september 11.00 uur t/m 26 september om 06.00 uur.
Normaal twittergedrag wordt gekenmerkt door een dagelijks ritme: de heartbeat. Het is normaal dat er om 16.00 meer getwitterd wordt dan eerder op de dag of midden in de nacht. Dit is een dagelijks terugkerend patroon. Dit patroon wordt vaak aangetroffen en lijkt onafhankelijk te zijn van specifieke gebeurtenissen ? in de nasleep van de aardbeving in Japan en de opstand in Libi??zijn soortgelijke ritmes of ?heartbeats??ontdekt. Willen we een goede trendanalyse doen, dan zullen we met dit dagelijks ritme rekening moeten houden. Een trendanalyse is een ontwikkeling van of naar een bepaald event toe, door de tijd heen; toenemend, afnemende activiteit op Twitter op een bepaald onderwerp. Kortom: willen we accurate voorspellingen kunnen doen, zullen we rekening moeten houden met het dagelijkse patroon van Twitteractiviteit.
Normaal gesproken is de trend een min of meer vlakke lijn, d.w.z. er is activiteit, maar het is niet trending. ProjectX is na Haren regelmatig onderwerp van gesprek geweest, maar in veel mindere mate trending geweest. Trending topics zoals Twitter die aanbiedt zijn tellingen op ??n specifiek moment en geven geen indicaties voor de toekomst. Er wordt geteld hoeveel berichten er over een bepaald onderwerp gaan, vervolgens wordt er een ranglijst gemaakt; de meest populaire komen bovenaan de ranglijst. Wij kijken verder kijken en doen een voorspelling van een trending topic door de tijd heen. Daarbij houden we rekening met normale dagelijkse ritme ?en fluctuaties die bij de uren van de dag horen. We onderzoeken of er daadwerkelijk sprake is van een toenemende populariteit van een onderwerp, in dit geval ProjectX Haren op Twitter.
Wat we hebben gedaan is het deconstrueren van alle beschikbare Twitter data rondom Project X Haren. Het decomponeren van een tijdreeks, zoals deze Twitter data, houdt in dat de data uitgesplitst wordt naar drie verschillende delen:
???Trend component
???Seizoen component
???Onregelmatige component
De resultaten daarvan staan in? Figuur 2. De tijdslijn loopt van 17 september 11.00 uur t/m 26 september 06.00 uur.? Grafiek 1 van Figuur 2 toont het Twitterverkeer. Dit is het absolute aantal tweets per uur. Hier zien we de enorme piek en de kleinere piek daar vlak aan voorafgaand terug. ?Grafiek 2 van Figuur toont de trendlijn. Grafiek 3 toont de heartbeat of seizoenscomponent van Twitter, in dit geval de heartbeat van #ProjectXHaren. Grafiek 4 van Figuur 1 toont de onregelmatige component. Met onregelmatig wordt ruis bedoeld die wij eruit filteren.
Figuur 2: Aantal Tweets per uur vanaf 17 september 11.00 uur t/m 26 september om 06.00 uur, uitgesplitst naar ruwe data (grafiek1), de trend (grafiek2), seizoen/dagelijks ritme (grafiek3) en onregelmatige component (grafiek4).
Deel 2
Op basis van Figuur 2 kunnen we duidelijk zien dat er een trend en seizoen component in de data zitten. Omdat deze figuur betrekking heeft op de volledige dataset gebruiken we deze niet om de gebeurtenissen op de 21e?september te voorspellen. Deze data zou dan immers in het model zitten en de schattingen ?bevuilen?. Om dit te voorkomen hebben we een nieuwe, onvolledige dataset gemaakt. Deze dataset loopt van 17 september 11.00 uur t/m 20 september 24.00 uur. Op basis van deze data kunnen we gaan onderzoeken of we de gebeurtenissen van Project X in Haren, zoals deze zich uitten op Twitter, hadden kunnen zien aankomen c.q. voorspellen. De vraag die hierbij hoort is dus: kun je voor de 21e?september een voorspelling maken als je aan het einde de 20e?een trendanalyse doet?
Eerst hebben we de data opnieuw gedecomponeerd.? Wederom uitgesplitst in drie verschillende delen:
???Trend component
???Seizoen component
???Onregelmatige component
De resultaten daarvan staan in? Figuur 3. Onderstaande grafiek laat een gecorrigeerde stijgende trend zien, die de aanloop naar de 21e?weergeeft. Deze is anders dan de bovenstaande Figuur 2 doordat de data is afgekapt voor de 21e. Kortom, piek in data van de 21e?en de nasleep zijn niet meegenomen in deze schattingen. Hierdoor zijn de grafieken van de trendlijn, de seizoen component (de hartslag van Twitter) en de onregelmatige component ?anders. Onderstaande Figuur 3 laat de gedecomponeerde data zien als aanloop naar 21 september 2012.
Figuur 3: Aantal Tweets per uur vanaf 17 september 11.00 uur t/m 26 september om 06.00 uur, uitgesplitst naar ruwe data (grafiek1), de trend (grafiek2), seizoen/dagelijks ritme (grafiek3) en onregelmatige component (grafiek4).
Grafiek 1 van Figuur 3 toont het Twitterverkeer tot 20 september middernacht, dit is het absolute aantal tweets per uur. Verder valt er te zien dat er sprake is van een stijgende trend: per uur neemt het volume in Twitter berichten toe. Op basis van deze grafiek (grafiek 2 in Figuur 3) mag afgeleid worden dat de activiteit op Twitter toenam, onafhankelijk van het dagelijks ritme of door toedoen van ruis. Grafieken 3 en 4 tonen respectievelijk het dagelijks ritme en de onregelmatige component.
Wat hebben we aan dit inzicht? Een dergelijke analyse kan indicaties geven over opschaling of afschaling, om dit soort evenementen ordentelijk te laten verlopen. Natuurlijk is het tevens belangrijk om (1) te kijken naar de inhoud van de berichtgeving, welke in andere delen van onze analyse naar voren komt, (2) hoeveel mensen er potentieel zouden kunnen komen, (3) andere media, bijvoorbeeld de trendlijn? van aanmeldingen op Facebook (mensen die zeggen dat ze komen) en de aandacht van de traditionele media.
Om mogelijk meer afgewogen keuzes te maken voor opschaling of afschaling is het mogelijk om te onderzoeken of we korte termijn voorspellingen kunnen maken op basis van de reeds bekende data. We hebben immers data tot onze beschikking die gekenmerkt kan worden door een trend en seizoen component.
Figuur 4 geeft een voorspellend model weer. We hebben een techniek gebruikt die de trendlijn vloeiend probeert te continueren. Het model is zo ingesteld dat het relatief veel nadruk legt op meer recentere datapunten dan datapunten die verder in het verleden liggen. Zo nemen bijvoorbeeld de gegevens van 20 september een belangrijkere plaats in dan de gegevens van 17 september. De donkere zwarte lijn geeft de werkelijke data weer. De blauwe lijn is het gemiddeld aantal Twitter berichten per uur dat we mogen verwachten op basis van de trend en seizoen component die we uit de data hebben gehaald. Het donker grijze gebied geeft met 80% en het licht grijze met 95% zekerheid weer dat de trendlijn in dat gebied zou moeten liggen. Op basis van dit model mogen we veronderstellen dat er een gerede kans aanwezig was dat het aantal Twitter berichten (erg sterk) zou toenemen en het plausibel was om aan te nemen dat de enorme activiteit op Twitter nog zeker 24 uur zou aanhouden.
Figuur 4: Aantal Tweets per uur vanaf 17 september 11.00 uur t/m 20.00 uur en de voorspelling voor 21 september (van 0.00-24.00).?
Echter er kleven een aantal algemene nadelen aan het werken met predictieve modellen. Mogelijke fundamentele beperkingen van voorspellend model op basis van gegevens fitting:?
1) De geschiedenis kan niet altijd voorspellen: met behulp van relaties afgeleid uit historische gegevens om de toekomst te voorspellen veronderstelt impliciet dat er bepaalde steady-state condities of constanten in het complexe systeem aanwezig zijn. Dit is bijna altijd verkeerd wanneer in het systeem mensen betrokken zijn. Zo is bijvoorbeeld op Twitter in de meeste gevallen sprake van een dagelijks ritme maar dit ritme heeft niet altijd dezelfde structuur.?
2) De kwestie van onbekende onbekenden: bij het verzamelen van gegevens, definieert de onderzoeker eerst een set van variabelen waarvoor gegevens worden verzameld. Echter, ongeacht hoe groot de onderzoeker zijn selectie van variabelen acht, er is altijd de mogelijkheid van nieuwe variabelen die niet werden beschouwd en van groot belang zijn voor de resultaten.?
3) Zelf-nederlaag van een algoritme: dit is het geval als mensen het algoritme begrijpen en het voor de gek gaan houden of manipuleren, ten einde de uitslag te be?nvloeden. Bijvoorbeeld door veel spam-tweets te versturen.
4. Verspreiden van geruchten: invloed van geruchten op de openbare orde
Van onder andere analyses van?Pukkelpop?en de?Londonse rellen?weten we hoe geruchten zich kunnen verspreiden en dat het zelfcorrigerend vermogen lang niet altijd aanwezig is. Wel laat men zich?be?nvloeden?door autoriteiten, waarbij er diverse niveau’s onderscheiden kunnen worden (zo lijkt). Een (potenti?le) ooggetuige is al redelijk geloofwaardig en een individuele journalist ter plaatse al weer iets meer.?Offici?le?nieuwssites (die soms berichten zomaar overnemen) worden als nog betrouwbaarder geschat (uiteraard zijn er verschillen tussen diverse media) omdat men verwacht dat daar een filter op zit en aan enige ‘fact checking’ wordt gedaan. Een individueel persoon van de hulpdiensten ter plaatse (hoewel dit steeds minder voorkomt) wordt ook altijd snel opgepikt, maar een Twitterbericht van de?offici?le?autoriteit (zeker als het een link bevat naar een?offici?le?website) is het meest geloofwaardig. Helaas zijn die meestal nogal laat met hun berichtgeving als het om feiten gaat, in de tussentijd doen burgers en journalisten meestal hun best om de ‘waarheid’ zo snel mogelijk zelf boven tafel te krijgen.?
We hebben 3 onderwerpen gevisualiseerd:?
– De HellsAngels tweet ‘Moeten wij anders even naar Haren komen. Politie kan het duidelijk niet aan.’?
– Het gerucht over een doodgedrukt meisje.?
– Het gerucht over een dode jongen.?
??1 HellsAngels?(2041 tweets, eerste tweet om 2012-09-21 21:28:35):
Onderstaande plaat laat een social graph zien met mentions en retweets van alle accounts (blauwe lijnen). De mentions en retweets van de Hells Angels en voorlichter Haren zijn in geel aangegeven om het contrast te kunnen zien.?
Onderstaande wordcloud laat zien wat het beeld was rond 21.30 uur op de 21e september.
Onderstaande figuren tonen de “Retweet ripples” na 1 uur en na 2 uur. De retweet ripple van 24 uur is elke lijn een uur, waarbij je kunt waarnemen hoe het gerucht nog wat?na-ijlt, maar grotendeels is uitgedoofd.?
De?retweet-ripple?visualisatie toont alle tweets over 1 onderwerp. Elk bolletje is een tweet. De eerste tweet over het onderwerp staat in het midden. Alle volgende tweets staan verder uit het midden: de afstand tot het midden is evenredig met de tijd sinds die eerste tweet. De tijd loopt dus van binnen naar buiten. De uren worden aangeven met cirkels: van binnen naar buiten stelt elke cirkel 10 minuten of 1 uur verstreken tijd voor sinds de eerste tweet. Retweets en mentions worden met een lijn verbonden met de originele tweet. Als een tweet wordt geretweet of gementioned, loopt er dus een lijn van die tweet naar de retweet/mention. Des te vaker een tweet wordt geretweet / gementioned, des te groter is het bolletje van die tweet. Tweets met meer dan 100 retweets / mentions zijn donkerblauw, net als al hun retweets en mentions.?
In de visualisaties van de laatste 2, de geruchten, zijn de tweets die het gerucht ontkennen rood gekleurd.
Retweet ripple na 1 uur (elke ring is 10 minuten):
Retweet ripple na 2 uur (elke ring is 10 minuten):
Retweet ripple na 24 uur?(iedere ring is 1 uur):
Deze tweet is vaak geretweet (2040 keer). Behalve deze retweets zijn er andere tweets die verwijzen naar deze grap, zoals: ‘Hells Angels Holland bieden op Twitter politie hulp aan omdat ‘ze het niet redden zo’. #projectx’. Onderstaande word cloud bevat woorden die statistisch onderscheidend zijn in het Twitterverkeer tussen 21:00 uur en 22:00 uur, ten opzichte van al het Project-X gerelateerde Twitterverkeer daarvoor. De word cloud laat zien dat de @HellsAngels tweet een van de belangrijkste ?hot topics? was het betreffende?uur.
2 Dood meisje?(11980 tweets, 1e tweet om 2012-09-21 21:45:01)
Na 21.45 uur die avond werd het doodgedrukte meisje ’trending’ binnen de ProjectX Haren communicatie. Hieronder is dat goed te zien in een wordcloud van dat moment.
Bekijk hieronder de animatie van dit gerucht, waarbij de rode tweets het gerucht ontkrachten of in twijfel trekken:
Retweet ripple na 1 uur?(iedere ring is 10 minuten):
Retweet ripple na 2 uur?(iedere ring is 10 minuten):
Retweet ripple na 24 uur?(iedere ring is 1 uur):
De visualisatie laat zien dat er niet ??n enkele tweet direct verantwoordelijk is voor alle retweets. De eerste meldingen op twitter over een dood meisje worden nauwelijks opgepakt door de twitter community. Na een paar minuten zijn er tweets die onafhankelijk van elkaar zijn gepost en door veel mensen worden geretweet.? Dat zou kunnen duiden op een externe bron, buiten twitter, die iets meldt over een dood meisje wat vervolgens door verschillende mensen wordt getweet. Ook is te zien dat de ontkennende tweets (rood) niet worden opgepakt door de Twitter community. Ze worden een aantal keren geretweet, maar lijken geen effect te hebben op de tweets die het gerucht bevestigen.?
3 Dode jongen?(202 tweets, eerste tweet om 2012-09-21 22:31:10)
Retweet ripple 1 uur (iedere ring is 10 minuten):
Retweet ripple 2 uur?(iedere ring is 10 minuten):
Retweet ripple 24 uur??(iedere ring is 1 uur):
Dit gerucht slaat bijna niet aan, in vergelijk met het gerucht over het dode meisje. Wel zijn er een aantal tweets die verwijzen naar een bericht over een dode jongen, zoals gerapporteerd via RTV noord.
Al voor het gerucht over het doodgedrukte meisje werd al over doden getwitterd.:
21:12:20 Enkele doden en vele gewonden door charges ME #projectx #haren
Van het eerste gerucht wordt direct duidelijk dat het om een grap gaat als we de link volgen waarop een foto van iemands kruin wordt getoond. In het tweede geval is het niet duidelijk dat het om een grap gaat. Toch is dit gerucht niet opgepikt, maar de volgende (vrijwel gelijktijdig verstuurd), over het doodgedrukte meisje, wel:
21:45:01 Meisje van 19 dood gedrukt in #haren #ProjectX?
21:45:41 Holy shit meisje doodgedrukt bij #ProjectXHaren
Vele factoren, zoals de grootte en invloedrijkheid van de sociale netwerken van deze gebruikers, kunnen eraan bijgedragen hebben dat dit laatste gerucht wel is opgepakt. Daarnaast is de specifieke omschrijving (slachtoffer: een jong meisje, leeftijd: 19, wijze van overlijden: doodgedrukt) mogelijk overtuigender geweest dan de vrij algemene tweet van 21:12. Binnen 1 minuut volgt de eerste retweet, na een kwartier komt de geruchtenstroom echt op gang. Om kwart over tien versterkt @HarenLive (nu @OnrustBrigade) het bericht door te twitteren dat de geruchten lijken te kloppen:
22:17:14 Geruchten lijken te kloppen. Steeds meer berichten over doodgedrukt 19-jarig meisje. Bizar. #ProjectXHaren #Haren #Projectx
@HarenLive wist op de dag van de rellen binnen 4 uur 12.000 volgers aan zich te binden.
Uiteraard is er veel meer onzin geproduceerd, waarvan veel berichtgeving als een lopend vuurtje rond gaat. Op zich is dit niet erg, maar als autoriteiten zich gaan baseren op social media-informatie dienen zij goede filters te hebben en mensen met verstand van zaken om de duiding te doen. Een paar voorbeelden staan hieronder. Neem berichtgeving die van belang is voor crowd control. De drukte werd geuit in vele tweets, maar kijk eens naar onderstaande foto’s. Veel van deze foto’s zijn eenvoudig als grap aan te merken. Toch zijn er enkele foto’s bij waarvan je zou denken dat het om de drukte gaat die er in het geval van projectX Haren was, zeker als je de serieuze berichtgevingstekst erbij ziet. Toch zijn al deze foto’s nep.
??
En dan de foto’s die geproduceerd werden ten aanzien van drank, drugsgebruik en rellen. Ogenschijnlijk echt, met de berichtgeving erbij, maar al snel als nep te classificeren als je Haren kent of tools gebruikt zoals?TinEye.
?
5. De dag zelf: wie waren er en zijn ooggetuigen en mogelijke relschoppers te detecteren?
Wie zijn er eigenlijk geweest? Deze vraag hebben wij via verschillende filter mechanismen geprobeerd te beantwoorden.
Om dit te bepalen kun je een combinatie gebruiken van meerdere methode. De meest eenvoudige, die in vrijwel alle gratis tools aanwezig is, is om te kijken naar tweets met een geotag. Die zijn eenvoudig te plotten op een kaart, dus daar kun je de ooggetuigen uit Haren vinden. Kleine kanttekening is wel dat een GPS?co?rdinaat?eenvoudig te ‘faken’ is, maar we gaan er in dit geval even uit dat de?co?rdinaten?kloppen. Zoals we in eerdere onderzoeken aangetoond hebben, is het percentage tweets met een geotag bijzonder klein te noemen. In de meeste gevallen ligt dat percentage rond 0,5% van alle tweets. Bij sommige incidenten zie je dat het iets hoger is, of toeneemt, omdat mensen hun GPS juist aanzetten bijvoorbeeld om te laten weten dat ze nog leven. Maar in het geval ProjectXHaren ligt dat percentage zelfs onder de 0,1% wat bijzonder laag te noemen is. Verklaringen van de jeugd die wij ontvingen waren dat veel jongeren het bewust uitzetten, omdat er steeds meer ouders zijn die meekijken. Hieronder eerst de grafiek met de absolute aantallen per tijdseenheid en daarna de grafiek met de percentages van het totaal aantal tweets. Hieronder zie je de grafiek met het aantal tweets dat voorzien is van GPS-tag en over ProjectX Haren ging.
Als we op de kaart kijken valt het aantal bruikbare tweets met geotags al helemaal tegen. In Haren zelf zijn op de 21e slechts tientallen tweets te vinden met een geotag.
Een andere indicator om te kijken wie er echt geweest kan zijn, is de gebruikte Twitterclient? Uit deze eigenschappen van een tweet is af te leiden op welke manier de tweets zijn geproduceerd (via het web of via een van de vele softwareprogramma’s en operating systemen). Aangezien de operating systemen Android en Apple ook met tablets gebruikt kunnen zijn, is alleen?enigszins?aannemelijk te maken dat de webclient?via een PC geproduceerd kan zijn. Mobile web en alle softwareprogramma’s kunnen mobiel geproduceerd zijn. Hoewel er wel enkele laptops gesignaleerd zijn in Haren die dag (maar minder op de avond), is aannemelijk dat alle webclient?gebruikers niet in de straten van Haren waren en dus geen ooggetuige kunnen zijn. Onderstaande grafieken laten zien wat de verhouding web vs (potentieel) mobiele clients is. ?Het is logisch te verwachten dat het percentage hoog is, aangezien veel jongeren een mobiele client gebruiken. De grafiek is nog onder te verdelen in alle typen Twitter clients die er zijn, maar we gaan voor verdere analyse even verder met de set van mobiele gebruikers.
Uit de handmatig en deels automatisch geannoteerde dataset zijn gebruikers ingedeeld in?categorie?n?op basis van de tweets, tijdstippen en foto’s die ze produceren.
Er zijn ongeveer 5000 tweeps die in de kritieke uren meer dan 15 tweets hebben verstuurd. Dit is een wat grotere groep, die je bijvoorbeeld ?live betrokkenen? zou kunnen noemen.?Er zijn, zoals eerder genoemd, ook 6500 gegeotagde tweets.?Uit de bio?s zijn via geboortedata en aanduidingen als ?12 jaar? of ?5H? voor ongeveer 30% van de tweeps leeftijdsindicaties te krijgen.
125 bio’s van de set van tweeps die wij als aanwezig hadden getagd, hebben een duidelijke locatie-aanwijzing in hun bio staan. Bijvoorbeeld Groningen, Amsterdam of hoogte-breedte co?rdinaten. Deze mensen hebben in totaal een ruime 2000 tweets verstuurd, die hier over de tijd in een heatmap zijn weergegeven. Onderstaande figuur toont slechts een stilstaand beeld van die animatie.
Hoewel de set van gebruikers misschien verre van representatief is (gezien het aantal) is wel opvallend dat het verkeer in eerste instantie sterk beperkt blijft tot Groningen en Eindhoven. Pas in aanloop van 21 september komen daar enkele ander steden bij. Opvallend is verder (zonder er een conclusie aan te verbinden) dat een aantal steden als Alkmaar, Arnhem en Rotterdam maar ook kleine dorpjes eigenlijk niet in deze set voorkomen. Waarneembaar is dat er groepen mensen/ jongeren zijn die elkaar aansteken binnen bepaalde gebieden ” als er een schaap over de dam is volgen er meer”. Een bepaalde kritische massa werd wel bereikt in een aantal groepen en gebieden (met name steden), maar in andere steden is dit veel minder gebeurd, afgaande op deze doorsnede. Ook is in de animatie (waarbij de tijd meeloopt) te zien dat er een duidelijk ??half vier? ? effect optreedt in deze groep; op dat moment komen de grote volumes op gang.
Van de harde kern, waarvan de identiteiten uiteraard niet bekend gemaakt zullen worden, is vrij eenvoudig een netwerkkaart te maken. Deze netwerkkaart is ook te maken binnen de context van de Project X Haren data, zodat duidelijk wordt wie met wie het over Project X Haren gehad heeft. Als je deze kaart in de tijd weergeeft, kun je reconstrueren hoe dit verlopen is. Hieronder wordt echter slechts een deel van die netwerkkaart getoond, waarbij duidelijk wordt dat bepaalde individuen (online) een belangrijke rol hebben vervuld. ?
Hierboven een voorbeeld van een netwerkkaart van vermeende relschoppers
In de film die we gemaakt hebben is te zien hoe de kaart van Nederland volstroomt met tweets
Eerder maakte Harro Ranter ook een mapping van zijn ruim 5000?#projectX?tweets uit 500.000 die een geografische locatie bevatten (bron).
Als laatste zijn er vele andere, meer kwalitatieve, analyses gemaakt over de rellen zelf en hoe het gedrag van jongeren is te verklaren, zoals onderstaand artikel in de secondant. Dit artikel gaat meer in op het digitale gedrag van deze jongeren, de media, de overheid en vele anderen.
Mochten we nog interessante analyses missen: laat het ons weten!
Project X Haren wordt in deze blog beschreven vanuit een drieluik. In de eerste plaats wordt hieronder een reconstructie beschreven aan de hand van de feiten uit het rapport van de commissie Cohen aangevuld met krantenartikelen en blogposts. Daarna volgt?de analyse en vervolgens de social media lessen die iedereen die betrokken was?hieruit kan trekken.
1. Merthe plaatst een linkje maar mist een vinkje
Zoals iedereen inmiddels weet was Merthe op 6 september vergeten een vinkje te zetten toen ze de uitnodiging voor haar ‘sweet sixteen’ feestje verstuurde naar haar vriendengroep. Een foutje dat makkelijk gemaakt kan worden (inmiddels is er tipboekje?om dit te voorkomen “Veilig Facebook voor iedereen“). De uitnodiging werd door de genodigden doorgestuurd naar anderen en wat begon als grap begon al snel uit de hand te lopen: het aantal aanmeldingen voor het feestje van Merthe werd snel verspreid onder de jeugd in (vooral) het noorden van het land.
En Merthe was niet de eerste die zoiets overkwam.?De Britse Rebecca Javeleau nodigde in 2010 een groep vriendinnen uit voor haar 15de verjaardag. Ze publiceerde haar adres op Facebook en deelde de pagina per ongeluk met de hele wereld.?21.000 jongeren?meldden zich aan voor het feest. Haar ouders zegden het feest af, politie patrouilleerde op de bewuste avond in hun straat in Hertfordshire. En in Duitsland had in juni 2011?Thessa?haar vrienden uitgenodigd voor haar zestiende verjaardag. Door een klein foutje werd haar uitnodiging openbaar gemaakt. 16.000 mensen lieten weten naar het evenement te komen. Thessa cancelde het feestje, maar er kwamen toch nog zo’n 1.600 jongeren opdagen. Ondanks de aanwezigheid van particuliere beveiligers en de politie liep de samenkomst van de jongeren uit de hand. Er werd met stenen en flessen gegooid, 11 mensen werden opgepakt en ??n agent raakte gewond. Ook??een feestje van de bewoners van een appartementencomplex in Giessen,?Duitsland, liep uit de hand toen er ?in juni bijna 1.000 mensen af opkwamen. Een groep van acht ruziezoekers zou op verschillende mensen hebben ingeslagen. E?n persoon werd met zware verwondingen afgevoerd naar het ziekenhuis; vier mensen werden opgepakt.
2. Kaping van het feestje en de lading van ‘ProjectX’
De uitnodiging voor het verjaardagsfeest werd ingetrokken, maar toch groeide het feestje uit tot een ware hype op social media. Dat kwam door de 21 jarige Jesse Hobson en iemand die zich ‘Ibe der Fuhrer‘ die op 7 september de Facebookpagina van het Project X feestje aanmaken, waarmee ze het feest van Merthe ‘kaapten’. Het duo zette, na het verwijderen van het oorspronkelijke feest, opnieuw een openbare uitnodiging op Facebook.?Project X?is een verwijzing naar de filmkomedie?Project X.?De 16 jarige Corey Delaney organiseerde al in 2008 in Melbourne een feestje met zo?n 500?man?dat de makers van de Project X film schijnt te hebben?ge?nspireerd? welke in maart 2012 wereldwijd?wordt gereleased.
De Project X Haren site, is een opvallende site, omdat iedere verwijzing naar het meisje zelf en haar huis ontbreekt. De site lijkt meer op een reclame voor de film dan voor een feestje in Haren. Die details worden wel ingevuld in de discussie tussen volgers, die elkaar het adres en de naam van het meisje toespelen. Via twitter wordt de hashtag van Project X verspreid, en ook 9GAG speelt een grote rol. Op 7 september zijn er al 3500 aanmeldingen voor het feestje.Via het bekende sneeuwbaleffect werden in korte tijd duizenden mensen uitgenodigd voor het feest. Op een gegeven moment?waren er meer dan 200.000 mensen uitgenodigd en 30.000 gaven aan dat ze kwamen op 21 september.?Ibe en Hobson verwijderden af en toe reacties die hen onwelgevallig waren.
Jesse Hobson uit Nieuw Zeeland en ‘Ibe Der F?hrer’
Opiniesite Joop.nl spoorde Hobson op en vroeg hem naar de motieven voor het feest. ‘Het leek me wel een leuke grap’, laat hij desgevraagd weten. Hobson kreeg van de familie van Merthe het verzoek het evenement van Facebook te verwijderen, maar hij weigerde dat. In een antwoord op dat verzoek van de familie postte Hobson ondermeer de woorden ‘Eat Shit’. Hobson zag ‘ergens op internet’ een oproep om te helpen bij het digitaal organiseren van een event. Dat leek hem wel leuk en hij stemde in. Hij wil niet zeggen op welke site de oproep werd gedaan. Hij weet ook niet door wie. ‘Hij noemde zich Peter Peterson, duidelijk een fake-naam en verwijderde kort daarop zijn profiel van Facebook.’ ?Overigens is dit geen verwijzing naar de Peter Petersenschool in Haren, waarschijnlijk gaat het om alterego’s uit het bekende Farmville spel.?Samen met de onbekende Ibe Der F?hrer staat hij nu bekend als de aanstichter van het ‘feest’ in Haren. Volgens Hobson is het de eerste keer dat hij zoiets deed en is hij ook niet van plan dit te herhalen. Hij ontkent een online pestkop te zijn.?Als Ubergeek85 is hij actief in de Piraten Partij in Nieuw Zeeland. Op fora vraagt hij zich af hoe de partij net ze snel net zo groot kan worden als in Duitsland.
Hobson kan misschien nog worden beschouwd als een onnozele maar nihilistische hals, die zich voor het karretje heeft laten spannen van kwaadwillenden. De Facebookpagina van de andere ‘organisator’ Ibe, lijkt op die van een heuse?internet-trol.?De pagina is getooid met foto’s van hakenkruizen en een profielfoto van Adolf Hitler. De meeste vrienden hebben nepaccounts waarop ze namen van bekende seriemoordenaars aannemen en er zitten ‘opvallende types’ bij als?Steven Chilton?en?Richard Burnish?van de Jezus Chatline in Oakland, die bv. online?exorcismes?uitvoert, of Jimmy Russels??die zichzelf?afbeeld als een Breivik
met een?mitrailleur. Hij is bovendien betrokken bij de Facebookgroep die het leuk vindt om de spot te drijven met kankerpati?nten?’Cancer is funny because people die‘ .Ibe der Fuhrer verborg zijn account geruime tijd , kwam daarna weer online, ditmaal zonder de Hitlerfoto en het hakenkruis, en nu lijkt de pagina weer verdwenen.
Maar het zaadje was geplant, de ProjectX ?meme? gestart (kopieergedrag rondom ‘iets’). In dit geval slaat het uitstekend aan, de meme is in dit geval: een feestje dat helemaal uit de hand loopt. Alle elementen van de rellen zaten er vanaf het begin in, misschien zelfs zonder dat de bedenkers het zelf erg serieus namen: feest, een overschot aan drank en drugs, mensen op de daken, vernieling. Neem deze vraag bijvoorbeeld: ?Peter Peterson, ik vraag me af of jij diegene bent die dat ?kabouter poppetje? met al die X-jes naar het epicentrum Haren zal brengen?? Peter Peterson/Petersen is degene die de site heeft aangemaakt. De kabouter in de film bevat drugs in de vorm van pillen. Het concept wordt de volgers al meteen duidelijk: ?Wordt keihard feest iedereen gewoon komen en party. Ook al is de ?deur? dicht!?
3. Hoe ontstaat een viral?
Binnen no-time?cre?ren?diverse personen en groepen promotie materiaal waar menig festival organisator jaloers op zou zijn. Tientallen posters, t-shirts, filmpjes en foto’s worden gemaakt en op grote schaal verspreid. ?Op Twitter gaat een limerick rond over Merthe:”Er was’ns een meisje uit Haren. Die wilde opvallend verjaren. Ze plaatste een linkje maar miste een vinkje. Nu zit heel Haren op blaren.”
Voorbeelden van de vele t-shirts die ontworpen werden en men kon kopen.
Festivalkaart
?
Een project X-poster wordt opgehangen op een school en op internet verschijnen vele grappen die wijd verspreid werden via social media.
Bovenstaande jongens uit Emmen hebben hun YouTube filmpje succesvol ‘geplugd’ en ook bekende media namen het over.
Hoe een Facebookfeestje een mediafeestje werd
Opiniesite Joop.nl schrijft erover op zondag 16 september, maar zonder de naam van het dorp te noemen. ?Paniek in dorp: Meisje zet verjaardagsparty opFacebook.??Dat bericht wordt dan nog niet overgenomen door andere media. Dat gebeurt wel als?Trouw er op dinsdag 18 september een artikel over publiceert:??Het verjaardagsfeestje van een meisje uit Haren, in Groningen, lijkt gigantisch uit de hand te lopen?.?Trouw tilde?het nieuws naar de traditionele media, en tot dat moment hebben zich op Facebook een kleine vijfduizend jongeren aangemeld voor Project X. Er is gebeld met een woordvoerder van de gemeente die het probeert te relativeren, maar die wel zegt dat een noodverordening of samenscholingsverbod tot de mogelijkheden behoort.?Die noodverordening vormt voor andere media het signaal dat de gemeente het feestje kennelijk serieus neemt. Dus wordt het nieuws vervolgens overgenomen door het ANP en door allerlei nieuws websites van?Nu.nl,?NOS op 3,?Spits,Telegraaf,?AD, en?Editie.nl. In veel artikelen wordt vervolgens geschreven dat Haren al een noodverordening heeft afgekondigd terwijl het alleen maar geopperd is als mogelijkheid, evenals inzet ME.?Die stukken verschijnen allemaal in de loop van de middag op dinsdag de 18e. Vaak bevatten ze links naar Facebook en naar de diverse?teasers?of de sites?nemen het promotiemateriaal zelfs 1-op1 over (zoals?Trouw?doet).
Die dinsdag verdubbelt het aantal,?en elk volgend duizendtal wordt gevierd alsof het winnende rondetijden zijn. “Zie je wel dat het kan. Cool.” De toon is?vrolijk, tegendraads, een beetje anarchistisch. 3FM, 538 en?Q Music pikken het op. SLAM FM maakt een ?leader? over??the party that will bring an entire nation to the ground?; het?wordt een topfeest, twittert SLAM-dj Dani?l Lippens. De?jongerenstations zien de humor in van een klein, rijk en?vast wel burgerlijk dorp dat zich geen raad weet met jongerencultuur en sociale media.?In de Coen & Sander Show, ?s middags om vier uur bij BNN?op 3FM, maakt deejay Timur Perlin zich ook vrolijk over burgemeester Bats. Die heeft gezegd dat er ?in beginsel?geen feest in Haren? is. “In beginsel”, jent Timur, “is het feest?ook niet op de Stationsweg en in beginsel rijden er ook niet?twee keer per uur treinen van Groningen naar Assen, die?ook niet stoppen in Haren.” De dj belt Merthe. “Hoe laat begint het”, vraagt Timur. “Leuke vraag”, antwoordt Merthe, “maar ik mag er niks over zeggen.” Nog twee keer herhaalt ze dat het feest niet doorgaat, maar Timur doet alsof hij dat niet kan geloven. “Je had zesduizend cadeautjes kunnen krijgen”, oppert de dj. Dat zou leuk zijn, reageert Merthe, “maar daar kan ik ?een nieuw huis van bouwen.” “Jeetje”, doet Timur verbouwereerd. “Vind je dat niet een beetje overdreven? Ze nemen het allemaal zo serieus. Het gaat toch om een geintje op Facebook?” “Dat klopt”, zegt Merthe. “Maar het is toch best serieus. Ben ik trouwens op de radio op het moment?” “Jaaah”, joelt Timur. “Op 3FM. Merthe!”.?Het aantal mensen dat op Facebook heeft aangegeven te zullen deelnemen groeit snel naar 30.000 en gaat daar vrijdag nog eens ruim overheen.
ProjectX kan vergeleken worden met een flashmob?waarin een grote meute zich in een flits mobiliseert, steeds vaker via social media, om iets ongebruikelijks te doen. Het aantal deelnemers staat niet van tevoren vast, maar hoe meer hoe succesvoller de flashmob. Normaal wordt dit gedaan om iets ludieks te doen, een dansje op een plein, of om aandacht te vragen voor een maatschappelijk probleem. In Amsterdam kwamen afgelopen winter vijftienhonderd schaatsende feestgangers bij elkaar op een?ge?mproviseerde?ijs-disco op de Keizersgracht.?Maar hoe werkt zo’n flitsmeute eigenlijk? In februari 2010 voorspelt Tom Scott soortgelijke gebeurtenissen als in Haren al:
En bekijk ook het filmpje dat gemaakt werd nalv Project X, en het laat zien hoe het aanbieden van een broodrooster op Marktplaats kan leiden tot een uit de hand gelopen grap van een broodrooster feestje.
We weten eigenlijk al langer dat grappig bedoelde flashmobs kunnen uitmonden in geweld. Er is zelfs een website waarop wat voorbeelden zijn verzameld. Toch is het lastig van te voren te vertellen hoeveel mensen er komen en of er risicovolle?ingredi?nten?inzitten, waarmee de impact op de openbare orde en veiligheid in het algemeen moeilijk is te voorspellen. Nu heeft de lading ProjectX bij het feestje wel wat gewelddadige componenten: er komt onder andere een vlammenwerper in voor, iemand slaat met een honkbalknuppel een kabouter met coke doormidden en het zwembad van de feestvilla moet het ontzien.
De ouders van Merthe hadden eerder al een bezorgde?brief?gestuurd om hun buren te informeren. Nadat Merthes feestje gekaapt is, heeft de vader overal aangeklopt, “bij het nationale cybercrime meldpunt, het rijks juridisch loket, het pestweb en vraaghetdepolitie.nl” ? maar niemand kan helpen: “Het is bijna te bizar voor woorden”. De vader van Merthe, deed in de media nog een oproep om het tij te keren. ‘Ik snap dat de jeugd dit fantastisch vindt, maar ik wil toch echt iedereen oproepen om niet naar Haren te komen. Ook doe ik een beroep op de ouders van de kinderen die naar Haren willen komen. Houd ze morgen thuis zodat alles met een sisser kan aflopen.’?Om de jarige Merthe te troosten heeft haar vader besloten een surprise party te organiseren op hun onderduikadres.
De politie is?not amused?en heeft dranghekken klaargezet en de toegangswegen naar de ‘feestlocatie’ afgesloten. ME-busjes staan verdekt opgesteld om eventuele relschoppers aan te pakken. De gemeente Haren houdt vol dat de fuif niet doorgaat “er is geen feest” herhaalt Burgemeester Bats, maar daar hebben internetters geen boodschap aan “waar is dat feestje, hier is dat feestje” wordt de ‘gag’. Het feest is uitgegroeid tot een hype: onbekenden hebben een ‘festivalsite’ online gezet en er zijn tientallen grote posters in omloop met uitnodiging voor het event.
Iedereen op de been
Al een dag eerder reizen mensen naar Haren om zich?op de foto?te laten zetten voor het feesthuis. Onbekenden hebben op het asfalt voor het huis van Merthe met graffiti een grote, witte X gespoten. Caf?s in Groningen kondigen al een afterparty aan.Productiebedrijf SA Multimedia meldt op NU.nl dat het vanavond een onbemand vliegtuigje beelden laat maken van het ‘Project X’-Facebookfeest. Deze beelden zullen van ongeveer 19:00u?live uitgezonden?worden op internet.?Naar aanleiding van de ophef vertoont de bioscoop in de Groningse Euroborg vandaag de film Project X. Deze film gaat over een feest dat via social media volledig uit de hand loopt. Sommige ondernemers in Haren slaan extra in, want het is de 21e immers koopavond. Een aantal van hen is ook actief op social media en maakt reclame richting de feestgangers. Vorig jaar in Hamburg bracht zo’n Facebookfeest zo’n 1500 jongeren op de been. Gebruikelijk is dat lang niet alle mensen die hebben aangegeven deel te zullen nemen, ook op komen dagen.
De gemeente Haren trad op 18 september in overleg met de politie. Er werd een noodverordening opgesteld, die ingezet zou worden als het ‘feest’ zou escaleren. Gemeente Haren geeft aan “Er is geen feest in Haren. We verwachten wel bezoekers. Hoeveel, kunnen we niet goed inschatten. We houden rekening met verschillende scenario?s, van een kleine groep nieuwsgierigen tot een grote groep met een paar raddraaiers. Bij alle scenario?s hebben we de passende maatregelen direct bij de hand.” Haren is gewoon per auto bereikbaar en ook treinen en bussen reiden volgens schema, wel wordt de Stationsweg afgesloten. De verkeerscirculatie wordt in de gaten gehouden en ze handelen wanneer nodig. “Hoeft u vanavond niet in Haren te zijn? Kom dan niet.”
Uit angst voor diefstal (’trophy’) haalt de gemeente een straatnaambord weg in de Stationsweg.
Op Facebook verschijnen nu niet tweehonderd berichtjes?per dag over Haren, maar enkele honderden per uur. Waar?gaan we slapen, is er muziek, daar hebben ze het over. Komt Kraantje Pappie, zoals een gerucht op Twitter wil? En?Yellow Claw? En Ruud de Wild? En soms ? in 230 van de?50.000 berichten ? vraagt er iemand naar ?de kabouter?, want ze zijn niet van plan alleen maar ranja te drinken. En?die noodverordening dan? Zegt niets, schrijft Misha. Je?kunt gefouilleerd worden, maar als je die pillen nou maar in je ondergoed opbergt. “En gedraag je gewoon. Niet bushokjes naar de tering schoppen of elkaar kapot knallen of?steken what ever. Liefdevol mensen. LIEFDEEE”.
Op 19 september 2012 waren er ongeveer 80.000 mensen uitgenodigd, waarvan 8.000 hadden aangegeven te komen. Tussen 19 en 21 september groeide het naar 250.000 genodigden, waarvan 30.000 aangaven te komen. Omdat er duidelijk een?exponenti?le groei?van het aantal genodigden te zien was vanaf het moment dat het bericht landelijk nieuws werd, ontstonden er discussies over de rol van de?traditionele media?ten opzichte van die van het internet (sociale media?in het bijzonder) bij de verspreiding en het uitvergroten van het nieuws. De hype nam in de?sociale media?zeer grote afmetingen aan. Op?Twitter?stond de teller op 21 september op meer dan 500.000 berichten. Nieuws in Haren is al bijzonder, maar nu was Haren niet alleen nationaal nieuws, maar ook CNN iReport bericht erover.
Feest komt op gang
Iets na 3 uur komen de scholen uit en iedereen neemt een kijkje, hangt wat rond. Media is in grote getalen aanwezig en de bus van SimoneFM installeert zich om tot 8 uur die avond live uit te zenden vanaf de feestlocatie in Haren. Ook Rutger Castricum van Pownews is gesignaleerd en Man Bijt Hond deelt feesthoedjes uit. Vanuit het gemeentehuis Haren wordt social media gemonitord.
??
Om?16:00 gaat de ?offici?le??Project X Haren Livestream?online. De stream wordt in totaal bekeken door honderdduizenden nieuwsgierigen.In rap tempo plaatst gemeente en politie dranghekken en worden straatnaamborden verwijderd. Helaas gebruiken de feestgangers geen kaarten, maar hun smartphone. Navigeren is geen kunst. Een grote groep jongeren verzamelt zich bij de afgesloten Stationsweg. ?Er is er ??n jarig?? wordt luidkeels ingezet. Fotografen en journalisten zwermen om de groep heen. Jongeren drinken bier, zingen nog een lied en overspoelen Twitter met foto?s en oproepen ??een feestje te komen vieren?. Immers is Merthe jarig.
In de loop van de dag kwamen een paar honderd nieuwsgierigen naar het ?Wassenaar van het Noorden?, maar het bezoekersaantal leek aan het begin van de avond af te nemen. Rond half acht stroomden echter duizenden bezoekers toe. De sfeer was aanvankelijk nog gemoedelijk, maar tegen negen uur sloeg dit om en ontstonden er rellen.
?
De menigte komt o.a. over de Rijksstraatweg binnen, de verbindingsweg tussen Groningen Haren, via het NS station en via de A28.
De sfeer slaat om
De sfeer wordt rond 19:30 grimmig. Jongeren gooien blikken bier naar de Mobiele Eenheid. De verjaardagsliedjes worden nu afgewisseld met spreekkoren gericht tegen de politie. Al snel begint mem wegbewijzering en lantarenpalen uit de grond te trekken. Deze voorwerpen worden, net zoals bloembakken en fietsen, richting de politie geslingerd. De Mobiele Eenheid, in eerste instantie bestaande uit tientallen, wordt later versterkt door ME uit andere provincies. Onder het geblaf van de hondenbrigade worden de eerste charges uitgevoerd. ?ME voorwaarts?. Er rake klappen uitgedeeld. Omstanders/relschoppers raken gewond, maar ook een reeks agenten gewond geraakt.?Het aantal aanhoudingen beperkt zich tot enkele tientallen. Mensen melden zich in het ziekenhuis voornamelijk met snij- en hoofdwonden en kneuzingen. In een enkel geval was er sprake van een botbreuk. Een bejaarde man werd in zijn woning overvallen en raakte zwaargewond.?De livestream van RTV Noord en de radio-uitzending van RTV Noord verslaat de rellen. Van korte duur zal blijken, want de verslaggever wordt door een ME-er neergeslagen. @HarenLive begint omstreeks 21:30 de eerste berichten te twitteren en zal uitgroeien tot een?trending topic?met op het hoogtepunt 11.883 volgers.
Terwijl het kat-en-muisspel tussen de politie en de jeugd voortduurt sneuvelen ruiten, bushokjes, lantarenpalen sneuvelen en auto?s worden in brand gestoken. Buurtbewoners verdedigen bezittingen met hockeysticks. Oudere buurtbewoners kijken vanuit hun huis toe hoe een auto in de straat wordt gekanteld. In Haren en op Twitter doet het bericht de ronde dat een 19-jarig meisje zou zijn verdrukt. De politiewoordvoerder laat weten dat dit niet bevestigd kan worden, en het werd een hardnekkig gerucht, mede omdat de hulpdiensten niet eenvoudig ter plaatse konden komen.
19 jarig meisje doodgedrukt bij dat "feest" in Haren, echt erg man..
Dat de eerste gewonden zijn gevallen blijkt uit de ambulances die zich een weg door Haren proberen te banen. Niet alleen de Mobiele Eenheid ondervind tegenstand van de jongeren. Ook medisch personeel moet het ontgelden. De jongeren die wel voor een echt ?feestje? kwamen proberen Haren te verlaten of schuilen in woningen. Opgefokte vandalen gooien steeds meer loodzware voorwerpen naar de politie. De schoongeveegde straten lijken stille getuigen van een oorlog. De rellen verplaatsen zich naar het centrum. Wildplassers ontheiligen de lokale kerk, bosschages worden in brand gestoken en winkelruiten sneuvelen. De plaatselijke Albert Heijn wordt onder luid gejoel ontdaan van sigaretten. Ondanks dat een kleine groep vandalen zich in de Albert Heijn waagt staat een grote groep hen buiten aan te moedigen. Op RTV Noord wist burgemeester Bats te melden dat ?Men zich op het ergste had voorbereid. Alleen dit niet.? Het Universitair Medisch Centrum Groningen meldde na 00:00 uur dat men extra trauma-artsen had opgeroepen. Ondanks dat om 00:30 het aantal jongeren aanzienlijk was afgenomen was de situatie verre van onder controle. Wanneer een stoet jongeren zich richting de Vondellaan begaf ontdoen vandalen tientallen leegstaande bussen van hun ramen. Enkele jongeren wisten op het dak van een woning te komen. Scenes uit de film Project X werden realiteit. Het is begonnen te regenen en rond 01:30 keert de rust terug. Het voorgenomen feestje van Merthe was veranderd in een veldslag. De Slag om Haren.
?????
De nasleep
Project CleanX
Na de rellen werd op Facebook een oproep gedaan om op zaterdag 22 september 2012 te helpen met het opruimen.?Binnen een uur heeft de pagina al 6500 likes. Hoe goed ook bedoeld zit Haren niet te wachten op een nieuwe hoos aan mensen. Het dorp is immers te klein voor dergelijke aantallen die er dit keer met de bezem doorheen gaan.
Project SuspectX
Bij de politie en de nationale recherche kwam na diverse oproepen op Twitter, op de politiewebsite en in de media heel veel beeldmateriaal van de rellen binnen. Aan de hand van de beelden werden later nog veel meer aanhoudingen verricht. Tot en met 12 oktober 2012 heeft de politie in totaliteit 54 arrestaties verricht. Het betrof voornamelijk personen uit het noorden van het land. Twee journalisten, een van?RTV Noord?en een van?RTV Drenthe, hebben na de rellen aangifte tegen de politie gedaan. Dit omdat zij beiden klappen hebben gekregen van de ME, terwijl ze (herkenbaar) hun beroep aan het uitoefenen waren.?Burgers creeerden een Facebookpagina waarop beelden van de relschoppers werden verzameld.?Op 30 oktober ?liet de politie herkenbare foto’s van ruim tien relschoppers zien in?Opsporing Verzocht. Een groot deel van hen werden direct herkend. Een week eerder liet de politie al zes foto’s zien, maar de verdachten daarop waren bewust onherkenbaar gemaakt om hen de gelegenheid te geven zich te melden. Als de verdachten zich niet zouden melden, dan zouden ze herkenbaar in beeld worden gebracht. Na deze waarschuwing meldden een aantal relschoppers zichzelf. Haren bleef achter met ruim een kwart miljoen schade.
ProjectX copycats
Na afloop werden er diverse andere Project X-oproepen gedaan.?Op 22 september werd in?Schiedam?een zevental jongeren, die bij een treinstation bijeen waren gekomen na een Project X-oproep, wegens opruiing aangehouden. De 22e is ook een groep relschoppers in Leeuwarden gearresteerd die een herhaling van Haren wilden veroorzaken. Op 22 september werd de uitnodiging voor Project X Gouda verwijderd en uit voorzorg zal?Gouda?op 27 oktobervrijwel volledig op slot voor Project X. De gemeente?Arnhem?sloot op 28 september de belangrijkste toegangswegen naar Arnhem af na een aankondiging van een Project X feest in de wijk?Klarendal. Er gold een noodbevel?en de politie stuurde enkele personen de stad uit en hield er een aantal aan. Verder bleef het rustig. In?Uden?werd een 15-jarige jongen gearresteerd nadat deze een oproep had gedaan op Twitter voor een Project X-feest. In Duitsland pleegt een jongen zelfmoord?vlak voor zijn achttiende verjaardag nadat hij dezelfde fout als Merthe begaat (vinkje vergeten) en honderden aanmeldingen.
Veiligheid was al miljarden te duur volgens de Nijmeegse hoogleraar Ira Helsloot, maar dat wordt met het hermetisch afzetten van Arnhem en de vele inzet van politie in al deze plaatsen niet minder.
Haren blijft doelwit…
Een week na Project X Haren doemde de oproep voor een?zogenaamde stille tocht op, en werd op Twitter veel over gesproken. Omdat die tweets slechts een link bevatten naar de losse pagina van de Speld, bleek al snel uit de reacties op Twitter dat niet iedereen doorhad dat het hier om een grap ging. Ook al zegt de Speld van zichzelf een betrouwbare bron te zijn, de site staat bekend om de ironische berichten.
Toen het einde van de wereld naderde, leek het GeenStijl een leuke grap om te verzamelen in Haren. Ze hadden immers al een armageddon overleefd, aldus GeenStijl die het postermateriaal al had uitgewerkt en de hashtag #ProjectMayaHaren aandroeg. De berg in Bugarach?die om veiligheidsredenen hermetisch werd afgesloten was immers wat ver weg om het te vieren. Excuses volgden?nadat de gemeente Haren?contact opnam en de meeste reaguurders werden negatiever over de acties van GeenStijl die volgden, zoals bij de nieuwjaarsreceptie waar de Burgemeester dit keer iedereen zelf uitnodigde voor een drankje op het gemeentehuis.
En dan… de onvermijdelijke schuldvraag
De vraag rees bij velen al snel bij wie de schuld ligt dat er zoveel mensen naar Haren hebben komen, waarvan een deel ging rellen. Had de politie wel goed gekeken op social media?en hadden ze gefaald bij het optreden? Had men het wel goed zien aankomen en was de lokale driehoek met Burgemeester Bats aan kop wel op alle scenario’s voorbereid? Snappen politici en bestuurders social media eigenlijk?wel? En zijn de verwachtingen van burgers niet te hoog als het gaat om het reageren op nieuwe media?van hulpdiensten? Of was het de schuld van Facebook, zoals een Duitse minister beweerde? Was het de schuld van de media?die flinke olie op het vuur gooide? Waren het de ondernemers of artiesten zoals Kraantje Pappie die hun duit in het zakje deden?
Of waren het de ouders die hun kinderen niet thuishielden of het internetgedrag van hun spruiten niet kennen? Of waren het de jongeren zelf die niet doorhebben dat Haren zullen grote mensenmassa’s niet kan ontvangen? En niet in de laatste plaats de mogelijke relschoppers die willens en wetens op dit feest afkwamen. Slechts weinigen hebben exuses gemaakt. 3FM-Dj Timur wist zich in te dekken met de Tweet ?Ok?, laat ik de eerste zijn: dat was heel onverstandig van me om op de radio iedereen op te roepen naar Haren te komen. Excuus.??Wie is de schuldige dan wel?
Het mediadebat in Haren en de journalistieke nazit in?Amsterdam hebben wel geleid tot enige zelfreflectie, maar niet tot excuses. De meeste nieuwsmedia geven toe dat niet alle berichtgeving even handig of correct was misschien, maar dat hen geen blaam treft, ?en entertainment media zoals SimoneFM zou zo weer een bus sturen.??Veel partijen geven hun reactie, soms vanuit de heup geschoten, zoals Gerrit van de Kamp, de voorzitter van politievakbond ACP, die tweets van onruststokers wil kunnen verwijderen?en Bits of Freedom die er op reageert, alsook het?#DWDD item met?Alexander Kl?pping en Danny Meki?. Thomas Bruning van de journalistieke vakbond NVJ?vindt het onterecht?om de media aan te wijzen als veroorzaker van de rellen, terwijl Peter Vasterman hier juist op ingaat.?Maar ook?NOS?hoofdredacteur reageert?en3FM-dj Giel reageerde “Flikker op. De hooligans zijn de schuldigen”, waarvoor Theodor Holman een klassieke verklaring geeft met “Haren in context“. Een oud-officier laakt de aanpak en Burgemeester Rob Bats van Haren geeft veel later toe dat het hem niet is gelukt de veiligheid te garanderen tijdens de Facebookrellen in september. Ook benoemt hij dat de politie ‘kennelijk niet op alles was voorbereid’ en ‘Met de wijsheid van dat moment dacht ik de juiste beslissing te hebben gemaakt’. Dat zei hij op 27 december in het EO-programma De Vijfde Dag.
Na enkele dagen wordt aangekondigd dat Job Cohen de commissie?leidt die onderzoek?in opdracht van de lokale driehoek doet naar de rellen in de nacht van vrijdag op zaterdag in Haren en wat de rol van de Groningse gemeente is geweest. Zij nemen tot april de tijd (zes maanden) om te evalueren wat het optreden van de overheid in den brede is geweest, de rol van de (sociale) media ?en hoe diverse betrokkenen dit beleefd hebben. In de tussentijd verschijnen nog diverse analyses van het incident, zoals ?de tijdslijn?van RTV Noord en?het?8 pagina tellende analyse van Dagblad van het Noorden:
Op donderdag 4 oktober 2012 organiseerde?tweetonderzoek.nl olv Thomas Boeschoten?(daarna toegevoegd aan commisie Cohen)?een Hackathon over ProjectX Haren.?Op die dag bundelden onderzoekers en studenten van o.a. Universiteit Utrecht en?Amsterdam, datajournalisten en andere ge?nteresseerden de krachten om 500.000 tweets over ProjectX Haren te onderzoeken, te analyseren en te visualiseren. Ook?Harro Ranter?deed daaraan mee en hij heeft zijn verzamelde Twitterdataset beschikbaar gesteld en op?Twetrics?enkele impressies geplaatst.?Ritzo ten Cate?analyseerde?eerst kwalitatief?de Facebook data en besloot later?de gevangen dataset?van Clockwork (Rienk Prinsen) te ontsluiten voor nadere analyse, terwijl?Oane Hettema?en?Gideon de Kok?al eerder?15.000 Facebookposts op een?rijtje?zetten.?Martijn Kriens?van Upstream plaatste beknopte analyses in een?artikel?en?presentatie, gebruikmakend van?Coosto. Peter Vasterman plaatste een stuk over?Sociale onrust en sociale media?in?Magazine Nationale Veiligheid en crisisbeheersing?(pag #12) en Ina Strating?maakte een?Storify?met een interessante selectie tweets.
Bekijk bovenstaande reconstructie in een verkorte presentatie:
Voor een nadere analyse van TNO kun je hier deel twee van deze blogpost bekijken.
Er is veel gesproken en hopelijk ook geleerd van Project X. Project X-feest is ook nog het woord van het jaar geworden en Project X was de meest gedownloade film van 2012. Benieuwd wat 2013 gaat brengen, het jaar waarin Project X the sequel uitkomt (…) ?en dit type fenomeen in Nederland en elders zomaar weer kan ontstaan…
Bronnen: Dagblad van het Noorden, AD, Harener Weekblad, Projectxlive.com, De Nieuwe Reporter.
Een interessant artikel uit de Volkskrant van journaliste Heleen van Lier. Zij schreef over de macht van sociale media waarin ze voorbeelden noemt van zogenaamde ‘foute’ bedrijven die onder druk worden gezet via websites. Dit fenomeen zie je de laatste tijd ook veel bij de politie. Met name Geenstijl is zeer actief, bijvoorbeeld zoals ze rondom het thema ‘bonnenfabriek bij de politie’ waren. Hieronder is het artikel van Heleen van Lier op een 2.0 wijze samengevat. Tenslotte laten we een aantal politievoorbeelden zien.
Greenpeace actie Nestl?
Actieclubs gebruiken sociale media als Twitter, Hyves, Facebook en YouTube om ‘foute’ bedrijven tot goede en eerlijke producten te bewegen. En zie, het werkt. Honderdduizenden consumenten helpen graag mee. Het voedingsmiddelenconcern Nestl? was in maart het slachtoffer van een sociale-mediacampagne van Greenpeace. De activistische milieuorganisatie beschuldigde Nestl? ervan populaire chocoladeproducten als KitKat te produceren met palmolie van leveranciers die hiervoor regenwoud kapten. Dit zou tot de ondergang van dieren leiden, zoals de Orang Oetan. Greenpeace spoorde mensen via onder andere Facebook en Twitter aan om het bedrijf te mailen met de oproep: stop met palmolie waarvoor regenwoud is verwoest in KitKats.
Het filmpje over de palmolieactie
Nestl? werd bestookt met 300 duizend e-mails van mensen uit de hele wereld. Ook op de Facebook-pagina van het concern stonden woedende reacties van Facebookers. Het bedrijf reageerde op een totaal foute manier: het beriep zich op het auteursrecht en wilde alle uitingen waarin het Nestl?-logo werd gebruikt, laten verwijderen. Ook de Facebook-pagina werd in zijn geheel verwijderd. Hierdoor trok de campagne alleen maar meer aandacht. Uiteindelijk zwichtte het Zwitserse concern voor de actie en zegde de samenwerking met dubieuze palmolieleveranciers op.
Oxfam Novib
De ontwikkelingssamenwerkingsorganisatie Oxfam Novib wist afgelopen winter met een sociale-mediacampagne zeven winkelketens zover te krijgen om meer ‘eerlijke’ chocolade te verkopen, afkomstig van leveranciers die boeren een redelijke prijs voor hun cacao betaten. Met de ‘Groene Sint-actie’ konden Hyvers zelf een actieheld samenstellen, waarmee ze samen met de Groene Sint gingen strijden voor eerlijke chocolade. De deelnemer kon virtuele winkelpuien van ‘foute’ winkels besmeuren met teksten. Dit leverde 150 duizend afbeeldingen van besmeurde winkelpuien op, die weer werden verspreid via sociale netwerken. De consument was er op een leuke manier van op de hoogte gebracht welke chocoladeletters ze vooral niet moesten kopen, en de supermarkten pasten nog tijdens de campagne hun assortiment aan.
Het resultaat van de actie werd geplaatst op de fotowebsite Flickr. Door alle foto’s goed zichtbaar te voorzien van de winkelnamen, kwamen ze hoog terug in Google als er op de naam van de supermarktketen werd gezocht. De winkels waren natuurlijk niet blij met deze prominente negatieve publiciteit, en zeven ketens beloofden nog tijdens de campagne meer eerlijke chocolade te gaan verkopen. Volgens Oxfam zullen in 2012 alleen nog maar eerlijke en duurzame chocoladeletters in Nederland verkrijgbaar zijn. In 2010 krijgt de Groene Sint-campagne een vervolg. Dan richt Oxfam Novib de pijlen op oneerlijke koffie.
Groene Sint actie
Hyves en de Groene Sint actie
Bob Overbeeke van Oxfam Novib weet hoe het werkt met de sociale media. Hij zette als medeverantwoordelijke voor de sociale-media-activiteiten meerdere succesvolle campagnes op. ‘De kunst is om ervoor te zorgen dat mensen je boodschap voor je gaan verspreiden’, zegt Overbeeke. ‘We lokken mensen met entertainment, zoals het maken van je eigen actieheld, en vragen ze dan iets terug te doen’, zegt hij.
Oxfam Novib probeert campagnes altijd zo aantrekkelijk en leuk mogelijk te maken. ‘Ook moet je het zo makkelijk mogelijk maken om dingen te delen met andere sociale netwerkers’, zegt Overbeeke. ‘Alleen zo zorg je ervoor dat mensen het naar elkaar doorsturen.’ Dat is belangrijk, want het overgrote deel van de mensen, volgens Greenpeace zo’n 80 procent, wordt via sociale netwerken bereikt doordat ze door anderen worden uitgenodigd om mee te doen. De honderden miljoenen gebruikers van Facebook, Hyves, Twitter en YouTube zijn genegen dit te doen, dat maakt het makkelijker dan ooit om een goede zaak te steunen. In een economisch ongunstige tijd, als mensen de hand het liefst op de knip houden, kunnen ze toch bijdragen aan een betere wereld. Ze krijgen gratis een goed gevoel en kunnen aan hun vrienden laten zien hoe ge?ngageerd ze zijn.
Goede doelen, Oxfam Novib en Greenpeace voorop, zetten sociale media steeds vaker in om mensen bewust te maken van een probleem, en om druk uit te oefenen op foute bedrijven. Sociale media en goede doelen vormen een logische combinatie. Via sociale media kunnen grote groepen mensen gemobiliseerd worden om hun misgenoegen over kwalijke zaken kenbaar te maken. Sociale-media-acties zijn eigenlijk niet veel meer dan een moderne, snellere, openbare versie van de petitie. ‘De macht van sociale netwerken ligt vooral in de hoeveelheid consumenten die ermee bereikt kunnen worden’, zegt Elroy Bos, hoofd communicatie van Greenpeace. ‘Bedrijven kunnen honderdduizenden consumenten die hun onvrede laten blijken, niet negeren.’ Zij worden hierdoor gedwongen hun beleid aan te passen, hun assortiment te verduurzamen of vervuilende activiteiten te staken.
Greenpeace en Oxfam Novib krijgen ‘foute’ bedrijven met behulp van Facebook, Twitter, Hyves en YouTube succesvol op de knie?n. Zij hebben een voorsprong op organisaties die nog niet weten hoe ze met sociale media moeten omgaan.
Regie
Een nadeel van de kettingreacties is dat sociale media-acties een eigen leven kunnen gaan leiden en de goede doelen organisaties de regie over hun campagnes kwijtraken. Lang nadat campagnes zijn afgelopen, kan de achterban een merk achterna blijven zitten. Zo bleven Facebookers maar anti-Nestl?-pagina’s aanmaken en zich negatief uitlaten op reactiefora, ook al had Greenpeace zijn doel al bereikt.’Sociale media zijn een machtig middel, je hebt er niet altijd controle over’, zegt Bos van Greenpeace.
Zowel Bos als Overbeeke ziet het opzetten van een pressiecampagne via sociale media dan ook als laatste middel. Bos: ‘Pas als we merken dat de bedrijven echt niet van plan zijn om hun foute bezigheden te staken, gaan we naar de consumenten. We waarschuwen bedrijven altijd eerst dat we dat van plan zijn.’ Oxfam Novib heeft een code voor zichzelf opgesteld. ‘We passen uitgebreid hoor en wederhoor toe en geven bedrijven altijd de kans om intenties uit te spreken. Pas als we in lobbygesprekken merken dat de bedrijven echt niet van plan zijn om hun foute bezigheden te staken, roepen we de hulp in van de consumenten.’
Greenpeace actie Facebook
Greenpeace zet niet alleen sociale netwerken in, maar houdt ze ook kritisch in de gaten. Dat blijkt uit de nieuwste actie. Het datacenter van Facebook, waar de foto’s en andere gegevens van de 500 miljoen Facebookers op servers zijn opgeslagen, draait op de energie van vuile steenkoolcentrales. Voor de internationale milieuorganisatie was dat reden om een Unfriend Coal-actie te beginnen. De actie richt zich tegen Facebook, via Facebook. Greenpeace maakte een tekenfilmpje waarin Facebook-oprichter Mark Zuckerberg wordt opgeroepen om windenergie te gebruiken. De kijkers worden opgeroepen Zuckerberg te ‘unfrienden’ en er via Facebook-pagina’s op aan te dringen dat Facebook schone energie gaat gebruiken. Inmiddels hebben 500 duizend mensen zich aangesloten bij Facebookpagina’s waarop ’s werelds grootste sociale netwerk wordt opgeroepen de servers op duurzame energie te laten draaien. Facebook heeft daar afwijzend op gereageerd. Volgens Facebook heeft het bedrijf geen invloed op de herkomst van de elekticiteit; de onderneming zegt verder dat het datacenter weliswaar relatief veel steenkool gebruikt, maar dat de energie effici?nt wordt benut. De actie loopt nog, en de anti-Facebook Facebookpagina’s bestaan nog steeds.
Greenpeace actie Facebook
Greenpeace actie BP
De olieramp in de Golf van Mexico bezorgt olieconcern BP niet alleen een miljardenrekening, maar ook flinke imagoschade. Het Britse Greenpeace riep mensen op een nieuw logo en een nieuwe slogan voor het bedrijf te bedenken. Dit leverde tweeduizend logo’s op, die werden geplaatst op de fotosite Flickr. Bijna 900 duizend mensen bekeken de nieuwe logo’s bij Flickr, en nog veel meer mensen zagen de logo’s op de websites en kranten die de creatieve uitspattingen hadden overgenomen. Slogans die zoal langskwamen, waren: ‘BP is Big Problem’, ‘BP is Broken Pipes’ en ‘BP is Best Polluter’. In tegenstelling tot de meeste bedrijven onderging BP de campagne niet lijdzaam. Op een eigen Flickr-pagina heeft BP al bijna duizend foto’s geplaatst van schoonmaakploegen die de stranden en het water reinigen. Ook zijn er foto’s van indrukwekkende schookmaakinstallaties, voorlichtingsevenementen en dieren die kerngezond lijken te zijn, ondanks de olie.
Greenpeace oproep nieuwe logo BP
Hieronder hyperlinks van www.geenstijl.nl over enkele politievoorbeelden:
De potentie van het internet om onze woede te verenigen en te ontladen is groot, al zijn de wettelijke kaders nog vaag. ?Leonie Breebaart schreef over de machteloosheid van de gewone burger ?tegenover de graaicultuur bij grote ondernemingen, zoals banken (Letter&Geest, ?16 februari). “Van een collectief dat een vuist kan maken en kan dreigen, is geen ?sprake meer.” Hiermee onderschat ze de snelle evolutie van een nieuwe vorm ?van maatschappelijke dialoog: online massa-activisme.?Het straffen van onwenselijk gedrag van een bedrijf door hun producten niet te ?kopen is voor de meeste mensen niet makkelijk. De consument heeft maar ?gebrekkige informatie over alle complexiteit van bedrijven. Ook belandt de ?betrokken consument regelmatig zelf in een positie van hypocrisie: hij koopt spaarlampen, maar pakt ook het vliegtuig naar Londen in plaats van de trein. We ?hebben als consumenten echter wel een collectieve verantwoordelijkheid voor de ?wereld waarin we leven. Wanneer we de bankenbonussen verwerpelijk vinden ?en dat een hoge prioriteit geven, dan zouden we in actie moeten komen. Zo niet ?via ons consumptiegedrag, dan wel door onze woede te uiten.?Breebaart citeert de Duitse filosoof Peter Sloterdijk over het gebrek aan een ‘wereldwoedebank’ om ons kritisch gevoel tegenover slecht commercieel gedrag ?te verzamelen en te hefbomen. Maar is het uitgesloten dat een ?wereldwoedebank nog kan komen? Het gebruik van online sociale media om de ?menigte op laagdrempelige wijze te verenigen, heeft in zeer korte tijd enorme ?sprongen gemaakt. Het begon met ontevreden klanten met een creatieve geest, ?zoals muzikant Dave Carroll en zijn video over hoe zijn gitaar stuk ging tijdens ?een reis met United Airlines. De video werd een online rage en schaadde de ?beurskoers van de vliegmaatschappij. In Nederland hadden we de Twitteractie ?van Youp van ’t Hek tegen slechte klantenservice.
De potentie van het internet om onze woede te verenigen en te ontladen is ?groot, al zijn de wettelijke kaders nog vaag. ?Leonie Breebaart schreef over de machteloosheid van de gewone burger tegenover de graaicultuur bij grote ondernemingen, zoals banken (Letter&Geest, 16 februari). “Van een collectief dat een vuist kan maken en kan dreigen, is geen sprake meer.” Hiermee onderschat ze de snelle evolutie van een nieuwe vorm van maatschappelijke dialoog: online massa-activisme.?Het straffen van onwenselijk gedrag van een bedrijf door hun producten niet te kopen is voor de meeste mensen niet makkelijk. De consument heeft maar gebrekkige informatie over alle complexiteit van bedrijven. Ook belandt de betrokken consument regelmatig zelf in een positie van hypocrisie: hij koopt spaarlampen, maar pakt ook het vliegtuig naar Londen in plaats van de trein. We hebben als consumenten echter wel een collectieve verantwoordelijkheid voor de wereld waarin we leven. Wanneer we de bankenbonussen verwerpelijk vinden en dat een hoge prioriteit geven, dan zouden we in actie moeten komen. Zo niet via ons consumptiegedrag, dan wel door onze woede te uiten.
Breebaart citeert de Duitse filosoof Peter Sloterdijk over het gebrek aan een ‘wereldwoedebank’ om ons kritisch gevoel tegenover slecht commercieel gedrag?te verzamelen en te hefbomen. Maar is het uitgesloten dat een wereldwoedebank nog kan komen? Het gebruik van online sociale media om de menigte op laagdrempelige wijze te verenigen, heeft in zeer korte tijd enorme sprongen gemaakt. Het begon met ontevreden klanten met een creatieve geest, zoals muzikant Dave Carroll en zijn video over hoe zijn gitaar stuk ging tijdens een reis met United Airlines. De video werd een online rage en schaadde de beurskoers van de vliegmaatschappij. In Nederland hadden we de Twitteractie van Youp van ’t Hek tegen slechte klantenservice.?Inmiddels zijn er meerdere potenti?le wereldwoedebanken in wording. In Nederland lobbyt de Eerlijke Bankwijzer over maatschappelijk verantwoord bankieren, waarbij hun website consumenten helpt om banken te vergelijken en een persoonlijk overstapadvies in te winnen. Internationaal is het digitale protestnetwerk Avaaz de grootste online campagnevoerder, waarbij een gedeelte van de 19 miljoen leden meebeslist over de doelwitten voor hun woedekanon. Toen mediamagnaat Rupert Murdoch zijn imperium wilde uitbreiden met het Britse satelliettelevisienetwerk BSkyB, kwam Avaaz met een protestcampagne waaraan een miljoen leden meededen. Met succes: de overname werd uitgesteld en van uitstel kwam afstel. De potentie van het internet om onze woede te verenigen en te ontladen is groot, al gaat het nog met vallen en opstaan. Het bedrijf dat de opmars van de online activist aan zijn laars lapt, kan flink in de kou komen te staan.
Wel bevindt online actievoeren zich nog in een soort wildwesttijdperk, waarin we enerzijds met elkaar leren wat werkt en anderzijds wat wettelijk mag. Neem de online campagne van journalist Jelle Brandt Corstiustegen de bonus van SNS Reaal-topman Sjoerd van Keulen. Brandt Cortius publiceerde Van Keulens e-mailadres en riep tegen zijn digitale achterban op de ex-bankier met berichten te bestoken totdat hij zijn bonus zou teruggeven. Advocaat Gerard Spong noemde de oproep een vorm van kwaadaardige stalking en daarom mogelijk strafbaar. Een spannende affaire: hoewel actievoerders in de fysieke wereld wel vaker de wettelijke grenzen opzoeken, zijn de wettelijke kaders van het digitale Wilde Westen vager. De komende tijd zal blijken of deze manier om massale woede te verbinden en op een doel te richten wettelijk is toegestaan en algemeen geaccepteerd wordt.
Wil je meer weten over slacktivisme of e-herding? Dan is o.a. het werk van?David Langley?of Tijs van den Broek van TNO iets om verder op te zoeken. Hier?staat een overzicht van enkele artikelen uit het project over online be?nvloeding van gedrag.
Relschoppers worden veroordeeld voor geweld, niet voor het oproepen daartoe – tot verbazing van strafrechtdeskundigen.?Tot nu toe zijn tientallen relschoppers veroordeeld voor de rellen in Haren. Hun oproepen op Facebook lieten politie en justitie buiten beschouwing, blijkt uit onderzoek. Ten onrechte, oordelen strafrechtdeskundigen. ,,Dit moeten we veel harder aanpakken.”
Zijn vriendengroep was met de trein uit Hoogezand-Sappemeer naar Haren gekomen, vertelde Bastiaan de politierechter. Dat was op 21 september, de dag dat de 16-jarige Merthe in haar tuin in het villadorp een verjaardagsfeestje zou geven. Thuis hadden de jongens wodka ingeslagen, er was ook bier en toen Bastiaan in Haren uitstapte ,,gierden de adrenaline en de drank door mijn lijf”.
Hij belandde in een mensenmassa en werd door de mobiele eenheid teruggedreven. Kreeg een tik, raakte even buiten bewustzijn. ,,En toen werd ik kwaad”. Hij wurmde zich naar voren en gooide flessen, stenen en een dranghek richting mobiele eenheid. En later ging hij de opengebroken Albert Heijn binnen en ,,stond ik weer buiten met paar pakjes sigaretten”.?We zochten niet de sensatie, had Bastiaan de rechter kort daarvoor bezworen. De 19-jarige C1000-medewerker en zijn kennissen kwamen ,,gewoon kijken wat er in Haren ging gebeuren”. En daar hebben ,,we ons laten meeslepen”.
Kijken? Zich laten meeslepen?
Bastiaan vertelde de politierechter niet dat hij twee weken voor de rellen, op 8 september, zijn vriendengroep via Facebook had opgeroepen om naar Haren te komen en dat hij dat de dagen erna bleef doen. Hij vertelde de rechter ook niet dat hij op Facebook de waarschuwing van de burgemeester om niet te komen welbewust in de wind had geslagen. En hij zei in de rechtszaal evenmin dat hij een confrontatie met de politie had voorzien.?Dat blijkt uit onderzoek in een database waarin 52.250 berichten van de inmiddels verwijderde Facebook-pagina over Project X Haren zijn opgeslagen door softwarebedrijf Clockwork. Een samenscholingsverbod, meldt Bastiaan op 18 september op de pagina, is geen probleem: ,,Ze hebben zo’n verbod ingeschakeld dat er geen groepen mensen in Haren rond mogen lopen. Hiervoor kun je opgepakt worden. Maar als je met 1 groep van 100 man komt, kunnen ze eerst niks doen, later komt er versterking.”
Honderdenzeven verdachten zijn tot nu toe aangehouden voor de rellen in Haren. De rechter veroordeelde 35 van hen voor openbare geweldpleging. Relschoppers met een strafblad kregen celstraffen, de meeste anderen werkstraffen, vari?rend van 30 tot 210 uur. En bijna allemaal moeten ze geld storten in een speciaal schadefonds – daders van achttien jaar en ouder 500 euro, minderjarigen 400 euro. Twintig relschoppers gingen tegen de uitspraak in hoger beroep.?Het onderzoek bleef beperkt tot strafbare feiten op de avond zelf. Oproepen van verdachten op Facebook en Twitter die eraan voorafgingen, hebben voor de bewijsvoering in de rechtbank geen enkele rol gespeeld. De politie heeft daar geen onderzoek gedaan, laat een woordvoerder van het Openbaar Ministerie desgevraagd weten. ,,Vanwege de omvang van de zaak ligt onze focus op strafbare feiten op de avond zelf. Opruiing vooraf is niet onderzocht en deze verdachten niet ten laste gelegd.”
Strafrechtgeleerden plaatsen daar vraagtekens bij. Henny Sackers, hoogleraar strafrecht: ,,Vanwege de maatschappelijke druk om verdachten snel op zitting te brengen, heeft men dit wellicht over het hoofd gezien. Maar ik vind het bijzonder jammer dat het Openbaar Ministerie onderzoek naar uitlatingen vooraf op sociale media heeft laten zitten. Het wekt de indruk dat we oproepen via Facebook en Twitter zien als Pietje Bell-gedrag.” Terwijl ook die oproepen hebben bijgedragen aan de escalatie, zegt Sackers. Niet voor niets sprak verantwoordelijk korpschef Oscar Dros een dag na de rellen over de ,,ongekende mobiliserende kracht van sociale media” .?Strafrechtdeskundige Peter Tak gaat nog een stapje verder. Het Openbaar Ministerie, zegt de hoogleraar, had wel degelijk de uitlatingen op Facebook moeten betrekken bij het onderzoek naar de verdachten want ,,dit kleurt het strafbare feit”. Oproepen op sociale media zetten het delict in een ander daglicht en maken een hogere straf mogelijk. Ze laten zien dat daders afspreken, tevoren rellen plannen. Dat valt ,,met een beetje goede wil onder opruiing.”
Bastiaan is niet de enige veroordeelde relschopper van wie de politie zijn oproepen op Facebook niet bij het onderzoek betrok. Mbo-student Nathan (19), die met twee vrienden in de auto van zijn moeder uit Amstelveen naar Haren kwam, en die straatklinkers, een hek en grind naar de mobiele eenheid gooide, liet zich vooraf ook op Facebook gelden. ,,Bazen!”, zette hij op 20 september onder de post ‘we zijn er klaar voor, dht hgz’ – een afkorting die staat voor ‘danger hardcore team hoogezand’. ,,Alles voor de wijk!”, reageerde een vriend. ,,Maar dan ook echt alles!”, zet Nathan daaronder.?Of neem de twintigjarige student verpleegkunde Robin, die 60 uur werkstraf kreeg. Hij roert zich vanaf 9 september op Facebook. Een hondengeleider zag hem op 21 september een steen rakelings langs het hoofd van een ME’ er gooien. Diensthond Rico zette daarop zijn kaken in Robins been. Tegenover de rechter ontkent Robin stellig iets te hebben gegooid: ,,Ik was op weg naar huis” – zijn advocaat houdt het op een persoonsverwisseling.
Maar op Facebook zinspeelt Robin op rellen. Als iemand bijvoorbeeld meldt dat de Stationsweg afgesloten zal zijn: ,,Met wat? Een hek? Moet met 25.000 man wel lukken om een hek aan de kant te krijgen haha.” Op de noodverordening reageert hij met ,,1312”, hooligantaal voor ‘all cops are bastards’. En bij een link naar een artikel dat bericht dat er geen feest zal zijn: ,,Nou en. Komen doen we toch wel.” En: ,,Het is toch leuk om te doen wat niet mag?”.
De roep om onderzoek naar opruiing op sociale media bij de rellen in Haren klemt des te meer omdat de politie in andere zaken wel gespitst is op strafwaardige tweets en Facebookberichten, zeggen de strafrechtgeleerden. Denk aan de ‘Facebookmoord’ in Arnhem. Of een twitteraar die tijdens het wereldkampioenschap voetbal in Zuid-Afrika opriep om te gaan rellen na een wedstrijd van het Nederlands elftal – ,,Morge relle op jonckbloetplein #!!!” . Hij werd hard aangepakt. De WK-finale bracht hij in voorlopige hechtenis door en in een snelrechtprocedure legde de rechter hem een werkstraf van 100 uur op wegens opruien in het openbaar.?Beelden van Stuk.tv legden Bastiaans optreden vast. De politierechter in Groningen veroordeelde hem vorige week vrijdag tot 210 uur werkstraf en het storten van vijfhonderd euro boete in het aparte schadefonds. Vanwege ,,uw prominente bijdrage aan het buitensporige geweld”, motiveerde rechter P.H.M. Smeets deze straf die hoger uitviel dan de officier van justitie had ge?ist. ,,U maakte zich niet schuldig aan diefstal maar aan plundering, en u bekogelde de mobiele eenheid.”
Een gemiste kans, vindt strafrechthoogleraar Tak, is dat bij de relschoppers in Haren voorbij wordt gegaan aan opruien. Ook valt hem op dat de rechters in deze zaak ,,uitermate laag” straffen. Hoge boetes juicht hij toe, maar werkstraffen zijn niet de sanctie voor dit soort delicten. Je moet daders, zegt hij, hun spullen afnemen: hun mobiele telefoon, hun iPad, computer, desnoods scooter of auto. Tak: ,,R??k de mannen en vrouwen die hebben staan rellen in Haren. Dit is iets anders dan diefstal en mishandeling. Dit is oeverloze verveling, en het uitlokken van gezag en proberen de politie in het nauw te brengen. Dat is heel gevaarlijk. Dat moeten we veel harder aanpakken.”
Overigens laten Bastiaan, Robin en Nathan de dag na de rellen niets meer van zich horen op de Facebookpagina. De relschoppers blijven oorverdovend stil.
Noodverordening is iets anders dan censuur.?
Preventief fouilleren en Twitter censureren. Door de rellen in Haren staan grondrechten ter discussie. ,,Vind je dat acceptabel? Dat is een politieke keuze.”.?Politiebonden, gemeenten en justitie in het hele land willen na de rellen in Haren koste wat koste voorkomen dat nog ergens een project X-bijeenkomst escaleert.?Toen door jongeren werd opgeroepen ook in Schiedam een Project X-feest te houden, handelde de regiopolitie Rotterdam-Rijnmond snel. Het beoogde feestgebied bij metrostation Vijfsluizen werd tot veiligheidsrisicogebied uitgeroepen, zodat iedereen er gefouilleerd mocht worden. Twee jongeren (14 en 16) werden aangehouden op verdenking van opruiing. Drie anderen voor het niet-kunnen tonen van een identificatiebewijs.?Was dit een juridisch verantwoorde manier om rellen te voorkomen? Volstaat de huidige wetgeving?
Mensen fouilleren die als individu nergens van verdacht worden, is een vergaande inbreuk op de privacy, zegt hoogleraar bestuurskunde Lodewijk Rogier. ,,Het middel is bedoeld om te gebruiken bij vermoedens van wapenbezit. Dat was hier helemaal niet aan de orde. Er zijn ook geen wapens gevonden.” Het instellen van een veiligheidsrisicogebied moet niet worden gebruikt, vindt Rogier, om ongewenste samenscholingen te voorkomen.?Het is zuiverder, zegt Rogier, om een noodverordening uit te vaardigen, zoals de gemeente Haren vrijdag deed. Daarbinnen zijn vergaande maatregelen mogelijk, die Haren n?et lijkt te hebben genomen. Rogier: ,,Denk bijvoorbeeld aan de Eurotop in Amsterdam [in 1997], waarbij iedereen uit het gebied weggestuurd kon worden die daar niet hoefde te zijn.”
Hoogleraar maatschappijgeschiedenis Henri Beunders voorspelde maandag in deze krant dat ‘Haren’ blijvende gevolgen zal hebben in de vorm van disproportionele veiligheidsmaatregelen. Hij verwacht overigens dat daarmee een nieuw incident niet voorkomen zal worden, omdat dat weer een heel andere vorm zal hebben.
Gerrit van de Kamp van politievakbond ACP werpt de vraag op of Twitter gecensureerd zou moeten worden. ,,Als je politieke boodschap is dat je ?lles wilt voorkomen, moet je daar een prijs voor betalen. Dan kunnen zomaar grondrechten in het geding komen. Zoals op Twitter alles doodslaan, internetcensuur toepassen: vind je dat acceptabel? Dat is een politieke keuze.”. Ruud Elderhorst, teamleider digitale expertise uit Den Haag reageert op Twitter:
Ook internetcommentator Alexander Kl?pping reageert hierop: ,,Z? fout, en z? voorspelbaar.” Bij elke uitwas met een relatie tot sociale media proberen mensen die te laten verbieden, zegt hij. ,,Na de plunderingen in Londen riep iedereen dat smartphones verboden zouden moeten worden.”?Technisch kan het misschien wel, zegt Kl?pping. China doet het. ,,Die staan alleen een alternatief voor Twitter toe, dat zij volledig controleren.” Maar dit soort ‘overwinningen’ is altijd tijdelijk, denkt Kl?pping. ,,Even los van de vraag of je je aan dit soort landen wil spiegelen, zullen jongeren altijd nieuwe manieren vinden om te communiceren.”
Oud-rechter en Tweede Kamerlid voor de PvdA Jeroen Recourt vindt censuur het aller-, allerlaatste middel. ,,Of de grenzen van de vrijheid van meningsuiting zijn overschreden, toets je achteraf en dat moet vooral zo blijven.” Dat jongeren die opriepen tot een feest in Schiedam zijn aangehouden voor opruiing, snapt hij wel. ,,In dit soort zaken draait het om de context. En na vrijdag is over de context van project X geen enkele onduidelijkheid meer.” Voor Recourt maakt het niet uit waar de opruiing plaatsvindt, online of niet. ,,De strafrechtelijke grenzen zijn hetzelfde.” Recourt wil niet vooruitlopen op de evaluatie van ‘Haren’ door Job Cohen, maar er lijken hem ,,wat meer voor de hand liggende maatregelen” niet te zijn genomen, zoals het omleiden van treinen.?’Vrijheid van meningsuiting toets je achteraf’ Kamerlid Jeroen Recourt (PvdA)
Opgepakt na kwetsende tweet
De politie heeft een man uit Hellevoetsluis opgepakt wegens opruiing op internet na de zelfmoord van een scholiere (13) uit Pijnacker, woensdagavond. Andrei V. (19) verstuurde tweets waarin hij de eer en reputatie van het meisje schaadde. De hype die hierdoor op Twitter ontstond, leidde tot grote commotie en nog meer verdriet bij nabestaanden en vrienden van het meisje.?Agenten arresteerden Andrei V. gistermiddag in zijn ouderlijke woning in Hellevoetsluis. Op verdenking van opruiing, zegt de politie. ,,We stelden donderdagochtend vast dat er maatschappelijke onrust ontstond door twitterberichten over een zelfmoord in Pijnacker, zegt een woordvoerster.?De arrestant is volgens haar op geen enkele manier gelinkt aan het tienermeisje en evenmin aan haar woonplaats. ,,Hij is in de loop van donderdagavond vrijgelaten en zegt excuses te gaan aanbieden voor zijn misplaatste grappen aan de nabestaanden van het slachtoffer.
Het tienermeisje uit Pijnacker kondigde haar wanhoopsdaad woensdagavond omstreeks acht uur aan in een afscheidstweet aan haar volgers. Die had ze de hele dag al via twitterberichten laten weten dat ze het leven niet meer zag zitten.?Vriendinnen alarmeerden de hulpdiensten. Die vonden het tienermeisje, dat al langere tijd met persoonlijke problemen kampte, zwaargewond in een bos bij haar woonplaats, onder de rook van Delft. Het slachtoffer werd overgebracht naar een ziekenhuis, waar ze later bezweek aan haar verwondingen. In de uren dat het meisje balanceerde tussen leven en dood, verstuurden haar volgers tweets met het verzoek die door te sturen als ze wilden dat het meisje bleef leven. Na het overlijden van het slachtoffer verstuurden ze R.I.P-berichtjes.
Andrei V. heeft dit twitterverkeer zeer waarschijnlijk voorbij zien komen. Even mijn bangalijst bijwerken. Er viel iemand af, twittert hij woensdagnacht onder zijn twitternaam. Bangalijsten zijn lijsten met namen van meisjes over wie de opstellers suggeren dat ze makkelijk zijn over te halen voor seks. Na zijn eerste tweet plaatst V. nog meer kwetsende teksten. De tweets gaan razendsnel het internet over.?De treurende familie van het meisje die de klap van haar zelfmoord probeert te verwerken, wordt vervolgens ook nog eens geconfronteerd met de smadelijke en uit de lucht gegrepen teksten die via sociale media naar alle uithoeken worden verspreid.?Ook op haar school, het Stanislascollege, leidde haar dood ?n de Twitterhype tot nog meer commotie en verdriet. De treurende scholieren konden terecht bij een gedenkhoek in de aula en werden opgevangen door een speciaal zorgteam. Maar de schoolleiding zag zich ook genoodzaakt tekst en uitleg te geven over het gevaar van het speculeren op internet over de dood van de medeleerling. ,,We wezen hen erop dat ze niet zomaar een bericht moeten posten of doorsturen, want dat kan uitgroeien tot iets groots waar mensen heel boos om kunnen worden als het niet klopt, zegt directeur Swen Zuiderwijk.
Justine Pardoen van de site Mijn Kind Online zag de twitterberichten over de zelfmoord ook voorbijkomen. Pardoen noemt het incident het zoveelste voorbeeld van hoe het kan misgaan met internet. ,,In plaats van mee te kijken en te praten over wat kinderen doen op het internet zodat je beseft wat ze doen, denken veel ouders dat ze het buiten de deur moeten houden.?Marjolijn Bonthuis van Digivaardig & Digibewust zag de zelfmoord eveneens aangroeien tot trending topic, populair Twitteritem. Hartstikke heftig, vindt ze. ,,Vooral omdat niemand zeker wist of het klopte. Terwijl internetopvoeding al lang onderdeel had moeten zijn van de opvoeding van kinderen.?Politiekorpsen in het hele land hebben gisteren meisjes opgeroepen aangifte te doen als ze op een bangalijst staan.
Nieuwe hooligan boezemt angst in
Politiekorpsen in het hele land zijn in opperste staat van paraatheid na de rellen in Haren, omdat in diverse gemeenten soortgelijke feesten zijn aangekondigd. Teams van de mobiele eenheid staan klaar om in te grijpen en inlichtingendiensten van de politie draaien overuren.?Via internet, en vooral op Facebook, zijn al in zeker veertien gemeenten door heel Nederland wilde feesten uitgeroepen voor de komende weken: van Amersfoort tot Gouda en van Eindhoven tot Amstelveen.
Gevreesd wordt dat ook deze evenementen op rellen kunnen uitdraaien, zoals in Haren. De inlichtingendiensten van diverse politiekorpsen volgen de aankondigingen nauwlettend en wisselen informatie uit om te voorkomen dat de evenementen van de grond komen.?De Rotterdamse politie boekte zaterdag al resultaat door twee organisatoren van 14 en 16 jaar te arresteren voor opruiing. De twee hadden, net als in Haren, een Project X-feest uitgeroepen in Schiedam. Hier kwamen kleine groepen jongeren op af. De meeste dropen af, maar toen enkele tientallen samenklonterden, leuzen riepen en vuurwerk afstaken, kwam de politie in actie. Vijf jongeren werden opgepakt bij een fouilleeractie. Ook in Uden werd een 15-jarige jongen gearresteerd na een oproep voor een Project X-feest.
Volgens ingewijden bij de politie staan vooral de inlichtingeneenheden bij alle korpsen op scherp . ,,Het is alle hens aan dek.?De afdelingen struinen voortdurend het internet af naar informatie over feesten als in Haren. Ook vragen ze, voor zover mogelijk, informatie op bij de speciale teams die jongerengroepen volgen.
Ultieme test
Voor de politiediensten zijn de komende weken een ultieme test. De inlichtingeneenheden moeten door de komst van de nationale politie intensiever samenwerken en hun werkwijze afstemmen. ,,Ze wisselen nu al intensief informatie uit als iets buiten hun gebied valt en proberen elkaar te voeden met tips over hoe ze jongeren kunnen opsporen en arresteren voor opruiing. Bij de politie wordt gesproken over een nieuw fenomeen . De veldslag in Haren was niet alleen het werk van een groepje notoire relschoppers, wellicht leden van de harde kern van voetbalclub FC Groningen. Opmerkelijker was dat honderden omstanders in het ongekende geweld deelden.
Criminoloog Tom van Ham sluit niet uit dat bij de rellen de nieuwe hooligan heeft toegeslagen. Onderzoeksinstituut COT en ook het Auditteam Voetbal en Veiligheid, waarvoor Van Ham onderzoek deed, waarschuwden dit jaar nog voor dit fenomeen van gelegenheidsordeverstoorders .?,,Groepjes jongeren duiken op bij onder meer dance-evenementen en willen rellen om het rellen. Dat escaleert zodra omstanders zich bij deze groep aansluiten als de rel is begonnen, zegt onderzoeker Van Ham van Bureau Beke.?Waar bijvoorbeeld voetbalhooligans goed georganiseerd en hi?rarchisch zijn, kent de nieuwe hooligan die structuur niet. Sterker nog, de relschoppers communiceren niet via besloten forums op internet en kennen elkaar helemaal niet. ,,Dat maakt het zo moeilijk. De ervaren relschopper is de lont in het kruitvat. Mensen uit de menigte gaan vervolgens impulsief meedoen. Onder meer door alcoholgebruik en de anonimiteit van de groep. We hebben het in Hoek van Holland gezien en nu wellicht weer. Het gedrag van deze mensen is bijna niet te voorspellen, zegt Van Ham.
Opmerkelijk genoeg hebben zulke relschoppers zelden imponerende strafbladen. Ze zijn overwegend jong (21 jaar of jonger), gaan naar school of hebben werk en komen hooguit in aanraking met de politie omdat ze deel uitmaken van lastige jeugdgroepen op straat. ,,Het zijn bijna modelburgers, ongrijpbaar en moeilijk in beeld te krijgen.?Waar voetbaleenheden contact onderhielden met kopstukken, heeft dat bij de nieuwe hooligans geen zin. Er is geen leider. ,,Dat bemoeilijkt de aanpak van dit fenomeen. En die zal er toch moeten komen.?Volgens Van Ham zou Haren kunnen gelden als leergeval voor de overheid. Bijvoorbeeld ook over de rol en mobiliserende kracht van sociale media. ,,Wat drijft deze jongeren mee te doen? Wat is hun achtergrond? Dat moeten we onderzoeken. Want dan kunnen we ook aan oplossingen denken.
Politievakbond ACP zegt dat het voor de politie bijna ondoenlijk is alle berichten via sociale media als Facebook en Twitter in de gaten te houden. ,,We zouden de discussie moeten voeren of het mogelijk is opruiende berichten te verwijderen, hoewel dat raakt aan fundamentele rechten. We moeten tegelijk wel eerlijk zijn: het is ontzettend moeilijk voor de politie dit soorten feesten in de kiem te smoren.
De Duitse minister Ilse Aigner (Consumentenbescherming) gaat zelfs nog verder. Zij noemt Facebook medeschuldig aan de rellen in Haren. Ze vindt dat het sociale netwerk maatregelen moet nemen zodat jongeren niet langer per ongeluk een priv?feestje aan miljoenen gebruikers bekend kunnen maken.?Ook Duitsland maakte rellen als in Haren mee nadat een Facebook-gebruiker per ongeluk een verjaardagsuitnodiging openbaar had gemaakt.
Korpsen in heel Nederlandop scherp na Haren
Een 18-jarige Rotterdammer is opgepakt op verdenking van opruiing. Volgens de politie Rotterdam-Rijnmond heeft de jongeman de afgelopen week via zijn telefoon en op Twitter opgeroepen tot rellen in de havenstad.?De recherche en het team Digitale Opsporing wilden elke kans op ongeregeldheden, zoals recent in Engeland, voorkomen en startten een onderzoek. Dat leidde vrij snel naar deze 18-jarige Rotterdammer. De politie sluit meer aanhoudingen niet uit.
Over de inhoud van de berichten die de verdachte via zijn telefoon verzond en zijn berichten op Twitter (’tweets’) wil de politie niets zeggen. Ook niet of de jongen zich heeft laten inspireren door de rellen aan de andere kant van de Noordzee.?”We hebben de afgelopen week verschillende berichten op Twitter langs zien komen waarin de link met Londen wel is gelegd. De politie vindt dit betreurenswaardig”, zegt een woordvoerder. De berichten hebben overigens niet geleid tot onrust in Rotterdam. Wel gingen afgelopen vrijdag enkele winkels voor de zekerheid iets eerder dicht.
Het versturen van opruiende en bedreigende berichten is strafbaar. Sinds de opkomst van sociale media, zoals Facebook en Twitter, is de politie daar steeds alerter op. Dreigementen vinden hun weg razendsnel over het internet. Vlak na de schietpartij in Alphen aan den Rijn in april dit jaar, waarbij zeven doden vielen, verstuurden enkele mensen berichten waarin ze dreigden het bloedbad te herhalen. Het Openbaar Ministerie eiste forse straffen tegen de daders ‘om een helder signaal af te geven dat zoiets niet wordt getolereerd’. Dat de rechter uiteindelijk milder oordeelde, deed niets af aan deze boodschap, reageerde het OM na afloop.
Of situatie in Londen inspiratie was, wil politie niet zeggen.
Bronnen:?NRC Handelsblad?(7 dec 2012),?NRC Handelsblad (25 sept 2012),?AD/Rivierenland (30 maart 2012),?AD/Rivierenland (24 sept 2012),?Trouw (15 aug 2011)
Minister van Veiligheid en Justitie, I.W. Opstelten, is het niet eens met burgemeester Van Veldhuizen van Hoorn dat er in de zaak rond de Project-X-tweeter sprake is van een juridische lacune. De minister vindt dat Hoorn wel een procedure had moeten aanspannen, maar die wilde dat niet omdat de kans van slagen klein zou zijn.
?
??
?
??
??
?
Strafrechtgeleerden plaatsen daar vraagtekens bij. Henny Sackers, hoogleraar strafrecht: ,,Vanwege de maatschappelijke druk om verdachten snel op zitting te brengen, heeft men dit wellicht over het hoofd gezien. Maar ik vind het bijzonder jammer dat het Openbaar Ministerie onderzoek naar uitlatingen vooraf op sociale media heeft laten zitten. Het wekt de indruk dat we oproepen via Facebook en Twitter zien als Pietje Bell-gedrag.” Terwijl ook die oproepen hebben bijgedragen aan de escalatie, zegt Sackers. Niet voor niets sprak verantwoordelijk korpschef Oscar Dros een dag na de rellen over de ,,ongekende mobiliserende kracht van sociale media” .?Strafrechtdeskundige Peter Tak gaat nog een stapje verder. Het Openbaar Ministerie, zegt de hoogleraar, had wel degelijk de uitlatingen op Facebook moeten betrekken bij het onderzoek naar de verdachten want ,,dit kleurt het strafbare feit”. Oproepen op sociale media zetten het delict in een ander daglicht en maken een hogere straf mogelijk. Ze laten zien dat daders afspreken, tevoren rellen plannen. Dat valt ,,met een beetje goede wil onder opruiing.”
Mensen fouilleren die als individu nergens van verdacht worden, is een vergaande inbreuk op de privacy, zegt hoogleraar bestuurskunde Lodewijk Rogier. ,,Het middel is bedoeld om te gebruiken bij vermoedens van wapenbezit. Dat was hier helemaal niet aan de orde. Er zijn ook geen wapens gevonden.” Het instellen van een veiligheidsrisicogebied moet niet worden gebruikt, vindt Rogier, om ongewenste samenscholingen te voorkomen.?Het is zuiverder, zegt Rogier, om een noodverordening uit te vaardigen, zoals de gemeente Haren vrijdag deed. Daarbinnen zijn vergaande maatregelen mogelijk, die Haren n?et lijkt te hebben genomen. Rogier: ,,Denk bijvoorbeeld aan de Eurotop in Amsterdam [in 1997], waarbij iedereen uit het gebied weggestuurd kon worden die daar niet hoefde te zijn.”
Hoogleraar maatschappijgeschiedenis Henri Beunders voorspelde maandag in deze krant dat ‘Haren’ blijvende gevolgen zal hebben in de vorm van disproportionele veiligheidsmaatregelen. Hij verwacht overigens dat daarmee een nieuw incident niet voorkomen zal worden, omdat dat weer een heel andere vorm zal hebben.
Ook internetcommentator Alexander Kl?pping reageert hierop: ,,Z? fout, en z? voorspelbaar.” Bij elke uitwas met een relatie tot sociale media proberen mensen die te laten verbieden, zegt hij. ,,Na de plunderingen in Londen riep iedereen dat smartphones verboden zouden moeten worden.”?Technisch kan het misschien wel, zegt Kl?pping. China doet het. ,,Die staan alleen een alternatief voor Twitter toe, dat zij volledig controleren.” Maar dit soort ‘overwinningen’ is altijd tijdelijk, denkt Kl?pping. ,,Even los van de vraag of je je aan dit soort landen wil spiegelen, zullen jongeren altijd nieuwe manieren vinden om te communiceren.”
Oud-rechter en Tweede Kamerlid voor de PvdA Jeroen Recourt vindt censuur het aller-, allerlaatste middel. ,,Of de grenzen van de vrijheid van meningsuiting zijn overschreden, toets je achteraf en dat moet vooral zo blijven.” Dat jongeren die opriepen tot een feest in Schiedam zijn aangehouden voor opruiing, snapt hij wel. ,,In dit soort zaken draait het om de context. En na vrijdag is over de context van project X geen enkele onduidelijkheid meer.” Voor Recourt maakt het niet uit waar de opruiing plaatsvindt, online of niet. ,,De strafrechtelijke grenzen zijn hetzelfde.” Recourt wil niet vooruitlopen op de evaluatie van ‘Haren’ door Job Cohen, maar er lijken hem ,,wat meer voor de hand liggende maatregelen” niet te zijn genomen, zoals het omleiden van treinen.?’Vrijheid van meningsuiting toets je achteraf’ Kamerlid Jeroen Recourt (PvdA)
Justine Pardoen van de site 
De Duitse minister Ilse Aigner (Consumentenbescherming) gaat zelfs nog verder. Zij noemt Facebook medeschuldig aan de rellen in Haren. Ze vindt dat het sociale netwerk maatregelen moet nemen zodat jongeren niet langer per ongeluk een priv?feestje aan miljoenen gebruikers bekend kunnen maken.?Ook Duitsland maakte rellen als in Haren mee nadat een Facebook-gebruiker per ongeluk een verjaardagsuitnodiging openbaar had gemaakt.