Podcast Serial met een echte moordzaak

Voorbeelden waarin de politie gebruik maakt van (online) podcasts, waarbij informatie gegeven wordt over misdrijven, criminelen of preventie zijn zeldzaam. Er zijn er wel wat voorbeelden waarmee podcasts vooral gebruikt om zo dichter bij de mensen te kunnen staan. Totdat Serial, een nieuwe podcastserie van de makers van This American Life een echte moordzaakserie online slingerden en honderdduizenden volgers kreeg die deels online zelf op zoek gingen in deze zaak.

Serial krijgt wekelijks naar schatting al zo’n 850.000 luisteraars en het virale effect op social media houdt voorlopig niet op. De obsessie van deze luisteraars is te vergelijken met de fanbase van de boeken van Charles Dickens tot de moderne True Detective serie. Maar deze fanbase zit nu online terwijl de personages uit de Serial serie echt bestaan, en bovendien online accounts op Google, Facebook en Reddit hebben…

De podcast doet opnieuw onderzoek naar een moord uit 1999 van de 18-jarige Hae Min Lee uit Baltimore . Lee werd op 13 januari gewurgd en in een ondiep graf in een park begraven. Haar lichaam werd pas een maand later gevonden. Haar ex-vriendje, Adnan Syed, werd berecht en veroordeeld voor deze misdaad. De belangrijkste getuigenis tegen hem kwam van een kennis van beide partijen, een jongeman die in de podcast Jay heet.

Jay getuigde dat Syed Lee vermoord had na een woede aanval over het uiteenvallen van de relatie, en gaf aan dat hij Syed hielp met het verbergen van Lee’s lichaam. Hij kleurde het verhaal nog wat in met suggesties over de islamitische religie van Syed die hem tot moord zou drijven. Vrienden en familie van Syed, evenals Syed zelf, beweren telkenmale dat hij onschuldig is.

Sarah Koenig, de gastheer van Serial, stelt vraagtekens bij deze beschikbare informatie. Zoals in elke zaak, worden eenvoudige verklaringen lastige puzzels. Getuigen spreken elkaar of zichzelf soms tegen. Jay spreekt zichzelf regelmatig tegen, en heeft zijn verhaal al meerdere malen aangepast bij de politie. Het motief dat hij Syed aanmeet lijkt een logische, maar is ook dun. Er zitten tal van dergelijke gaten en valkuilen in het dossier. Koenig presenteert zichzelf in de podcast als degene die min of meer in deze valkuilen liep, en daarin rondjes bleef draaien, maar een stekelig dossier bleef zien. Sarah werd vervolgens overrompeld door de hoeveelheid aandacht en mensen die zich met de zaak gingen bemoeien. Neem bijvoorbeeld Jacob White uit Queens die een subReddit onderhoud met bijna 10 duizend volgers. Het is zijn eerste keer ome en subreddit te modereren, maar hij is al wel hgeel lang podcast fan. Het begon met een overzichtje dat hij maakte van alle mensen die een rol speelden in de zaak, en hij kwam er al snel achter dat deze mensen allemaal social media accounts hadden. Het waren geen personages uit een misdaadserie, ze leefden immers echt!

“Ik voel me verantwoordelijk voor de schending van privacy in die begindagen, omdat we vanuit onze nieuwsgierigheid het plaatje probeerden te reconstrueren dat we op de podcast gehoord hadden”. Hoewel de echte naam van de verdachte Jay niet gebruikt is in de podcast, staat deze wel in documenten uit de rechtzaak. Met zijn achternaam kun je online allerlei informatie vinden, inclusief zijn adres. En dat deden de Redditers en plaatsten wat ze vonden terug op het forum. Redditors zijn wel bewuster geworden van privacy aspecten na de Boston Marathon en nemen meer hun verantwoordelijkheid, ook in het onderling corrigeren. Er is zelfs een anti-doxxing beleid gekomen, dat onder internet trollen een populair tijdverdrijf is. Dat leidde ook tot afspraken in de subReddit group van Serial. Maar probeer het maar eens schoon te houden van namen met tienduizenden bezoekers, waarvan sommigen volhoudend zijn. Wat doe je met mensen die zeggen Syed te kennen? Volledig geverifieerde accounts maken dan juist dat mensen precies willen weten wie wat zegt, net als een rechercheur dat zou willen weten. Redditers hebben daarom hun eigen werkwijze gekozen om mensen die zeggen een persoonlijke relatie met de mensen uit de zaak te hebben te verifiëren. Dat gaat van het uitwisselen van een foto tot hele trouw actes. Deze getuige voelde zich niet veilig en moderator White probeerde nog tevergeefs een fysieke afspraak met hem te maken en het vertrouwen terug te winnen.

Deze zaak laat zien dat zo’n heel proces aan alle kanten impact heeft. Ook de echte Jay kijkt waarschijnlijk mee op het forum. Wat als zo iemand het verzamelde bewijs ziet en hierop inspeelt bij een arrestatie?

De producten van de serie reageren niet op vragen van The Guardian, maar White heeft wel onderstaande reactie gekregen van producent Julie Snyder:

“Wij zijn ons zeer bewust van het feit dat mensen die betrokken raken in dit geval echte mensen zijn met gezinnen, banen, etc, en diegenen die hebben gevraagd om niet met hun volledige naam genoemd te worden in het verhaal, hebben we dat gerespecteerd. Vooral in forums zoals deze, waar mensen openlijk speculeren over wat zij denken dat de waarheid is, is het voor ons van belang dat mensen niet lastig gevallen of belasterd worden. Ik weet dat jullie allemaal deze zorg ook delen. We brengen nog steeds de volledige rapportage van dit verhaal dus we willen alleen maar waarschuwen voor overhaaste conclusies en zeker het in het openbaar beschuldigen van mensen. Ik hou van de discussies op de site en vind het echt ongelofelijk dat luisteraars zo bezig zijn met dit verhaal, maar ja, ik moet toegeven dat ik een knoop in mijn buik voel bij de gedachte dat iedereen deze mensen een bezoekje gaat plegen.”

Koenig vertelde Vulture dat ze met Serial eigenlijk een boek hoofdstuk voor hoofdstuk schrijft en dat de afleveringen niet van te voren vaststaan: “Het enige verschil met het schrijven van een boek is, dat ik eerst de rapportage zou doen en het dan pas zou publiceren, maar hier ben ik het aan het vrijgeven terwijl ik bezig ben, dat best raar aanvoelt.”

Reddit schrijft eigenlijk mee aan het verhaal tussen de afleveringen door. De producenten werken vooralsnog niet samen met Reddit, en de vraag is wanneer ze zullen ingaan op het online proces dat ze misschien niet zelf in gang hebben gezet, maar dat wel enorme impact kan hebben op de zaak, in zowel goede als kwade zin.

Beluister de afleveringen tot nu toe: Ep. 01, Ep. 02, Ep. 03, Ep. 04, Ep. 05, Ep. 06, Ep. 07.

Bekijk commentaren en ideeën van mensen op de serie:

Of als niets lukt, bekijk dan de uitleg van een dame op leeftijd over het kunnen luisteren van de podcast:

After @Serial style police work on social media, Toronto police catch stabbing suspect https://t.co/Ul53KICIDn pic.twitter.com/PRW6IbIqkt

— Arnout de Vries (@ADeVries23) December 11, 2015

Bronnen: The Guardian, Serial