Tagarchief: project x haren

Project X Haren: 5 jaar geleden

Geef een reactie

Het had een feestje moeten worden om nooit te vergeten: de?sweet sixteen party?van een meisje uit Haren. Het werd ook een dag die ze nooit zal vergeten: want wat een verjaardagsfeestje had moeten zijn, liep uit op een grote relpartij.

Op 21 september 2012 wil Merthe uit Haren haar zestiende verjaardag vieren. Ze stuurt via Facebook een uitnodiging naar 78 vrienden, maar omdat die uitnodiging op openbaar staat, kan iedereen hem zien. Het gevolg: duizenden mensen reageren op de uitnodiging omdat hij massaal wordt gedeeld.

Er komen uiteindelijk ook duizenden mensen naar het dorp op 21 september. De sfeer is in eerste instantie gemoedelijk, maar dat verandert snel. Er ontstaan rellen, verkeersborden en lantaarnpalen worden gesloopt. Ook winkels krijgen het zwaar te verduren:

Video afspelen

Er worden iedere dag evenementen georganiseerd op Facebook. Hoe kan het dat het in Haren toch zo mis ging? “Als je het vergelijkt met andere voorbeelden dan was er op de avond zelf bij Project X geen sprake van een duidelijk concept”, zegt Thomas Boeschoten. Hij is social media expert en hij zat in de commissie die onderzoek deed naar het evenement.

Als voorbeeld noemt Boeschoten de?Harlem Shake. “Spontane groepsvormingen hadden we al veel vaker gezien. Een hype van toen was bijvoorbeeld de Harlem Shake. Grote groepen mensen kwamen spontaan bij elkaar en deden een dans. Iedereen wist dus wat er van hem verwacht werd. Ze deden hun ding en gingen weer weg.”

Naarmate de avond vorderde en er meer alcohol werd gedronken werd de sfeer grimmiger.

Een van de redenen waarom Project X zo uit de hand liep, was omdat jongeren doelloos rondliepen in Haren. “Er was daar niks te doen. Veel jongeren waren zelfs in de veronderstelling dat het feest door de gemeente werd georganiseerd, dat er een artiest zou komen”, zegt Boeschoten. “Uiteindelijk liepen daar veel jongeren rond die te veel alcohol hadden gedronken.”

Omdat er dus niks te doen was, gingen de jongeren op zoek naar andere vormen van vermaak. “Het begint met kleine vergrijpen zoals in iemands tuin plassen, je afval op de grond gooien of in lantaarnpalen klimmen. Maar naarmate de avond vorderde en er meer alcohol werd gedronken, werd de sfeer grimmiger: er werden fikkies gestookt, ruiten werden ingegooid en winkels werden geplunderd”, zegt Boeschoten.

Merthe wilde het feestje vieren bij haar thuis aan de Stationsweg in Haren
Vanuit het hele land komen mensen richting het dorp
De sfeer is instantie nog gemoedelijk
Maar dat verandert snel en moet de Mobiele Eenheid er aan te pas komenOok realiseerde de politie zich volgens Boeschoten pas heel laat dat er zo veel mensen echt naar Haren zouden komen. “De politie monitort vooral via Twitter. Het werd op Twitter eigenlijk pas op de avond zelf trending. Voor die tijd was er op Twitter niet zo veel te zien.” De politie had volgens hem dus beter kunnen kijken naar de plekken waar de gesprekken over Project X plaatsvonden. “Bijvoorbeeld in de kroeg, op school en bij sportclubs. Daar had je als politieagent moeten zijn. Daar werd over Project X gesproken.”

Verder was de communicatie van de gemeente niet op orde. “De gemeente had geen goed communicatiebeleid. Zo wist de burgemeester bijvoorbeeld niet dat een van zijn woordvoerders had gezegd dat er misschien plannen waren voor een alternatief feest”, zegt Boeschoten.

Project Haren in cijfers:

Op 6 september stuurt Merthe de uitnodiging voor haar verjaardagsfeest naar?78 vrienden.?De uitnodiging wordt massaal gedeeld en komt dus ook in andere vriendenlijsten terecht. Aan het eind van de middag op 7 september zijn er al?16.000 uitnodigingen?verstuurd.

De uitnodiging van Merthe wordt verwijderd, maar iemand anders maakt een nieuwe pagina. Ook die uitnodiging wordt veel gedeeld: op 18 september waren?55.000 uitnodigingen?verspreid,?6000 mensen?gaven aan daadwerkelijk naar Haren te willen komen.

Inmiddels komt het evenement landelijk in het nieuws en het aantal aanmeldingen blijft stijgen. Op 21 september, de dag van het feestje, waren?250.000 mensen?uitgenodigd waarvan?30.000 aangeven?daadwerkelijk naar het feestje te willen komen.

Op de avond zelf worden?34 relschoppers?gearresteerd. De dagen daarna volgen aan de hand van camerabeelden nog meer arrestaties.?36 mensen?raken bij de rellen gewond. Aan de kant van de politie vallen?15 gewonden.?De totale schade is bijna?1 miljoen?euro.

Project X Haren wordt ook wel het Facebookfeest genoemd. Wat Boeschoten betreft is dat niet helemaal terecht. “Je kan Facebook niet de schuld ervan geven dat het zo groot is geworden. Facebook had een belangrijke rol wat de organisatie betreft, maar als je kijkt naar hoe er over Project X werd gesproken dan ging 80 procent face-to-face en 23 procent was via Facebook.”

De voornaamste reden voor jongeren om naar Haren te gaan, was omdat ze van vrienden hoorden dat die ook zouden gaan. “Face-to-face-contact is dus heel belangrijk geweest hierin. Dat geldt ook voor andere vormen van contact, zoals via verschillende chatprogramma’s. Lang niet alles ging dus via Facebook.”

Traditionele media

Wat wel vaststaat, is dat de bekendheid voor het feest vergroot werd door de aandacht die traditionele media eraan besteedden. Maar dat door die media-aandacht duizenden jongeren naar het dorp kwamen, is volgens Boeschoten niet juist. “We hebben met de onderzoekscommissie redelijk overtuigend kunnen aantonen dat het aantal mensen dat naar Haren zou willen komen al heel groot was voor het landelijk in het nieuws kwam.”

Of een evenement zoals Project X anno 2017 weer kan plaatsvinden? “Dat kan zeker, zoiets kan je volgens mij niet tegenhouden”, zegt Boeschoten. “En bedenk ook: als dit in Amsterdam was gebeurd dan hadden we daar nu niet over gesproken. Daar kan de politie er beter mee omgaan en in Amsterdam kunnen jongeren uitwijken naar andere plekken. In Haren kon dat niet, daar hadden de jongeren gewoon niet veel te doen.”

‘Dat je met een Facebookfeestje iets kunt laten ontstaan dat z? uit de hand loopt, is natuurlijk bizar. Het was nog nooit voorgevallen.’

Dat zegt internetdeskundige Ritzo ten Cate, die onderzoek deed naar de vraag hoe het zo uit de hand kon lopen. Hij adviseerde vervolgens de politie en overheden naar aanleiding van zijn bevindingen.

Ten Cate kwam net terug van vakantie toen het in Haren uit de hand liep. Een uitnodiging voor een verjaardagsfeest werd gekaapt door buitenstaanders, die de hele wereld uitnodigden om in Haren rotzooi te trappen. Daar werd massaal gevolg aan gegeven, zodat er inderdaad een enorme chaos in het dorp ontstond. De politie had daar totaal niet op gerekend, omdat ze geen ervaring had met de werking van sociale media.

‘Alles stond online’
‘Ik zag dat Haren was afgezet en dacht: ‘Wauw, dit loopt echt uit de hand’. Thuis heb ik de laptop opengedaan en toen begon mijn onderzoek’, vertelt Ten Cate. ‘Wat mij opviel: alles stond online. Dat mensen elkaar drugs probeerden te verkopen. Wat ze van plan waren. Auto’s in een zwembad gooien. Alles wat ook in de film Project X zat. Ze waren van plan dat ook te gaan doen in Haren. Je kon alles lezen, het was allemaal publiek toegankelijk.’

‘Paar duizend mensen in een klein, schattig dorpje’
Maar hoe kon het vervolgens zo uit de hand lopen? ‘Dit was een feestje genoemd naar de film Project X, dat zorgt ervoor dat iedereen snapt wat er ging gebeuren. Een film met drugs, dingen stukmaken, vlammenwerpers. Gewoon een hel op aarde. En als je die uitnodiging hangt in een groep van tussen de 15 en 30 jaar, dan snapt iedereen die al heel lang niet heeft lopen matten op de kermis wat er gaat gebeuren. Dat het heel tof wordt. Gooi er nog wat andere uitnodigingen overheen dat er grote dj’s komen en voor je het weet heb je zo een paar duizend mensen in een klein, schattig dorpje.’

‘Twee werelden die niet samengingen’
Maar de politie en de gemeente hadden geen idee, zegt Ten Cate. ‘Wat je tot Project X Haren zag, is dat de politie best goed thuis was in hardcore cybercrime. En aan de andere kant was er veel kennis aan de kant van de wijkagenten, maar die twee werelden gingen eigenlijk niet samen.’

‘Niemand zag aankomen dat dit ging gebeuren. Niet de plaatselijke politie, die hadden geen idee. Niemand had een idee. NOS-verslaggevers ook niet. Die maakten de avond van tevoren nog grappen tegen elkaar. ‘Straks staan we hier alleen met een paar journalisten, boeien.’ Niemand zag dit aankomen. Althans, bijna niemand.’

‘Facebook kun je niet bellen’
‘Als je zo’n uitnodiging ziet, kan je denken: ‘We moeten zien dat we dat evenement plat krijgen, laten we Facebook gaan bellen’. Maar Facebook kun je niet bellen. Wat je wel kan doen, is je mengen in de discussie op zo’n event. Gewoon als politie. Je kunt misschien wel contact krijgen met de organisatoren, je kan vragen wat ze willen en waarom. ‘Heb je door dat dit mogelijk tot nare dingen kan leiden?’ Dan heb je een gesprek.’

‘Ik denk echt dat Project X Haren voor iedereen in Nederland een wake-up call is geweest en dat ze dachten: ‘Wauw, dit kan ons ook gebeuren’. Toen zijn ze gaan nadenken wat er nu eigenlijk echt gebeurd is. Er zijn wetenschappers gaan meedenken, allerlei mensen van TNO. Dan komt er ook kennis over wat je er tegen kunt doen.’

Gebeurt nu niet meer zo snel
Tegenwoordig zal het niet snel meer gebeuren dat een evenement dat op social media wordt aangekondigd zo uit de hand loopt als destijds in Haren, stelt Ten Cate. ‘De hype van Project X is voorbij, niemand kent die film meer. En overheden en andere veiligheidsorganisaties hebben heel goed in de smiezen gekregen hoe je hiermee omgaat.’

‘Zeker de eerste paar weken na Haren zag je nog wel de ene na de andere poging opkomen om het ergens te herhalen. En de politie slaagde er elke keer heel goed in om het de nek om te draaien.’

Merthe

Het kassameisje van weleer is inmiddels een bevlogen 21-jarige vrouw met nu al een indrukwekkende staat van dienst. Haar propedeuse International Business haalde ze met gemiddeld een 8,1. Ze volgde een aanvullend programma voor uitblinkende studenten. Was druk met zomerschool in China, studeerde maanden in de VS. Is nu student-consulent bij een grote overheidsinstelling. Ze sport op hoog niveau. De wereld aan haar voeten. Merthe praat naar de buitenwereld toe niet over Project X. Net als een groot deel van Haren.

Galeriehouder en toenmalig raadslid van de VVD Hein Frima praat wel. Hij bevestigt net als vele buurtgenoten het beeld dat Haren verder wil. Op die bewuste avond stond Frima in het oog van een zich langzaam verplaatsende orkaan. Voor de deur van zijn kunsthandel Aanblick.

Op links de inderhaast uit onder meer Emmen, Leeuwarden, Twente, Gelderland en Noord-Holland opgetrommelde Mobiele Eenheid. Op rechts honderden jongeren. ,,Ze gooiden met alles wat los en vast zat. Angstaanjagend. De adrenaline stroomde door mijn lijf. Ik riep tegen een jongen met een bivakmuts dat hij het tuinhek van mijn buren moest laten staan en zag later pas dat mijn eigen buxus ook op CNN door de lucht vloog. Het begon met alleen maar vrolijke en gezellige mensen. Tegen half acht had je dat omslagpunt, toen trokken de studenten met een taartje voor Merthe zich terug en kwamen de petjes en de bivakmutsen. Om acht uur die enorme knal, toen ging het geco?rdineerd los.??

Frima heeft een treffend voorbeeld van zijn theorie. ,,Er spoten hier een paar jongeren de oprit op om zich te verschuilen bij een huis. Toen het rustiger werd, zagen die ME?ers ze ineens zitten. Een meisje werd vervolgens door een ME?er aan de hand meegetrokken. Weet je wat ze toen deed? Ze wilde een politiehond aaien. Dan ben je geen hooligan. Je zag hier voor de deur letterlijk twee stromen. De goeden gingen weg, de oproerkraaiers kwamen. De meelopers gooiden, de aanjagers zaten al thuis achter de buis om te kijken wat ze aangericht hadden.??

De theorie van Frima komt niet uit de lucht vallen. Politiechef Cor de Lange vertelde ooit dat de oproerkraaiers inderdaad commando?s kregen ?van een hooligan?. Ooggetuige Rik-Jan Wesselink bevestigde de theorie.

Nu is alles anders. Het dorp krijgt niet langer bezoek van ramptoeristen die het Haren van?CNN?willen bezoeken. ,,Als je op 21 september door het dorp wandelt met de vraag of het een bijzondere datum is, komt denk ik bijna niemand op Project X. Ze zeggen misschien dat hun tante jarig is??, stelt Frima.

Bekijk het interview met Frank Smilda op RTV Noord terug.

Bronnen: NOS, AD, RTVNoord

Rapport Project X Haren revisited

Geef een reactie

Onderstaand artikel van Peter Vasterman en Huub Wijfjes verscheen in Tijdschrift voor Communicatiewetenschap?en is een?kritische beschouwing over het onderzoek naar media in de?Facebook-rellen van september 2012.

Inleiding
Op 8 maart 2013 verscheen het rapport van een commissie onder leiding van?Job Cohen die, in opdracht van de Groningse gemeente Haren, had onderzocht hoe?ogenschijnlijk onschuldige gebeurtenissen in Haren op 21 september 2012 konden?uitmonden in rellen, plunderingen en gewelddadige confrontaties tussen jongeren?en de politie. Na de presentatie van het rapport Twee werelden. You only live once?? voorzien van drie deelrapporten over de rol van de overheden, de media en de?jeugdcultuur ? trokken de politiek-bestuurlijke kanten de meeste aandacht. Ze hadden?ook de grootste consequenties. Burgemeester van Haren Rob Bats trad enkele?dagen na de presentatie af en het regionale politiekorps nam maatregelen ter verbetering
van het handelen bij eventuele toekomstige rellen.

Daarmee leek de kous af. Maar de rapportage inspireerde ook debatten in professionele?en wetenschappelijke kringen over verschillende deelonderwerpen. E?n daarvan?is de rol van media, een onderwerp waarbij in het bijzonder de interactie van de?traditionele en de nieuwe sociale media in de belangstelling staat.1 Bij het hoofdrapport?was een deelrapport, De weg naar Haren, gevoegd dat deze rol van media en?communicatie centraal stelde, terwijl in het deelrapport over jeugdcultuur, Hoe Dionysos?in Haren verscheen, ook een en ander aan de orde kwam over de plaats en functie?van media in deze cultuur.

Het functioneren van media werd al in de directe nasleep van de rellen stevig bediscussieerd,?zoals de rol van media altijd wel op een of andere manier aan de orde?komt na afloop van ernstige ongeregeldheden of grote maatschappelijke onrust. Dat?effect was hier ook te zien, mede omdat de rellen in Haren hun oorsprong en motor?leken te vinden in de omgeving van de zogenoemde ?sociale media?, waarvan het?gebruik en de betekenis bepaald nog niet solide in kaart zijn gebracht. De rellen in?Haren staan dan ook bekend als de ?Facebook-rellen?, een verwijzing naar het openbaar?plaatsen van een oproep op Facebook op 6 september om de verjaardag van het?16-jarige meisje Merthe te gaan vieren in haar woonplaats Haren. Het was een?oproep die in de sociale media al snel werd ge?dentificeerd als een Nederlands Project?X-feest en vervolgens gekaapt door anonieme internetgebruikers. Op deze?gekaapte Project X-Facebookpagina gaven na twee weken meer dan 30.000 bezoekers?aan naar Haren te komen voor het feestje. Dat werden er uiteindelijk zo?n?5.000, met gevolgen die uitvoerig staan beschreven in het hoofdrapport Twee werelden.

Een belangrijke conclusie van het hoofdrapport was dat jongeren zich ?via een breed?palet aan communicatiemiddelen organiseerden, met Facebook als centraal platform,?en dat het feest door massamedia op de agenda werd gezet?. Die agendasetting?leidde tot acties bij de gemeenten en de politie, maar uiteindelijk ook tot verdere?mobilisatie van jongeren die al een bezoek overwogen (Twee werelden, p. 10 en?13). Deze uitspraak lijkt te contrasteren met de conclusies uit het deelrapport over?media dat ?de rol van massamedia niet doorslaggevend was?, maar dat die gevestigde
media zoals krant, radio en televisie ?juist reageerden op een ontwikkeling binnen?de sociale media? (De weg naar Haren, p. 120). Dit wijkt ook af van de conclusie in?het deelrapport over de jeugdcultuur van het onderzoeksteam onder leiding van de?socioloog Gabri?l van den Brink dat ?een minder opgewonden berichtgeving bij traditionele?media? de mobilisatie die via sociale media onder jongeren gaande was had?kunnen verminderen (Hoe Dionysos in Haren verscheen, p. 138).

De ogenschijnlijke verdeeldheid in de commissie bij de interpretatie van verschillende?onderzoekingen, roept de vraag op hoe het onderzoek naar de rol van media?in Project X Haren, met name ook de interactie van traditionele en sociale media,?inhoud en vorm is gegeven.

Onderzoekstraditie mobilisatie en media
Het onderzoek naar Project X Haren past in een lange traditie van onderzoek naar?de rol van de media bij grootschalige ordeverstoringen en de mobilisatieprocessen?die eraan voorafgaan. Vooral in en na de jaren zestig van de vorige eeuw was de?focus gericht op de manier waarop de media de schijnwerpers richtten op en zo?mede vormgevers werden van nieuwe protestbewegingen of subculturen. Dat?leverde verschillende klassiekers op zoals de studies van Halloran, Elliott en Murdock?(1970) en Gitlin (1980). Baanbrekend was ook Folk devils and moral panics:?the creation of the Mods and Rockers uit 1972, het begin van de onderzoekstraditie?rond moral panics, een typering die overigens naadloos valt toe te passen op de maatschappelijke?reactie na afloop van de Haren-rellen (Cohen, 1972).

In deze sociologische en communicatiewetenschappelijke onderzoekingen kregen?de media een centrale rol toebedeeld bij maatschappelijke escalatieprocessen. Door?er op een stereotiepe manier verslag van te doen ? het centrale frame was gericht op?mogelijke ordeverstoringen ?, wakkerden ze niet alleen de verontrusting aan, maar?be?nvloedden ze ook het gedrag van de vermeende folk devils, die zich juist gingen?vastbijten in hun afwijkend gedrag. Dat proces staat in de criminologie al jaren?bekend als ?deviancy amplification spiral?: de maatschappelijke reactie op het afwijkend
gedrag zorgt juist voor polarisatie en escalatie (O?Brien & Yar, 2008).

Een belangrijke, maar helaas wat onderbelicht gebleven studie in Nederland is het?onderzoek dat de Leidse sociologen Van de Beek, Engbersen en Van der Veen?(1983) deden naar de rol van media bij de rellen rond de inhuldiging van koningin?Beatrix in Amsterdam in april 1980. Op basis van inhoudsanalyse van berichtgeving?in verschillende massamedia en interviews met journalisten legden zij het ?journalistieke?regelsysteem? bloot waarin objectiviteit en feitelijkheid bij de meeste media?weliswaar de basisprincipes waren, maar waarin ideologische voorkeuren van sommige?bij de rellen aanwezige verslaggevers de berichtgeving bepaalden (Van de Beek?et al., 1983). Links ge?ngageerde media zoals VARA, Radio Stad en de Volkskrant die?min of meer de kant kozen van de krakers en de relschoppers, werden achteraf door?autoriteiten (en de ?rechtse? media) aangewezen als een voorname oorzaak van de?escalatie van het geweld (Van de Beek et al., 1983; Wijfjes, 2009, p. 418-425).

In al deze studies lag de nadruk op de zichtbare rol van de media en ontbrak onderzoek?naar de sociale component: wat speelde zich allemaal af in die groepen en subculturen?die betrokken waren bij deze mobilisatie en ordeverstoringen? Tegenwoordig?is daar dankzij de sociale media zoals Facebook en Twitter veel meer zicht op.?Wat vroeger binnenskamers of in de wandelgangen speelde, is tegenwoordig op de?voet te volgen in het openbare domein van de sociale media. Sterker nog, de sociale?media lijken een belangrijk instrument voor sociale mobilisatie geworden. De niethi?rarchische?structuur, het open en internationale karakter en de snelle verbindingen?tussen verschillende netwerken maken die processen makkelijker en groter.?Dat bleek bijvoorbeeld uit het onderzoek naar de onverwachte rellen in een groot?aantal Engelse steden in de zomer van 2011 (House of Commons Home Affairs?Committee, 2011; Baker, 2011). De vroegere studies over demonstraties waren volgens?Cottle (2008) opvallend zwijgzaam over de dynamiek achter de schermen en?concentreerden zich (net zoals de media in hun berichtgeving) vooral op het zichtbare
visuele spektakel van rellen en demonstraties.

Inmiddels is het bestuderen van de mobiliserende werking van de online sociale?netwerken een aparte onderzoekstak geworden rond begrippen als ?information cascades??(Lemieux, 2004), ?availability cascades? (Kuran & Sunstein, 1999), ?tipping?points? (Gladwell, 2001) en ?critical mass? (Marwell & Oliver, 1993). Dat onderzoek?belicht de rol van media bij omslagmomenten in een sociaal systeem waarbij een?zelfversterkend proces ontstaat, zoals bij een echte epidemie (Gonz?lez-Baillon e.a.,?2011). De analogie met epidemische verspreiding van ziektes is geen toeval, want
veel van deze begrippen zijn ontleend aan onderzoek naar bijvoorbeeld complexe?ecosystemen waarin kleine verstoringen grote gevolgen kunnen hebben voor ?critical?transitions? (Scheffer, 2009).

Ook in de sociale wetenschappen hebben deze complexiteitstheorie?n opgang?gedaan, al zijn sociale systemen nog veel onvoorspelbaarder dan ecosystemen. Een?belangrijk uitgangspunt is dat er geen lineaire oorzaak- en gevolgketen is, maar dat?de verschillende zelfsturende componenten of (reflecterende) actoren in het?systeem voortdurend op elkaar reageren. Daarbij kunnen nieuwe macropatronen?ontstaan die weer als feedback het systeem ingaan en zelfversterkende processen?veroorzaken tot er een nieuw (tijdelijk) evenwicht ontstaat (Waldherr, 2012, 2014).?Binnen lineaire systemen zijn oorzaak en gevolg proportioneel, maar in complexe?systemen kunnen kleine gebeurtenissen disproportionele gevolgen opleveren. Dit?zijn onvoorspelbare processen, maar onderzoekers kunnen wel de patronen?beschrijven die leiden tot omslagpunten en zelfversterkende processen, bijvoorbeeld?door mediagebruik in communicatienetwerken (Aarts, Steuten & Van Woerkum,?2014).

In het licht van deze theorievorming is de rapportage van de commissie-Cohen?belangwekkend, want de aanloop naar Haren valt te bezien als een complex systeem?met interacties tussen zowel de verschillende actoren als tussen de online en offline?wereld.

Met inachtneming van het feit dat het rapport onderdeel uitmaakte van een primair?bestuurskundige evaluatie, kunnen we ons afvragen of de onderzoeken nieuwe?inzichten bieden in dit soort processen die onder bepaalde omstandigheden kunnen?leiden tot grootschalige ordeverstoringen. Leveren de studies nieuwe theorie?n op,?of nieuwe definities van bestaande concepten, zoals het veelvuldig gebruikte begrip??mediahype?? En vooral: wat is de wetenschappelijke kwaliteit van dit onderzoek dat?in dienst stond van de vooral bestuurlijke evaluatieopdracht die de commissie meekreeg?

Het Haren-onderzoek op de snijtafel

Het onderzoek naar de sociale media
Het onderzoek in het deelrapport De weg naar Haren is uitgevoerd door een team?onder leiding van de communicatiewetenschapper professor Jan van Dijk van de?Universiteit Twente. Het bestaat uit deelstudies naar de speelfilm Project X als inspiratiebron?en naar de rol van Facebook, Twitter, YouTube en de massamedia als?informatie- en mobilisatiefactor. Daarnaast zijn jongeren ondervraagd over hun?mediagebruik en hun overwegingen om al dan niet naar Haren te gaan. De vragen?die de commissie-Cohen aan het team van Van Dijk gaf waren ook vrij algemeen
geformuleerd: ?Wat kan gezegd worden over de rol van de sociale media bij de?mobilisatie en actieco?rdinatie?? en ?Op welke wijze interacteren nieuwe en traditionele?media met elkaar??. Het is merkwaardig dat de onderzoekers deze algemene?vragen niet hebben vertaald in concrete, onderzoekbare deelvragen. Ze melden?alleen dat de interactie tussen de verschillende media en hoofdrolspelers (bezoekers,?autoriteiten en ouders) centraal staat. Iedere deelanalyse is voornamelijk beschrijvend?van aard, zoals het hoofdstuk over de speelfilm Project X waarin de vraag wordt
opgeworpen (maar niet beantwoord) of er sprake is van een soort virale besmetting?of van imitatiegedrag onder jongeren.

Ook het hoofdstuk over de online mobilisatie op Facebook begint beschrijvend met?Merthe die op 6 september haar vrienden uitnodigt voor een sweet sixteen party en?de optie ?openbaar? aanklikt. Voor de analyse van wat er vervolgens op Facebook en?Twitter gebeurde, maakten de onderzoekers gebruik van twee databases met?52.227 Facebookberichten en ruim 500.000 Twitterberichten.

De vraagstellingen die bij de analyse zijn gehanteerd zijn wederom beschrijvend van?aard: ?Hoe verloopt het berichtenverkeer en het aantal aanmeldingen in de loop van?de tijd? Kunnen bepaalde groepen worden onderscheiden? Hoe ontwikkelt zich het?netwerk in de loop van de tijd? (?) Wat is bijvoorbeeld de rol van de massamedia en?de sociale media zelf geweest??

Een theoretische inbedding ontbreekt, waardoor niet duidelijk is wat de antwoorden?op deze vragen zouden kunnen betekenen. Als er bepaalde groepen zijn te onderscheiden,?wat zegt dat dan? En bij de vraag ?hoe het netwerk zich ontwikkelt?: welke?kanten zou dat dan op kunnen gaan? Gaat het om een ontwikkeling vanuit een centrummodel?of een model met veel zelfstandige nieuwe kernen? Door het ontbreken?van waarom-vragen blijft het onderzoek beschrijvend.

Het eerste deel van het onderzoek is gebaseerd op het tellen van het aantal Facebookberichten?per dag, per bezoeker en per groep. Dat levert een aantal grafieken op?(zoals Figuur 3.2 die hier als Figuur 1 is weergegeven) waaruit volgens de onderzoekers?zou moeten blijken dat het aantal Facebookberichten al op maandag 17 september, de dag v??r de massamedia aandacht gingen besteden aan Haren, sterk?toenam.

Px01

Figuur 1. Figuur 3.2 uit De weg naar Haren, p. 22

Deze lijngrafiek wekt de indruk dat er een stijging plaats vindt van maandag op?dinsdag, maar als de gegevens uit de door de onderzoekers gebruikte database in?een staafdiagram worden weergegeven, wordt duidelijk dat de explosie pas komt op?dinsdagmiddag, direct na de start van de media-aandacht, waar overigens veel?bezoekers in tal van berichten op sociale media melding van maken.

px02
Figuur 2. Aantal Facebookberichten per dag, 9 tot en met 21 september

Dat komt nog duidelijker naar voren als de berichten op dinsdag per uur in beeld?worden gebracht, zoals in figuur 3.

px03
Figuur 3. Aantal Facebookberichten per uur op dinsdag 18 september 2012

Op maandag 17 september waren er inderdaad meer berichten dan op de dagen?daarvoor, namelijk 615 berichten, tegen daarvoor tussen de 100 en de 200. Maar de?grote toename komt pas op dinsdagmiddag nadat de massamedia er aandacht aan?hebben besteed. Binnen enkele uren verschijnen maar liefst 5949 berichten;?tien keer zoveel. Die stroom komt pas eind van de middag op gang wanneer er soms?in een uur tijd meer dan 800 berichten worden gepost. Het is onduidelijk waarom?de onderzoekers deze explosie van berichten niet als het grote omslagpunt beschouwen.
Tot ?s middags 18 september heeft de Project X-pagina nog maar 720 bezoekers?gehad die een bericht hebben achtergelaten, maar die middag en avond komen?er 1696 nieuwe bezoekers bij tegen 201 op maandag 17 september.

Volgens het rapport is echter op maandag 17 september al de zogenoemde ?kritieke?massa? bereikt op Facebook, een omslagmoment waarop het proces ?als het ware
vanzelf gaat lopen?. Helaas geven de onderzoekers geen definitie van dat omslagpunt?en geen criteria voor het vaststellen ervan. In een voetnoot melden ze: ?Een kritieke?massa wordt gevormd bij een niet exact aan te duiden omslagpunt in het aantal?aanmeldingen, verbindingen of andere deelnemingen. Op dit punt vindt in elk?geval een duidelijke versnelling plaats? (De weg naar Haren, p. 27, noot 15). Het gaat?dus blijkbaar niet om het aantal aanmeldingen maar om een ?versnelling?. Maar niet?duidelijk is hoe ?snel? die ?versnelling? dan moet zijn en wanneer het dan ?vanzelf?gaat lopen?. Gezien het verloop van het aantal berichten ligt eerder de conclusie voor?de hand dat het grote omslagpunt plaatsvindt op het moment waarop de massamedia?aandacht gaan besteden aan het Project X-feestje. Daarmee is niet gezegd dat?de massamedia doorslaggevend waren ? er was immers al een zelfversterkend proces?gaande online ? maar wel dat hier een belangrijk tipping point was bereikt.

Naast het kwantificeren en classificeren van de berichten en de bezoekers op de?Facebookpagina is ook een ?netwerkanalyse? uitgevoerd om na te gaan ?of bepaalde
groepen (of zelfs individuen) een cruciale rol hebben gespeeld in het proces?. Dit?levert een kleurrijke figuur op van de ontwikkeling van het netwerk, die in videoanimatievorm?tijdens de persconferentie van de commissie-Cohen op 8 maart 2013?werd vertoond (Videoverslag persconferentie commissie-Cohen 8 maart 2013). Maar?deze figuur biedt feitelijk geen antwoord op de onderzoeksvraag (De weg naar?Haren, p. 26, figuur 3.7). De onderzoekers zeggen geen onderscheid te kunnen?maken tussen ?verschillende clusters van mensen doordat de verbondenheid binnen
het netwerk zeer groot is.? Volgens de Tilburgse socioloog Rense Corten, specialist?in netwerkanalyse, zijn wel degelijk kwantitatieve methoden beschikbaar om dergelijke?clusters op te sporen. Dan zou misschien ook de structuur van het netwerk?beter in beeld komen, want het is van belang om te weten of zich nieuwe knooppunten?ontwikkelen los van het centrum, bijvoorbeeld onder invloed van mediaberichtgeving.?Volgens Corten blijkt uit de netwerkanalyse niet dat er sprake is van?een kritieke massa: ?het enige dat we zien is dat op een bepaald moment het aantal
berichten sterk toeneemt. Of dit komt door de interne dynamiek van het proces of?door externe factoren kunnen we in de plaatjes helemaal niet zien? (Corten, 2013).

De algemene conclusie van het rapport dat er al een kritieke massa op Facebook?bestond voordat de massamedia aandacht gaven, wordt dus niet overtuigend door de?onderzoeksresultaten ondersteund.

Het onderzoeksdeel over het Twitterverkeer is nog beschrijvender van aard, hetgeen?vooral blijkt uit het feit dat conclusies aan het eind ontbreken. De beschrijving laat?zien dat het Twitterverkeer pas goed op gang kwam nadat in Haren de rellen waren?uitgebroken.?Het hoofdstuk over YouTube is zeer beperkt en omvat maar ??n pagina in het rapport,?terwijl sommige ?teasers? in de aanloop (er werden maar liefst 564 unieke?video?s over Project X op YouTube geplaatst) meer dan honderdvijftigduizend hits?kregen. Dat deze video?s vooral populair werden nadat de massamedia ernaar hadden?gelinkt, blijft onbesproken. De ?kijkcijfers? van deze video?s waren makkelijk?achteraf op datum te reconstrueren, maar dat is niet gebeurd. De teasers werden?bovendien vele malen op televisie vertoond bij items over Haren voorafgaand aan?21 september. Vooral bij dit onderdeel over YouTube wreekt zich het gebrek aan een?duidelijke vraagstelling en conclusies.

Het onderzoek naar de massamedia
Het onderzoek naar de rol van de massamedia (kranten, radio, televisie) bestaat uit?een inhoudsanalyse van de berichtgeving over Haren in 34 verschillende media en?een serie interviews met ?redactioneel verantwoordelijken? van deze media. In totaal?zijn 1833 uitspraken onderzocht op de teneur (positief of negatief), de inhoud?(?gezellig? versus ?gevaarlijk?) en de aanwezigheid van (de)mobiliserende uitspraken.?Daartoe is gebruik gemaakt van de methoden die zijn ontwikkeld door de Nederlandse?Nieuwsmonitor, die het onderzoek ook uitvoerde. Methodologisch gezien
valt de vraag naar de effecten van de media bij het publiek niet te beantwoorden met?alleen een inhoudsanalyse, daar zou publieksonderzoek voor nodig zijn. De onderzoekers?zijn zich van die beperking bewust en wijzen erop dat ?mobiliserend? of??demobiliserend? geen betrekking heeft op de wijze waarop deze boodschappen worden?ervaren door de ontvangers.

Volgens deze inhoudsanalyse waren de meeste uitspraken (65%) in de massamedia??neutraal?, 21,2% was ?demobiliserend? en 13,6% ?mobiliserend?. Daarnaast bleek dat?de teneur van de berichtgeving ?overwegend positief? was, met uitschieters als de?landelijke popradiostations en het televisieprogramma De Wereld Draait Door.

Helaas blijft onduidelijk hoe de categorie?n precies zijn geoperationaliseerd en?vooral in welke mate de context van een uitspraak bepalend was voor de classificatie.?De percentages met cijfers achter de komma kunnen echter niet verhullen dat het?hanteren van een zeer beperkt aantal brede inhoudscategorie?n een enorme versimpeling?oplevert van de complexe werkelijkheid achter het nieuws.

Beide conclusies zijn tijdens en na de persconferentie over het rapport sterk generaliserend?vertaald in de conclusie dat de massamedia voornamelijk ?neutraal? hebben?bericht over Haren. Voor veel journalisten was dat natuurlijk een hele opluchting,?want het leek hen vrij te pleiten van mogelijk sturende berichtgeving of stemmingmakerij.?Die medeverantwoordelijkheid van de media was ? zoals gebruikelijk bij?excessieve gebeurtenissen ? meteen na de rellen in allerlei discussies aan de orde?gesteld. Over Project X Haren en de media zijn dan ook voor en na maart 2013 verschillende?debatten georganiseerd, een teken dat de journalistiek wil voldoen aan de?hogere eisen die het publiek tegenwoordig aan dergelijke vormen van accountability?hecht (Groenhart, 2013).

Maar al die debatten stonden alle tamelijk los van de inhoudsanalyses die bij het?rapport van de commissie-Cohen zijn gevoegd. Dat geldt ook de televisiedocumentaire?Project X, de media hebben het gedaan (24 juni 2013) van het Human/VPROprogramma?Argos-TV, waarin verscheidene journalisten ? onder andere Jeroen?Wollaars van de NOS ? de hand dieper in eigen boezem staken dan ze deden direct?na de presentatie van het rapport. Wollaars heeft immers vrijwel onmiddellijk na de?rellen de eventuele medeverantwoordelijkheid van de NOS-berichtgeving bij het verloop van gebeurtenissen van de hand gewezen, veronderstellende dat de rellende?jongeren vast geen mensen waren die met hun ouders op de bank naar het Achtuurjournaal?keken (Wollaars, 2012).

Het is jammer, maar wel verklaarbaar dat de inhoudsanalyses uit De weg naar Haren?nauwelijks een rol hebben gespeeld in de journalistieke reflectie na afloop. Deze analyses zijn namelijk zeer beperkt opgezet en werpen weinig gedetailleerd licht op?specifieke journalistieke gedragingen of op de dynamiek die vanaf dinsdag 18 september?is ontstaan in het journalistieke veld.?Zo komt bijvoorbeeld niet aan bod de kwestie van de niet-bestaande noodverordening?die als ?feit? werd gemeld en die het startschot vormde voor alle mediaaandacht.?Een woordvoerder van de burgemeester van Haren zei namelijk in antwoord?op de vraag van de verslaggever van Trouw welke maatregelen de gemeente?dacht te nemen: ?Het is lastig om in te schatten hoeveel mensen er komen. We hebben?nooit eerder zoiets meegemaakt. De kans dat we de ME gaan inzetten is klein,?maar een noodverordening of samenscholingsverbod behoort tot de mogelijkheden.??Het stuk van Trouw op dinsdagochtend 18 september verscheen onmiddellijk?op allerlei nieuwswebsites onder de stellige kop: ?Noodverordening in Haren om?Facebookfeestje?. Door de noodverordening als voldongen feit te presenteren steeg?de nieuwswaarde van het onderwerp en namen alle media het nieuws over. Meteen?diezelfde dinsdagmiddag volgde de eerdergenoemde explosie van berichten op Facebook.

Het tweede onderdeel van het massamediaonderzoek is gebaseerd op interviews die?volgens de onderzoekers vooral bedoeld zijn om de resultaten van de inhoudsanalyse
te ?duiden?. Ze hebben dus alleen een aanvullende functie gehad. De commissie?maakte interviews met vijftien journalisten, waarbij de non-response bijna?twee derde was. Dat betekent dat de onderzoekers ongeveer 23 journalisten hebben?uitgenodigd. Niet duidelijk is hoe deze selectie tot stand is gekomen, behalve dat het?gaat om de ?verantwoordelijke redacteuren? van 34 media (inclusief hoofd- en eindredacteuren).?Evenmin is duidelijk welke media ontbreken in het onderzoek met 13?van de 34 media (zowel NOS als RTL tellen overigens twee respondenten; waarom
is onduidelijk). Ook hier ontbreekt weer een duidelijke vraagstelling, de twaalf vragen?zijn deels feitelijk en hebben deels betrekking op interpretaties en overwegingen?bij het verslaan van Project X Haren. De weergave van de resultaten is beschrijvend,?met af en toe een citaat ter illustratie. De interviews zijn kennelijk niet op een?systematische manier geanalyseerd.

De slotconclusie van dit onderzoeksdeel is dat de massamedia het aankomende Project?X-feestje pas drie dagen tevoren hebben geagendeerd, en dat de enorme groei in?de hoeveelheid berichtgeving beperkt bleef tot de dag van de rellen. Aangezien de?berichtgeving volgens de inhoudsanalyse overwegend ?neutraal? was, concluderen?de onderzoekers dat de massamedia een beperkte rol hebben gespeeld in de mobilisatie?van de jongeren; een paar uitzonderingen zoals de popmuziekzenders daargelaten.

Het optreden van de verslaggevers ter plekke is wel voor discussie vatbaar, omdat?hun aanwezigheid mogelijk invloed kan hebben gehad op de aanwezige jongeren.?Dit onderwerp is wel aan bod gekomen bij de interviews met journalisten en in het?onderzoeksdeel met reacties van bewoners, maar een systematisch onderzoek ontbreekt.

Het mediagebruik van jongeren en de vraag door wie zij zich hebben laten be?nvloeden?

De onderzoekers van De weg naar Haren concluderen dus dat de massamedia in?tegenstelling tot de sociale media geen doorslaggevende rol hebben gespeeld in de?aanloop naar de rellen. Kijken we wat gerichter naar een empirische ondersteuning?van de bewering dat traditionele media letterlijk achter de feiten in de nieuwe?mediawereld aanlopen, dan zou men ook een andere interpretatie kunnen geven.?Namelijk dat juist de interactie tussen sociale media en massamedia op dinsdag?18 september de motor was achter de mobilisatie van jongeren om zich aan te melden?en naar Haren te komen.

De weg naar Haren bevat uitgebreide paragrafen over de plaats en betekenis van?massamedia in het leven van jongeren. Voor een deel zijn die gebaseerd op een?enqu?te onder 3115 Noord-Nederlandse jongeren tussen 15 en 25 jaar. De enqu?te?kende een respons van 31%. Het blijkt dat de voornaamste bronnen voor het besluit?van deze jongeren om al of niet naar Haren te gaan, de radio en de eigen vriendenkring?waren. Pas daarna noemen ze sociale media als een factor; maar ook televisie?en zelfs kranten noemen de jongeren nog vaak als een informatiebron, waarbij de
goedkope en populaire kranten Metro, Spits en Telegraaf hun voorkeur hebben?(De weg naar Haren, p. 41 en 43).

Deze onderzoeksresultaten bevestigen dat de consumptie door jongeren van een traditioneel?medium zoals televisie nog steeds erg hoog is, ook al blijkt uit tijdbestedingonderzoek?van SPOT dat de leeftijdscategorie van 13 tot 19 jaar de meeste van?haar mediaconsumptietijd besteedt aan internet (als enige categorie; bij alle andere?leeftijden is televisie het belangrijkste medium) (SPOT, 2012). Hetzelfde onderzoek?toont overigens ook aan dat jongeren (die in de daar gebezigde marketingtermen??jonge connectors? worden genoemd) beschikken over de meeste vrije tijd, omdat ze?van alle groepen het minste tijd investeren in media (SPOT, 2012, p. 19, 22 en 48).

Een opvallende uitkomst van de enqu?te is dat jongeren relatief veel naar de radio?luisteren. Het is niet verbazingwekkend dat de door hen meest beluisterde radiostations?programma?s maken die aansluiten bij de jongerencultuur: Radio 538, 3FM?en Slam!FM. Dat is bij een vraag naar hun belangrijke televisieprogramma?s veel?minder evident, wellicht omdat er weinig specifieke televisiezenders en?-programma?s voor jongeren in deze leeftijdsgroep zijn. Gevraagd naar de populairste?informatiebronnen op televisie noemen jongeren dan ook klassieke programma?s
zoals NOS-Journaal, RTL-Nieuws, De Wereld Draait Door, Hart van Nederland?en NoordNieuws (van RTV-Noord). Pas daarna komt een ?nieuw? programma?zoals PowNews, dat om andere kwaliteiten dan een betrouwbare nieuwsbron wordt?gewaardeerd.

Want betrouwbaarheid speelt een belangrijke rol in het nieuwsproces. In dit verband?is het goed om nog eens te herinneren aan de overname van het Trouw-bericht?van 18 september door vrijwel alle massamedia, ANP en NOS voorop. Deze overname,?in het bijzonder de opening van de uitzending van NOS op 3, had tot gevolg?dat de sociale media het massaal als nieuws brachten. Daaruit zou men kunnen?concluderen dat de kracht van massamedia om nieuws ?officieel? en ?belangrijk? te?maken onverminderd aanwezig is, mede dankzij de presentie van die massamedia?in de online omgeving.

Het idee dat er echt iets aan de hand was en er mogelijk sensationele dingen stonden?te gebeuren werd krachtig versterkt toen massamediaorganisaties met een sterk?profiel rond betrouwbare nieuwsvoorziening, zoals NOS, RTL en RTV-Noord,?besloten eigen verslaggevers en cameraploegen naar Haren te zenden. Dat in hun?programma?s vooral demobiliserende uitspraken waren te vinden (van politie,?burgemeester, ouders en andere autoriteiten), betekende vooral extra mobilisering?bij jongeren die, zoals uit het sociologische onderzoek blijkt, een krachtige antiautoriteitenhouding?bezaten. In dat verband was de feestvreugde die De Wereld?Draait Door op vrijdagavond vertolkte met de uitspraak ?Als je dit zo ziet, is het jammer?dat we hier zitten, toch??, een juiste taxatie van de stemming onder jongeren.

De aandacht van dit programma (en andere massamedia die voor jongeren aantrekkelijke?infotainment brengen, zoals popradiostations) bevestigden dat het mogelijke?feestje vooral als een fungebeurtenis zonder weerga moest worden gezien. Daarmee?werd de suggestie gewekt dat hier inderdaad een ideale sensatiegebeurtenis kon ontstaan.?Het is in dit verband opvallend dat de redactie van De Wereld Draait Door zich?heeft onthouden van commentaar bij de commissie-Cohen. Het programma dat?doorgaans zegt het journalistieke gesprek van de dag te willen zijn, vond zichzelf in?dit geval ?amusement?, waaraan verder niet zoveel waarde moet worden gehecht en?waarover het gesprek van de dag in ieder geval niet mag gaan.

Dat zegt overigens veel over de maatschappelijke ontwikkeling naar verminderd?politiek engagement in dertig jaar. Werden in 1980 de journalisten van de VARA en?Radio Stad na afloop bekritiseerd over hun te links betrokken benadering van de?terecht tegen falende autoriteiten vechtende actievoerders, in de nasleep van Haren?kreeg het VARA-programma De Wereld Draait Door ook kritiek over eenzijdigheid te?verwerken. Dit keer ging dat niet over een teveel aan politiek engagement, maar?over een te sterk engagement met de feestende jongeren op zoek naar dynamische?en media-actieve spanning. Dat jonge levensgevoel was misschien wel de meest verklarende?factor bij de rellen in Haren. De commissie-Cohen geeft in ieder geval het?hoofdrapport de ondertitel You only live once mee, een in het socialemediaverkeer?populaire metafoor die verwijst naar een hedonistisch verlangen naar onmiddellijke?en persoonlijke behoeftebevrediging.

Grenzen opzoeken en iets bijzonders meemaken, dat zou de drijfveer van de?moderne jeugd zijn (Twee werelden, p. 24). Maar was zoiets niet al eerder te zien in?een andere constellatie of tijdsperiode? Uit de historische beschouwing is bekend?dat in de jaren zestig van de vorige eeuw een jongerencultuur opkwam waar een?losse organisatie van thrill seeking jongeren onder leiding van zich ?provo? noemden?figuren dagelijks het gezag tartte met ludieke acties. Alternatieve en opzienbarende?figuren zoals Robert Jasper Grootveld lieten manifestaties plaatsvinden rond het
Lieverdje aan het Spui in Amsterdam. Ook dat waren acties waar de toenmalige?massamedia een rol in speelden, hetzij door ze uitbundig te laten zien, hetzij door?ze ostentatief te veroordelen of te verzwijgen (Pas, 2003).

Uit de in dit artikel uitvoerig besproken rapportages rond Haren blijkt dat het?gedrag van jongeren momenteel op dezelfde grondslag is gebaseerd: een levensgevoel?om het leven te genieten en met sensatie te vullen. Daarin schuilt, hoezeer?dat ook verborgen is achter een dikke laag feestelijke activiteiten, een behoefte om?zich als aparte groep te manifesteren ten opzichte van een establishment. Dat establishment?wordt vooral belichaamd door het openbaar gezag, maar ook door massamedia?die met oudere generaties worden geassocieerd. Deze drijfveren in groepen?jongeren kunnen door de communicatiekracht van Facebook in interactie met?massamedia een tot nu toe ongekende schaalgrootte en intensiteit krijgen.

Al met al kan men dus spreken van een behoorlijk prominente rol voor massamedia?in de jongerencultuur, maar men kan deze rol niet isoleren van communicatiepatronen?in sociale media. Uit de enqu?te onder noordelijke jongeren blijkt dat de beslissing?om al of niet naar Haren te gaan, sterk heeft afgehangen van de mening van?vrienden, soms virtueel, soms via sociale media. En natuurlijk was het al langer?bestaande verlangen van jongeren naar spanning en vermaak een factor. De wil om?de dagelijkse verveling te doorbreken en situaties op te zoeken waar men bijzondere,?sleurdoorbrekende gebeurtenissen verwacht vol met spanning, fun en aandacht?is veruit de belangrijkste drijfveer van jongeren.

Dat blijkt ook uit het deelrapport dat de maatschappelijke facetten van Haren onderzocht?en dat de fascinatie van jongeren voor sensatie als een trend uitlichtte (Hoe?Dionysos in Haren verscheen, p. 15-35). De onderzoekers van dat rapport signaleren bij?jongeren zowel een drang om tegen de autoriteit in te gaan van ouders, politie en?andere gezagsdragers als een ontvankelijkheid voor hun argumenten bij de beslissing?om al of niet naar Haren af te reizen (Hoe Dionysos in Haren verscheen,?p. 67-74). In de perceptie van jongeren is er blijkbaar een hi?rarchie in de waardering?van het belang van verscheidene media. Sociale media cre?ren een openbare?virtuele ruimte die gedragingen en opvattingen in selecte groepen gebruikers be?nvloeden.?Massamedia worden vooral gezien als betrouwbare media voor het bevorderen?van gebeurtenissen tot echt belangrijk nieuws met een impact voor de maatschappij,?het openbaar bestuur en de massamedia zelf.

In het bredere licht van de jongerensociologie lijkt de conclusie dat de massamedia?voornamelijk neutraal hebben bericht met veel demobiliserende uitspraken, de?plank over de dynamiek in het mediaveld nogal mis te slaan, ook al zegt men er zelf?bij dat ?de volledige vermenging van nieuws en amusement het bezoek aan Haren?gestimuleerd kan hebben? (De weg naar Haren, p. 68). Traditionele manieren van?inhoudsanalyse, waarbij de inhoud van specifieke media als ge?soleerde verschijnselen?worden beschouwd, lijken niet goed van toepassing op de nieuwe mediawereld.
Zeker voor jongeren geldt volgens een aantal mediawetenschappers dat niet meer?gesproken kan worden van een leven met media, maar in media (Deuze, 2012).

Waarbij de grote empirische vraag is hoe die voortdurende dynamische interactie?van media en sociaal leven er dan uitziet. Dat was in het traditionele denken over?communicatiepatronen een vraag naar kip of ei, waarbij nooit doorslaggevend werd?opgelost of media nu sociale gedragingen be?nvloedden of andersom. Wat we van?het relatief nieuwe onderzoek naar de interactie van media en sociaal gedrag (zoals?dit rapport over Project X) kunnen leren, is dat we eerder moeten spreken van roerei?met kip: er is een permanent samenhangend en interacterend mediaveld dat wel?degelijk een bepaalde hi?rarchie in de waardering van signalen kent. De connecties?tussen allerhande mediavormen en sociale contexten laten amusement en nieuws?volledig in elkaar vervloeien, maar dat wil niet zeggen dat alles in deze wereld evenveel?waarde heeft. Sommige media worden blijkbaar nog steeds hoger gewaardeerd?als het gaat om ?betrouwbaar? en ?echt? dan andere. De berichtgeving van ?betrouwbare?en echte? massamedia loopt weliswaar achter de communicatie op sociale?media aan, maar hun legitimerende kracht is duidelijk versterkend voor het gedrag?dat jongeren daarna vertonen.

Een belangrijke conclusie ten aanzien van de mobilisatieprocessen in het digitale?tijdperk is dat de professionele nieuwsmedia nog steeds belangrijk zijn bij de doorbraak?van issues die spelen binnen sociale netwerken naar de samenleving als?geheel. Nog steeds zorgen de massamedia voor de legitimatie van relevantie van een?onderwerp of ontwikkeling voor bijvoorbeeld politiek en openbaar bestuur. Nieuwswaardecriteria?(drama, de kans op geweld) spelen daarbij nog steeds een belangrijke?rol; in dat opzicht is er voor de protestbewegingen of relschoppers niet veel veranderd.?Volgens Negrine (2014, p. 71) bereiken de mobilisaties op de sociale netwerken maar een fractie van de bevolking, mensen die al overtuigd zijn en veel bereidheid?tot actie tonen. De nieuwsmedia zorgen voor de connectie met de grote massa.?Uit onderzoek naar de rellen in Engeland in de zomer van 2011 blijkt dat de sociale?media een belangrijke rol speelden, niet zozeer voor het mobiliseren van relschoppers,?maar voor de angstige buurtbewoners die elkaar op de hoogte hielden van de?plunderingen en brandstichtingen in hun wijk. Omgekeerd gaven daders in interviews?achteraf aan ge?nspireerd te zijn door de vele dramatische televisiebeelden en?vooral de beeldvorming op tv dat de politie de controle op straat totaal kwijt was?(Lewis et al., 2011). De nieuwsmedia mogen dan nog steeds een belangrijke rol spelen,?duidelijk is ook dat hun berichtgeving steeds meer verknoopt raakt met de?informatiestromen op de sociale media en dat in beide systemen zelfversterkende?effecten optreden.

Een mediahype?
In het hoofdstuk ?Crossmedia: de interactie tussen sociale media, massamedia,?mobiele telefonie en offline mobilisatie? proberen de onderzoekers van De weg naar?Haren tot een synthese te komen. Dat begint met de constatering dat er een ?krachtige mediahype? is ontstaan die niet alleen een zaak is geweest van de traditionele?massamedia, maar ook van de nieuwe media. Dat lijkt in tegenspraak met de eerdere?conclusie dat de berichtgeving over Project X in de massamedia laat op gang?kwam, tamelijk beperkt was en overwegend neutraal van toonzetting.

De onderzoekers hanteren kennelijk een veel bredere definitie van een mediahype?dan in de literatuur gebruikelijk is. Daarin is namelijk een mediahype een mediabrede,?snel escalerende nieuwsgolf die het resultaat is van zelfversterkende processen?die op gang komen zodra de media zich massaal op een onderwerp storten?(Vasterman, 2004; Wien & Elmelund-Praesteker, 2009; Boydstun, Walgrave &?Hardy, forthcoming). In de bredere betekenis van het rapport-Haren is mediahype?een golfbeweging in het maatschappelijk proces waarin alles en iedereen lijkt te participeren,?maar een definitie met criteria ontbreekt. Zodra de media aandacht gaan?besteden aan Haren vormt dat volgens het rapport ?de start van een mediahype die?door de massamedia in wisselwerking met de overige media zoals sociale media en?mobiele telefonie wordt gecre?erd (18-20 september)?. Het is niet duidelijk wat dan?onderscheidend is voor deze ?veelzijdige? en ?alomvattende mediahype?: de omvang?van de informatiestromen of juist de wisselwerking tussen massamedia en sociale?media?

En waar ligt dan de grens tussen een ?gewone? wisselwerking en een mediahype??Een ingewikkeld schema in het rapport (figuur 4) dient om een en ander te illustreren,?maar laat niet meer zien dan dat alles met alles samenhangt in de diverse?fasen. Volgens dit schema bereikt de mediahype een hoogtepunt op de avond van de?rellen, maar wat de ?sterkte? is van de verbanden en invloeden in het schema blijft?onduidelijk.

Zonder een concrete aanwijzing daarvoor te geven beweren de onderzoekers dat?mediahypes steeds vaker voorkomen in de media; het zijn hypes die volgens hen?een directe weerspiegeling in de online wereld kennen. In deze formuleringen spelen?de massamedia weer duidelijk een hoofdrol in het cre?ren van mediahypes die?zich online zouden weerspiegelen. Maar men zou zich evengoed kunnen afvragen?of het niet ook steeds vaker voorkomt dat online hypes zich weerspiegelen in de?massamedia? Het rapport stelt bijvoorbeeld vast dat massamedia ?haast ongemerkt?van toeschouwer tot medespeler? werden en voorts dat ?zij meer doen dan verslaan,?zij worden deel van de enscenering? (Twee werelden, p. 23).?Het subrapport De weg naar Haren is milder: media valt weinig te verwijten met een?enkele uitzondering wellicht. Niettemin knopen de onderzoekers hier wel een tamelijk?vergaande aanbeveling voor massamedia aan vast: ?Wanneer er opgeroepen
wordt voor een bepaald evenement dienen zij zich af te vragen of zij zich voor een?karretje laten spannen. Zo werd de groeiende media-aandacht voor Haren op Facebook?met gejuich ontvangen. Een onafhankelijke en gereserveerde houding verdient?de voorkeur in een tijd waarin zo gemakkelijk mediahypes ontstaan? (De weg naar?Haren, p. 121).?Er zijn inderdaad nieuwe concepten nodig om deze interacties tussen massamedia?en sociale media te kunnen onderzoeken: onder welke omstandigheden vormen de?sociale media de turbo die de nieuwsgolf in de media verder aanjaagt?

px04
Figuur 4. Figuur 7.1 uit De weg naar Haren, p. 86. Oorspronkelijk onderschrift:?De ontwikkeling van het Concept voor ?Haren? in de Publieke Ruimten van?Massamedia, Sociale Media en Bijeenkomsten

Of omgekeerd: hoe versterken de nieuwsmedia escalatieprocessen bij de nieuwe media??Daarbij zou het complexiteitsperspectief een belangrijke rol kunnen spelen: er is?niet ??n mediahype die alles veroorzaakt, het zijn er vele, ?n in verschillende netwerken?die ook weer op elkaar reageren.

De balans opmakend
De onderzoekers van de commissie-Cohen hebben in zeer korte tijd indrukwekkend?veel materiaal verzameld en geanalyseerd. Wellicht onder die tijdsdruk heeft men?zich in de interpretatie te veel laten meeslepen door de enorme fascinatie die?nieuwe, sociale media oproepen. Hun conclusies op dat vlak zijn te stellig en omdat?die conclusies vrijwel kritiekloos in het publieke debat verder zijn uitvergroot, is een?overtrokken beeld van de rol van sociale media ontstaan. Onze evaluatie laat zien dat?er op de wetenschappelijke kwaliteiten van het onderzoek het nodige valt af te dingen.?Het onderzoek is vooral beschrijvend en niet zozeer verklarend van aard: specifieke?vraagstellingen met bijbehorende operationalisaties ontbreken, evenals definities?en criteria voor centrale concepten als kritieke massa of mediahype. De?inhoudsanalyses zijn ontoereikend om de dynamische samenhang tussen sociale en?massamedia te kunnen verklaren. En er is zeer weinig poging gedaan om aan te?sluiten bij de soms toch uitvoerig beschikbare wetenschappelijke literatuur over?mediahypes, morele paniek en jeugdcultuur. Dat is vermoedelijk ook de reden dat
de verschillende deelrapporten elkaar op cruciale punten kunnen tegenspreken.

Desondanks inspireert de rapportage over Project X Haren tot nadenken over de? noodzaak om de bestaande mediatheorie?n te herijken in het licht van de nieuwe?structuur van de openbaarheid en de mobilisatieprocessen die zich daarin kunnen?afspelen. Dat vereist wel een integratie van de verschillende disciplines die nu nog?tamelijk los van elkaar staan, zoals de communicatiewetenschappen en het sociologisch?onderzoek naar sociale mobilisatieprocessen. De complexiteitstheorie?n bieden?daarbij vooral een perspectief in plaats van een kant-en-klare theorie. Maar wel?een andere manier van denken die kan helpen bij het analyseren van allerlei op?elkaar inwerkende en reflexieve systemen.

Literatuur

Het Haren-rapport
Twee werelden. You only live once. Hoofdrapport Commissie ?Project X? Haren, maart 2013.?De weg naar Haren. De rol van jongeren, sociale media, massamedia en autoriteiten bij de mobilisatie voor Project?X Haren. Deelrapport Commissie ?Project X? Haren, maart 2013. Onder redactie van Jan van Dijk?en Thomas Boeschoten.

Hoe Dionysos in Haren verscheen. Maatschappelijke facetten van Project X Haren. Deelrapport Commissie??Project X? Haren, maart 2013. Onder redactie van Gabri?l van den Brink. Ook verschenen in enigszins bewerkte vorm als: G.J.M. van den Brink, M.J. van Hulst, N.J.M. Maalst?, R. Peeters & S.B. Soeparman?(2013). Project X in Haren. Maatschappelijke facetten van een feestje dat in rellen uitmondde.?Amsterdam: Amsterdam University Press.

Videoverslag persconferentie commissie-Cohen 8 maart 2013. Opgehaald via http://vimeo.com/61168563

Aangehaalde literatuur

  • SPOT (2012). Alles over tijd. Tijdsbestedingsonderzoek. Opgehaald via http://www.spot.nl/docs/defaultsource/tijdbestedingsonderzoek/boekje-alles-over-tijd-2012.pdf?sfvrsn=0
  • Aarts, N., Steuten, C., & Van Woerkum, C. (2014). Strategische communicatie, principes en toepassingen.?Assen: Van Gorcum.
  • Baker, S. A. (2011). The mediated crowd: New social media and new forms of rioting. Sociological Research?Online, 16(4), 21.
  • Boydstun, A. E., Walgrave, S., & Hardy. A. (forthcoming). ?Two faces of media attention: Media storms vs.?general coverage?. Political Communication.
  • Deuze, M. (2012). Media life. Cambridge: Polity Press.
  • Cohen, S. (1972). Folk devils and moral panics: The creation of the Mods and Rockers. Oxford: MacGibbon &?Kee.
  • Cottle, S. (2008). Reporting demonstrations: The changing media politics of dissent. Media, Culture &?Society, 30(6), 853-872.
  • Gitlin, T. (1980). The whole world is watching: Mass media in the making and unmaking of the new left. Berkeley,?L.A., London: University of California Press.
  • Gladwell, M. (2001). The tipping point: How little things can make a big difference. London: Little Brown.
  • Gonz?lez-Bail?n, S., Borge-Holthoefer, J., Rivero, A., & Moreno, Y. (2011). ?The dynamics of protest?recruitment through an online network?. Scientific Reports, 197(1).
  • Groenhart, H. (2013). Van boete naar beloning. Publieksverantwoording als prille journalistieke prioriteit.?Proefschrift Radboud Universiteit Nijmegen.
  • Halloran, D., Elliott, P., & Murdock, G. (1970). Demonstrations and communication: A case study. Harmondsworth:?Penguin.
  • House of Commons Home Affairs Committee (2011). Policing large scale disorder: Lessons from the disturbances?of August 2011. The government response to the sixteenth report of the home affairs committee session?2010?12 hc 1456. UK: The Stationery Office Limited.
  • Kuran, T., & Sunstein, C. (1999) Availability cascades and risk regulation. Stanford Law Review, 51(4),?683-768.
  • Lemieux, P. (2004). Information cascades. Following the herd. Why do some ideas suddenly become?popular, and then die out just as quickly? Regulation, winter 2003-2004, 16-21.
  • Lewis, P., Newburn, T., Taylor, M., Mcgillivray, C., Greenhill, A., Frayman, H., & Proctor, R. (2011). Reading?the riots: Investigating England?s summer of disorder. Reading the riots, The London School of Economics?and Political Science and The Guardian, London, UK.
  • Marwell, G., & Oliver, P. (1993). The critical mass in collective action: A micro-social theory. Cambridge, UK:?Cambridge University Press.
  • Negrine, R. (2014). Demonstration, Protest, and Communication. Changing Media Landscapes, Changing?Media Practices? In R. Werenskjold, K. Fahlenbrach & E. Sivertsen (Eds.). Media and revolt: Strategies?and performances from the 1960s to the present (pp. 59-74). New York: Berghahn Books.
  • O?Brien, M., & Yar, M. (2008). Criminology: The key concepts. New York: Routledge.
  • Pas, N. (2003). Imaazje! De verbeelding van Provo (1965-1967). Amsterdam: Wereldbibliotheek.
  • Scheffer, M. (2009). Critical transitions in nature and society. Princeton: Princeton University Press.
  • Van de Beek, E., Van de Engbersen, G., & Van der Veen, R. (1983). De regels van de journalistiek. Een?onderzoek naar ?de boodschappers? van 30 april 1980. Leiden: Sociologisch Instituut van de Rijksuniversiteit.
  • Vasterman, P. (2004). Mediahype, Amsterdam: Aksant.
  • Waldherr, A. (2012). Die dynamik der medienaufmerksamkeit: Ein simulationsmodell. Baden-Baden: Novos.
  • Waldherr, A. (2014). Emergence of News Waves. A Social Simulation Approach. Journal of Communication,?64(5), 852-873.
  • Wien, C., & Elmelund-Praesteker, C. (2009). An anatomy of media hypes: Developing a model for the?dynamics and structure of intense media coverage of single issues. European Journal of Communication,?24(2), 183-201.
  • Wijfjes, H. (2009). VARA. Biografie van een omroep. Amsterdam: Boom.

Overige bronnen

Noten
1 We treden hier niet in discussie over deze discutabele terminologie, maar hanteren de begrippen
?sociale? en ?traditionele? of ?massamedia? als een praktische manier om bepaalde mediavormen te scheiden.

* Dr. Peter Vasterman (1951) is mediasocioloog. Hij is universitair docent bij de leerstoelgroep Media
en Journalistiek van de afdeling Mediastudies van de Universiteit van Amsterdam. Ook is hij docent
aan de master Journalistiek. Contactgegevens: Turfdraagsterpad 9, 1012 XT, Amsterdam. Tel.:
020 525 36 47. [email protected]

Prof. dr. Huub Wijfjes (1956) is mediahistoricus. Hij is bijzonder hoogleraar Geschiedenis van Radio
en Televisie aan de afdeling Mediastudies van de Universiteit van Amsterdam. Ook is hij als universitair
hoofddocent verbonden aan de masteropleiding Journalistiek van de Rijksuniversiteit Groningen.
Contactgegevens: Oude Kijk in ?t Jatstraat 26, 9712 EK, Groningen. Tel.: 050 363 52 69. h.b.m.wijf
[email protected]

 

Harde les of hardleers? Twee jaar na Project X Haren

Geef een reactie

Hieronder een blog van Gilbert Sewnandan dat op Ambtenaar 2.0 gepost werd twee jaar na dato terugkijkt op Project X Haren met daarin zijn eigen rol en de mening van een aantal experts.

Alweer 2 jaar geleden kreeg de gemeente Haren te maken met de rellen van ProjectX. Een oproep op de sociale netwerksite Facebook om naar het ‘sweet 16’ verjaardagsfeestje van een meisje uit het dorp te komen, liep volledig uit de hand. Met vernielingen, plundering, alcoholmisbruik en een open zenuw in het Groningse villadorp als resultaat. Een half jaar later trad Burgemeester Bats af nadat de onderzoekscommissie Cohen haar bevindingen presenteerde. E?n van die bevindingen was dat overheidsinstanties niet goed voorbereid waren op het fenomeen ‘sociale media’ als trigger in een crisis. De ‘Facebook rellen’ noopten Cohen tot de aanbeveling om het kennisniveau bij overheidsdienaren van ‘sociale media’ snel op niveau te brengen.

2 jaar na dato
En hoe ver zijn gemeenten, politie en bestuurders nu met sociale media? Zijn sociale media opgenomen in reguliere communicatie(strategie) van overheden? En hoe zit het met webmonitoring : het luisteren op internet? Zijn ambtenaren inmiddels voldoende opgeleid en getraind? Verschilt het gebruik van sociale media door wijkagenten en buurtwerkers van dat van bestuurders? Vinden we nog steeds zelf het wiel uit of bundelen we landelijke kennis en ervaring?

Experts aan het woord

Arnout de Vries is senior innovator bij TNO, schreef diverse artikelen en gaf presentaties over ProjectX Haren. Over de mate waarop de politie nu preventief het internet monitort zegt hij: “de indruk die Minister Opstelten geeft van ‘ga rustig slapen, we schuimen nu 24 uur/dag het internet af’, is een schijnzekerheid.” Er komen steeds alternatieve internetplatformen bij. Jongeren en criminelen bewegen zich van de grotere platformen af op zoek naar nieuwe, minder gemakkelijk te monitoren netwerken. We moeten eraan wennen, zegt Arnout: de overheid loopt altijd achter de digitale feiten aan. Ook de afstemming tussen overheden over de inzet van monitoringtools kan beter. Over het actief aanwezig zijn op sociale media is hij positiever: “Nederland telt zo’n 1.800 twitterende wijkagenten. Dat lokale niveau maakt het persoonlijk; op twitter volg je m?nsen, niet organisaties.” Maar aanwezig zijn op sociale media heeft ook een keerzijde. Handhavers en hulpverleners krijgen steeds meer te maken met digitale agressie. En dat leidt weer tot terughoudendheid in het gebruik van sociale media bij deze ambtenaren.

Wouter Jong is adviseur crisisbeheersing van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters en begeleidde burgemeester Bats tijdens en na de rellen op 21 september 2012. Hij wijst erop dat ‘sociale media’ niet enkel een communicatietaak is. “Communicatiemensen hebben de neiging dat naar zich toe te trekken, maar zoals in Haren kwam er ook intelligence bij kijken. De politie, niet de communicatieafdeling moet inschatten wie de smaakmakers zijn, wat ze van plan zijn, of het tot openbare orde problemen gaat leiden of niet. Het is niet alleen het speeltje van de afdeling communicatie.” In reguliere omstandigheden pikken bestuurders de kansen en bedreigingen van sociale media snel op, is zijn ervaring. ?Vaak ook sneller dan de ambtelijke organisatie?, vindt Wouter. “Om de kansen en bedreigingen te ervaren, moet de overheid vooral v??l vlieguren maken op de sociale media.” Iets dergelijks als ProjectX Haren zal Nederlandse gemeenten niet snel meer overkomen: “Haren was een ‘perfect storm’: alle onheil kwam tegelijk. Er was geen houden meer aan.”

Ina Strating is specialist crisiscommunicatie/nazorg bij Howaboutyou dat zich richt op webcare en social media monitoring. Ina merkt zeker dat gemeenten meer bewust zijn van de invloed van sociale media. “Maar tussen ‘intentie om’ en ‘daadwerkelijke inzet’ van sociale media zit een gat. De overheid onderschat hoe hard de ontwikkelingen in de ‘buitenwereld’ gaan.” M??r nog dan opleiden en trainen van ambtenaren is er organisatieverandering bij overheden nodig om openheid en transparantie te bewerkstelligen, vindt Ina. Wat crisiscommunicatie betreft ziet Ina mooie dingen op lokaal niveau gebeuren. Maar op niveau van de Veiligheidsregio en hoger (ministeries) is het voornamelijk zenden op sociale media.

Conclusie?
Omdat ik zelf ook betrokken was bij de communicatie rond ProjectX – zie links naar mijn blogs hieronder – heb ik in de afgelopen twee jaar de ontwikkelingen op sociale media gebied bij de overheid proberen te volgen. Zeker, er zal geen gemeentelijke communicatieafdeling zijn voor wie sociale media onontgonnen gebied zijn. Steeds meer communicatiemensen en andere gemeenteambtenaren worden opgeleid en/of doen praktijkervaring op. Bij grote evenementen in de stad Groningen werken we tegenwoordig schouder en schouder met de collega’s van de politie bij het monitoren van het web. Ook zijn er gesprekken gaande over afstemming op regionaal niveau van de Veiligheidsregio. Maar de overheid moet v??l meer vlieguren moet maken op sociale media vanuit een organisatie die open en transparant is. Dat betekent risico lopen, kennis uitwisselen en (blijven) experimenteren. En de realiteit is dat we als overheid altijd achter de ontwikkelingen en nieuwe technieken zullen aanlopen. Dat geeft niets maar betekent des te meer dat we innovatieve technieken moeten omarmen en uitproberen. “If at first you don’t succeed, try try again!”

Links naar eerdere blogs:

de invloed van social media tijdens de slag om Haren
En wat doen we na Cohen?

Meer over?achtergrond ProjectX Haren?

Bronnen: Ambtenaar 2.0

Project X Haren: een (digitale) reconstructie

Geef een reactie

Project X Haren wordt in deze blog beschreven vanuit een drieluik. In de eerste plaats wordt hieronder een reconstructie beschreven aan de hand van de feiten uit het rapport van de commissie Cohen aangevuld met krantenartikelen en blogposts. Daarna volgt?de analyse en vervolgens de social media lessen die iedereen die betrokken was?hieruit kan trekken.

1. Merthe plaatst een linkje maar mist een vinkje

Zoals iedereen inmiddels weet was Merthe op 6 september vergeten een vinkje te zetten toen ze de uitnodiging voor haar ‘sweet sixteen’ feestje verstuurde naar haar vriendengroep. Een foutje dat makkelijk gemaakt kan worden (inmiddels is er tipboekje?om dit te voorkomen “Veilig Facebook voor iedereen“). De uitnodiging werd door de genodigden doorgestuurd naar anderen en wat begon als grap begon al snel uit de hand te lopen: het aantal aanmeldingen voor het feestje van Merthe werd snel verspreid onder de jeugd in (vooral) het noorden van het land.

En Merthe was niet de eerste die zoiets overkwam.?De Britse Rebecca Javeleau nodigde in 2010 een groep vriendinnen uit voor haar 15de verjaardag. Ze publiceerde haar adres op Facebook en deelde de pagina per ongeluk met de hele wereld.?21.000 jongeren?meldden zich aan voor het feest. Haar ouders zegden het feest af, politie patrouilleerde op de bewuste avond in hun straat in Hertfordshire. En in Duitsland had in juni 2011?Thessa?haar vrienden uitgenodigd voor haar zestiende verjaardag. Door een klein foutje werd haar uitnodiging openbaar gemaakt. 16.000 mensen lieten weten naar het evenement te komen. Thessa cancelde het feestje, maar er kwamen toch nog zo’n 1.600 jongeren opdagen. Ondanks de aanwezigheid van particuliere beveiligers en de politie liep de samenkomst van de jongeren uit de hand. Er werd met stenen en flessen gegooid, 11 mensen werden opgepakt en ??n agent raakte gewond. Ook??een feestje van de bewoners van een appartementencomplex in Giessen,?Duitsland, liep uit de hand toen er ?in juni bijna 1.000 mensen af opkwamen. Een groep van acht ruziezoekers zou op verschillende mensen hebben ingeslagen. E?n persoon werd met zware verwondingen afgevoerd naar het ziekenhuis; vier mensen werden opgepakt.

2. Kaping van het feestje en de lading van ‘ProjectX’

De uitnodiging voor het verjaardagsfeest werd ingetrokken, maar toch groeide het feestje uit tot een ware hype op social media. Dat kwam door de 21 jarige Jesse Hobson en iemand die zich ‘Ibe der Fuhrer‘ die op 7 september de Facebookpagina van het Project X feestje aanmaken, waarmee ze het feest van Merthe ‘kaapten’. Het duo zette, na het verwijderen van het oorspronkelijke feest, opnieuw een openbare uitnodiging op Facebook.?Project X?is een verwijzing naar de filmkomedie?Project X.?De 16 jarige Corey Delaney organiseerde al in 2008 in Melbourne een feestje met zo?n 500?man?dat de makers van de Project X film schijnt te hebben?ge?nspireerd? welke in maart 2012 wereldwijd?wordt gereleased.

De Project X Haren site, is een opvallende site, omdat iedere verwijzing naar het meisje zelf en haar huis ontbreekt. De site lijkt meer op een reclame voor de film dan voor een feestje in Haren. Die details worden wel ingevuld in de discussie tussen volgers, die elkaar het adres en de naam van het meisje toespelen. Via twitter wordt de hashtag van Project X verspreid, en ook 9GAG speelt een grote rol. Op 7 september zijn er al 3500 aanmeldingen voor het feestje.Via het bekende sneeuwbaleffect werden in korte tijd duizenden mensen uitgenodigd voor het feest. Op een gegeven moment?waren er meer dan 200.000 mensen uitgenodigd en 30.000 gaven aan dat ze kwamen op 21 september.?Ibe en Hobson verwijderden af en toe reacties die hen onwelgevallig waren.

Jesse Hobson uit Nieuw Zeeland en ‘Ibe Der F?hrer’

Opiniesite Joop.nl spoorde Hobson op en vroeg hem naar de motieven voor het feest. ‘Het leek me wel een leuke grap’, laat hij desgevraagd weten. Hobson kreeg van de familie van Merthe het verzoek het evenement van Facebook te verwijderen, maar hij weigerde dat. In een antwoord op dat verzoek van de familie postte Hobson ondermeer de woorden ‘Eat Shit’. Hobson zag ‘ergens op internet’ een oproep om te helpen bij het digitaal organiseren van een event. Dat leek hem wel leuk en hij stemde in. Hij wil niet zeggen op welke site de oproep werd gedaan. Hij weet ook niet door wie. ‘Hij noemde zich Peter Peterson, duidelijk een fake-naam en verwijderde kort daarop zijn profiel van Facebook.’ ?Overigens is dit geen verwijzing naar de Peter Petersenschool in Haren, waarschijnlijk gaat het om alterego’s uit het bekende Farmville spel.?Samen met de onbekende Ibe Der F?hrer staat hij nu bekend als de aanstichter van het ‘feest’ in Haren. Volgens Hobson is het de eerste keer dat hij zoiets deed en is hij ook niet van plan dit te herhalen. Hij ontkent een online pestkop te zijn.?Als Ubergeek85 is hij actief in de Piraten Partij in Nieuw Zeeland. Op fora vraagt hij zich af hoe de partij net ze snel net zo groot kan worden als in Duitsland.

Hobson kan misschien nog worden beschouwd als een onnozele maar nihilistische hals, die zich voor het karretje heeft laten spannen van kwaadwillenden. De Facebookpagina van de andere ‘organisator’ Ibe, lijkt op die van een heuse?internet-trol.?De pagina is getooid met foto’s van hakenkruizen en een profielfoto van Adolf Hitler. De meeste vrienden hebben nepaccounts waarop ze namen van bekende seriemoordenaars aannemen en er zitten ‘opvallende types’ bij als?Steven Chilton?en?Richard Burnish?van de Jezus Chatline in Oakland, die bv. online?exorcismes?uitvoert, of Jimmy Russels??die zichzelf?afbeeld als een Breivik

met een?mitrailleur. Hij is bovendien betrokken bij de Facebookgroep die het leuk vindt om de spot te drijven met kankerpati?nten?’Cancer is funny because people die‘ .Ibe der Fuhrer verborg zijn account geruime tijd , kwam daarna weer online, ditmaal zonder de Hitlerfoto en het hakenkruis, en nu lijkt de pagina weer verdwenen.

Maar het zaadje was geplant, de ProjectX ?meme? gestart (kopieergedrag rondom ‘iets’). In dit geval slaat het uitstekend aan, de meme is in dit geval: een feestje dat helemaal uit de hand loopt. Alle elementen van de rellen zaten er vanaf het begin in, misschien zelfs zonder dat de bedenkers het zelf erg serieus namen: feest, een overschot aan drank en drugs, mensen op de daken, vernieling. Neem deze vraag bijvoorbeeld: ?Peter Peterson, ik vraag me af of jij diegene bent die dat ?kabouter poppetje? met al die X-jes naar het epicentrum Haren zal brengen?? Peter Peterson/Petersen is degene die de site heeft aangemaakt. De kabouter in de film bevat drugs in de vorm van pillen. Het concept wordt de volgers al meteen duidelijk: ?Wordt keihard feest iedereen gewoon komen en party. Ook al is de ?deur? dicht!?

3. Hoe ontstaat een viral?

Binnen no-time?cre?ren?diverse personen en groepen promotie materiaal waar menig festival organisator jaloers op zou zijn. Tientallen posters, t-shirts, filmpjes en foto’s worden gemaakt en op grote schaal verspreid. ?Op Twitter gaat een limerick rond over Merthe:”Er was’ns een meisje uit Haren. Die wilde opvallend verjaren. Ze plaatste een linkje maar miste een vinkje. Nu zit heel Haren op blaren.”

Voorbeelden van de vele t-shirts die ontworpen werden en men kon kopen.

Festivalkaart

?

Een project X-poster wordt opgehangen op een school en op internet verschijnen vele grappen die wijd verspreid werden via social media.

Bovenstaande jongens uit Emmen hebben hun YouTube filmpje succesvol ‘geplugd’ en ook bekende media namen het over.

Hoe een Facebookfeestje een mediafeestje werd

Opiniesite Joop.nl schrijft erover op zondag 16 september, maar zonder de naam van het dorp te noemen. ?Paniek in dorp: Meisje zet verjaardagsparty opFacebook.??Dat bericht wordt dan nog niet overgenomen door andere media. Dat gebeurt wel als?Trouw er op dinsdag 18 september een artikel over publiceert:??Het verjaardagsfeestje van een meisje uit Haren, in Groningen, lijkt gigantisch uit de hand te lopen?.?Trouw tilde?het nieuws naar de traditionele media, en tot dat moment hebben zich op Facebook een kleine vijfduizend jongeren aangemeld voor Project X. Er is gebeld met een woordvoerder van de gemeente die het probeert te relativeren, maar die wel zegt dat een noodverordening of samenscholingsverbod tot de mogelijkheden behoort.?Die noodverordening vormt voor andere media het signaal dat de gemeente het feestje kennelijk serieus neemt. Dus wordt het nieuws vervolgens overgenomen door het ANP en door allerlei nieuws websites van?Nu.nl,?NOS op 3,?Spits,Telegraaf,?AD, en?Editie.nl. In veel artikelen wordt vervolgens geschreven dat Haren al een noodverordening heeft afgekondigd terwijl het alleen maar geopperd is als mogelijkheid, evenals inzet ME.?Die stukken verschijnen allemaal in de loop van de middag op dinsdag de 18e. Vaak bevatten ze links naar Facebook en naar de diverse?teasers?of de sites?nemen het promotiemateriaal zelfs 1-op1 over (zoals?Trouw?doet).

Die dinsdag verdubbelt het aantal,?en elk volgend duizendtal wordt gevierd alsof het winnende rondetijden zijn. “Zie je wel dat het kan. Cool.” De toon is?vrolijk, tegendraads, een beetje anarchistisch. 3FM, 538 en?Q Music pikken het op. SLAM FM maakt een ?leader? over??the party that will bring an entire nation to the ground?; het?wordt een topfeest, twittert SLAM-dj Dani?l Lippens. De?jongerenstations zien de humor in van een klein, rijk en?vast wel burgerlijk dorp dat zich geen raad weet met jongerencultuur en sociale media.?In de Coen & Sander Show, ?s middags om vier uur bij BNN?op 3FM, maakt deejay Timur Perlin zich ook vrolijk over burgemeester Bats. Die heeft gezegd dat er ?in beginsel?geen feest in Haren? is. “In beginsel”, jent Timur, “is het feest?ook niet op de Stationsweg en in beginsel rijden er ook niet?twee keer per uur treinen van Groningen naar Assen, die?ook niet stoppen in Haren.” De dj belt Merthe. “Hoe laat begint het”, vraagt Timur. “Leuke vraag”, antwoordt Merthe, “maar ik mag er niks over zeggen.” Nog twee keer herhaalt ze dat het feest niet doorgaat, maar Timur doet alsof hij dat niet kan geloven. “Je had zesduizend cadeautjes kunnen krijgen”, oppert de dj. Dat zou leuk zijn, reageert Merthe, “maar daar kan ik ?een nieuw huis van bouwen.” “Jeetje”, doet Timur verbouwereerd. “Vind je dat niet een beetje overdreven? Ze nemen het allemaal zo serieus. Het gaat toch om een geintje op Facebook?” “Dat klopt”, zegt Merthe. “Maar het is toch best serieus. Ben ik trouwens op de radio op het moment?” “Jaaah”, joelt Timur. “Op 3FM. Merthe!”.?Het aantal mensen dat op Facebook heeft aangegeven te zullen deelnemen groeit snel naar 30.000 en gaat daar vrijdag nog eens ruim overheen.

3. Hoe stop je een viral?

ProjectX kan vergeleken worden met een flashmob?waarin een grote meute zich in een flits mobiliseert, steeds vaker via social media, om iets ongebruikelijks te doen. Het aantal deelnemers staat niet van tevoren vast, maar hoe meer hoe succesvoller de flashmob. Normaal wordt dit gedaan om iets ludieks te doen, een dansje op een plein, of om aandacht te vragen voor een maatschappelijk probleem. In Amsterdam kwamen afgelopen winter vijftienhonderd schaatsende feestgangers bij elkaar op een?ge?mproviseerde?ijs-disco op de Keizersgracht.?Maar hoe werkt zo’n flitsmeute eigenlijk? In februari 2010 voorspelt Tom Scott soortgelijke gebeurtenissen als in Haren al:

En bekijk ook het filmpje dat gemaakt werd nalv Project X, en het laat zien hoe het aanbieden van een broodrooster op Marktplaats kan leiden tot een uit de hand gelopen grap van een broodrooster feestje.

We weten eigenlijk al langer dat grappig bedoelde flashmobs kunnen uitmonden in geweld. Er is zelfs een website waarop wat voorbeelden zijn verzameld. Toch is het lastig van te voren te vertellen hoeveel mensen er komen en of er risicovolle?ingredi?nten?inzitten, waarmee de impact op de openbare orde en veiligheid in het algemeen moeilijk is te voorspellen. Nu heeft de lading ProjectX bij het feestje wel wat gewelddadige componenten: er komt onder andere een vlammenwerper in voor, iemand slaat met een honkbalknuppel een kabouter met coke doormidden en het zwembad van de feestvilla moet het ontzien.

De ouders van Merthe hadden eerder al een bezorgde?brief?gestuurd om hun buren te informeren. Nadat Merthes feestje gekaapt is, heeft de vader overal aangeklopt, “bij het nationale cybercrime meldpunt, het rijks juridisch loket, het pestweb en vraaghetdepolitie.nl” ? maar niemand kan helpen: “Het is bijna te bizar voor woorden”. De vader van Merthe, deed in de media nog een oproep om het tij te keren. ‘Ik snap dat de jeugd dit fantastisch vindt, maar ik wil toch echt iedereen oproepen om niet naar Haren te komen. Ook doe ik een beroep op de ouders van de kinderen die naar Haren willen komen. Houd ze morgen thuis zodat alles met een sisser kan aflopen.’?Om de jarige Merthe te troosten heeft haar vader besloten een surprise party te organiseren op hun onderduikadres.

De politie is?not amused?en heeft dranghekken klaargezet en de toegangswegen naar de ‘feestlocatie’ afgesloten. ME-busjes staan verdekt opgesteld om eventuele relschoppers aan te pakken. De gemeente Haren houdt vol dat de fuif niet doorgaat “er is geen feest” herhaalt Burgemeester Bats, maar daar hebben internetters geen boodschap aan “waar is dat feestje, hier is dat feestje” wordt de ‘gag’. Het feest is uitgegroeid tot een hype: onbekenden hebben een ‘festivalsite’ online gezet en er zijn tientallen grote posters in omloop met uitnodiging voor het event.

Iedereen op de been

Al een dag eerder reizen mensen naar Haren om zich?op de foto?te laten zetten voor het feesthuis. Onbekenden hebben op het asfalt voor het huis van Merthe met graffiti een grote, witte X gespoten. Caf?s in Groningen kondigen al een afterparty aan.Productiebedrijf SA Multimedia meldt op NU.nl dat het vanavond een onbemand vliegtuigje beelden laat maken van het ‘Project X’-Facebookfeest. Deze beelden zullen van ongeveer 19:00u?live uitgezonden?worden op internet.?Naar aanleiding van de ophef vertoont de bioscoop in de Groningse Euroborg vandaag de film Project X. Deze film gaat over een feest dat via social media volledig uit de hand loopt. Sommige ondernemers in Haren slaan extra in, want het is de 21e immers koopavond. Een aantal van hen is ook actief op social media en maakt reclame richting de feestgangers. Vorig jaar in Hamburg bracht zo’n Facebookfeest zo’n 1500 jongeren op de been. Gebruikelijk is dat lang niet alle mensen die hebben aangegeven deel te zullen nemen, ook op komen dagen.

De gemeente Haren trad op 18 september in overleg met de politie. Er werd een noodverordening opgesteld, die ingezet zou worden als het ‘feest’ zou escaleren. Gemeente Haren geeft aan “Er is geen feest in Haren. We verwachten wel bezoekers. Hoeveel, kunnen we niet goed inschatten. We houden rekening met verschillende scenario?s, van een kleine groep nieuwsgierigen tot een grote groep met een paar raddraaiers. Bij alle scenario?s hebben we de passende maatregelen direct bij de hand.” Haren is gewoon per auto bereikbaar en ook treinen en bussen reiden volgens schema, wel wordt de Stationsweg afgesloten. De verkeerscirculatie wordt in de gaten gehouden en ze handelen wanneer nodig. “Hoeft u vanavond niet in Haren te zijn? Kom dan niet.”

Uit angst voor diefstal (’trophy’) haalt de gemeente een straatnaambord weg in de Stationsweg.

Op Facebook verschijnen nu niet tweehonderd berichtjes?per dag over Haren, maar enkele honderden per uur. Waar?gaan we slapen, is er muziek, daar hebben ze het over. Komt Kraantje Pappie, zoals een gerucht op Twitter wil? En?Yellow Claw? En Ruud de Wild? En soms ? in 230 van de?50.000 berichten ? vraagt er iemand naar ?de kabouter?, want ze zijn niet van plan alleen maar ranja te drinken. En?die noodverordening dan? Zegt niets, schrijft Misha. Je?kunt gefouilleerd worden, maar als je die pillen nou maar in je ondergoed opbergt. “En gedraag je gewoon. Niet bushokjes naar de tering schoppen of elkaar kapot knallen of?steken what ever. Liefdevol mensen. LIEFDEEE”.

Op 19 september 2012 waren er ongeveer 80.000 mensen uitgenodigd, waarvan 8.000 hadden aangegeven te komen. Tussen 19 en 21 september groeide het naar 250.000 genodigden, waarvan 30.000 aangaven te komen. Omdat er duidelijk een?exponenti?le groei?van het aantal genodigden te zien was vanaf het moment dat het bericht landelijk nieuws werd, ontstonden er discussies over de rol van de?traditionele media?ten opzichte van die van het internet (sociale media?in het bijzonder) bij de verspreiding en het uitvergroten van het nieuws. De hype nam in de?sociale media?zeer grote afmetingen aan. Op?Twitter?stond de teller op 21 september op meer dan 500.000 berichten. Nieuws in Haren is al bijzonder, maar nu was Haren niet alleen nationaal nieuws, maar ook CNN iReport bericht erover.

Feest komt op gang

Iets na 3 uur komen de scholen uit en iedereen neemt een kijkje, hangt wat rond. Media is in grote getalen aanwezig en de bus van SimoneFM installeert zich om tot 8 uur die avond live uit te zenden vanaf de feestlocatie in Haren. Ook Rutger Castricum van Pownews is gesignaleerd en Man Bijt Hond deelt feesthoedjes uit. Vanuit het gemeentehuis Haren wordt social media gemonitord.

??

Om?16:00 gaat de ?offici?le??Project X Haren Livestream?online. De stream wordt in totaal bekeken door honderdduizenden nieuwsgierigen.In rap tempo plaatst gemeente en politie dranghekken en worden straatnaamborden verwijderd. Helaas gebruiken de feestgangers geen kaarten, maar hun smartphone. Navigeren is geen kunst. Een grote groep jongeren verzamelt zich bij de afgesloten Stationsweg. ?Er is er ??n jarig?? wordt luidkeels ingezet. Fotografen en journalisten zwermen om de groep heen. Jongeren drinken bier, zingen nog een lied en overspoelen Twitter met foto?s en oproepen ??een feestje te komen vieren?. Immers is Merthe jarig.

In de loop van de dag kwamen een paar honderd nieuwsgierigen naar het ?Wassenaar van het Noorden?, maar het bezoekersaantal leek aan het begin van de avond af te nemen. Rond half acht stroomden echter duizenden bezoekers toe. De sfeer was aanvankelijk nog gemoedelijk, maar tegen negen uur sloeg dit om en ontstonden er rellen.

?

De menigte komt o.a. over de Rijksstraatweg binnen, de verbindingsweg tussen Groningen Haren, via het NS station en via de A28.

De sfeer slaat om

StandoffProjectX

De sfeer wordt rond 19:30 grimmig. Jongeren gooien blikken bier naar de Mobiele Eenheid. De verjaardagsliedjes worden nu afgewisseld met spreekkoren gericht tegen de politie. Al snel begint mem wegbewijzering en lantarenpalen uit de grond te trekken. Deze voorwerpen worden, net zoals bloembakken en fietsen, richting de politie geslingerd. De Mobiele Eenheid, in eerste instantie bestaande uit tientallen, wordt later versterkt door ME uit andere provincies. Onder het geblaf van de hondenbrigade worden de eerste charges uitgevoerd. ?ME voorwaarts?. Er rake klappen uitgedeeld. Omstanders/relschoppers raken gewond, maar ook een reeks agenten gewond geraakt.?Het aantal aanhoudingen beperkt zich tot enkele tientallen. Mensen melden zich in het ziekenhuis voornamelijk met snij- en hoofdwonden en kneuzingen. In een enkel geval was er sprake van een botbreuk. Een bejaarde man werd in zijn woning overvallen en raakte zwaargewond.?De livestream van RTV Noord en de radio-uitzending van RTV Noord verslaat de rellen. Van korte duur zal blijken, want de verslaggever wordt door een ME-er neergeslagen. @HarenLive begint omstreeks 21:30 de eerste berichten te twitteren en zal uitgroeien tot een?trending topic?met op het hoogtepunt 11.883 volgers.

Terwijl het kat-en-muisspel tussen de politie en de jeugd voortduurt sneuvelen ruiten, bushokjes, lantarenpalen sneuvelen en auto?s worden in brand gestoken. Buurtbewoners verdedigen bezittingen met hockeysticks. Oudere buurtbewoners kijken vanuit hun huis toe hoe een auto in de straat wordt gekanteld. In Haren en op Twitter doet het bericht de ronde dat een 19-jarig meisje zou zijn verdrukt. De politiewoordvoerder laat weten dat dit niet bevestigd kan worden, en het werd een hardnekkig gerucht, mede omdat de hulpdiensten niet eenvoudig ter plaatse konden komen.

Dat de eerste gewonden zijn gevallen blijkt uit de ambulances die zich een weg door Haren proberen te banen. Niet alleen de Mobiele Eenheid ondervind tegenstand van de jongeren. Ook medisch personeel moet het ontgelden. De jongeren die wel voor een echt ?feestje? kwamen proberen Haren te verlaten of schuilen in woningen. Opgefokte vandalen gooien steeds meer loodzware voorwerpen naar de politie. De schoongeveegde straten lijken stille getuigen van een oorlog. De rellen verplaatsen zich naar het centrum. Wildplassers ontheiligen de lokale kerk, bosschages worden in brand gestoken en winkelruiten sneuvelen. De plaatselijke Albert Heijn wordt onder luid gejoel ontdaan van sigaretten. Ondanks dat een kleine groep vandalen zich in de Albert Heijn waagt staat een grote groep hen buiten aan te moedigen. Op RTV Noord wist burgemeester Bats te melden dat ?Men zich op het ergste had voorbereid. Alleen dit niet.? Het Universitair Medisch Centrum Groningen meldde na 00:00 uur dat men extra trauma-artsen had opgeroepen. Ondanks dat om 00:30 het aantal jongeren aanzienlijk was afgenomen was de situatie verre van onder controle. Wanneer een stoet jongeren zich richting de Vondellaan begaf ontdoen vandalen tientallen leegstaande bussen van hun ramen. Enkele jongeren wisten op het dak van een woning te komen. Scenes uit de film Project X werden realiteit. Het is begonnen te regenen en rond 01:30 keert de rust terug. Het voorgenomen feestje van Merthe was veranderd in een veldslag. De Slag om Haren.

?????haren534.jpg

De nasleep

X1

Project CleanX

Na de rellen werd op Facebook een oproep gedaan om op zaterdag 22 september 2012 te helpen met het opruimen.?Binnen een uur heeft de pagina al 6500 likes. Hoe goed ook bedoeld zit Haren niet te wachten op een nieuwe hoos aan mensen. Het dorp is immers te klein voor dergelijke aantallen die er dit keer met de bezem doorheen gaan.

 

Project SuspectX

Bij de politie en de nationale recherche kwam na diverse oproepen op Twitter, op de politiewebsite en in de media heel veel beeldmateriaal van de rellen binnen. Aan de hand van de beelden werden later nog veel meer aanhoudingen verricht. Tot en met 12 oktober 2012 heeft de politie in totaliteit 54 arrestaties verricht. Het betrof voornamelijk personen uit het noorden van het land. Twee journalisten, een van?RTV Noord?en een van?RTV Drenthe, hebben na de rellen aangifte tegen de politie gedaan. Dit omdat zij beiden klappen hebben gekregen van de ME, terwijl ze (herkenbaar) hun beroep aan het uitoefenen waren.?Burgers creeerden een Facebookpagina waarop beelden van de relschoppers werden verzameld.?Op 30 oktober ?liet de politie herkenbare foto’s van ruim tien relschoppers zien in?Opsporing Verzocht. Een groot deel van hen werden direct herkend. Een week eerder liet de politie al zes foto’s zien, maar de verdachten daarop waren bewust onherkenbaar gemaakt om hen de gelegenheid te geven zich te melden. Als de verdachten zich niet zouden melden, dan zouden ze herkenbaar in beeld worden gebracht. Na deze waarschuwing meldden een aantal relschoppers zichzelf. Haren bleef achter met ruim een kwart miljoen schade.

Xfeestjes

ProjectX copycats

Na afloop werden er diverse andere Project X-oproepen gedaan.?Op 22 september werd in?Schiedam?een zevental jongeren, die bij een treinstation bijeen waren gekomen na een Project X-oproep, wegens opruiing aangehouden. De 22e is ook een groep relschoppers in Leeuwarden gearresteerd die een herhaling van Haren wilden veroorzaken. Op 22 september werd de uitnodiging voor Project X Gouda verwijderd en uit voorzorg zal?Gouda?op 27 oktobervrijwel volledig op slot voor Project X. De gemeente?Arnhem?sloot op 28 september de belangrijkste toegangswegen naar Arnhem af na een aankondiging van een Project X feest in de wijk?Klarendal. Er gold een noodbevel?en de politie stuurde enkele personen de stad uit en hield er een aantal aan. Verder bleef het rustig. In?Uden?werd een 15-jarige jongen gearresteerd nadat deze een oproep had gedaan op Twitter voor een Project X-feest. In Duitsland pleegt een jongen zelfmoord?vlak voor zijn achttiende verjaardag nadat hij dezelfde fout als Merthe begaat (vinkje vergeten) en honderden aanmeldingen.

Maar het nieuws bleef aanhouden over geplande project X feesten in o.a.?Den Haag, Haarlem, Alkmaar, Amersfoort, Amsterdam, Westvoorne, Spijkenisse, Uithuizen, Leiden, Asten, Ijmuiden, Huizen, Dronten, Hoorn, Antwerpen?(Belgie), Magdeburg (Duitsland), Billericay (Engeland)?en vele anderen.

Veiligheid was al miljarden te duur volgens de Nijmeegse hoogleraar Ira Helsloot, maar dat wordt met het hermetisch afzetten van Arnhem en de vele inzet van politie in al deze plaatsen niet minder.

projectmayaharen534part

Haren blijft doelwit…

Een week na Project X Haren doemde de oproep voor een?zogenaamde stille tocht op, en werd op Twitter veel over gesproken. Omdat die tweets slechts een link bevatten naar de losse pagina van de Speld, bleek al snel uit de reacties op Twitter dat niet iedereen doorhad dat het hier om een grap ging. Ook al zegt de Speld van zichzelf een betrouwbare bron te zijn, de site staat bekend om de ironische berichten.

Toen het einde van de wereld naderde, leek het GeenStijl een leuke grap om te verzamelen in Haren. Ze hadden immers al een armageddon overleefd, aldus GeenStijl die het postermateriaal al had uitgewerkt en de hashtag #ProjectMayaHaren aandroeg. De berg in Bugarach?die om veiligheidsredenen hermetisch werd afgesloten was immers wat ver weg om het te vieren. Excuses volgden?nadat de gemeente Haren?contact opnam en de meeste reaguurders werden negatiever over de acties van GeenStijl die volgden, zoals bij de nieuwjaarsreceptie waar de Burgemeester dit keer iedereen zelf uitnodigde voor een drankje op het gemeentehuis.

En dan… de onvermijdelijke schuldvraag

De vraag rees bij velen al snel bij wie de schuld ligt dat er zoveel mensen naar Haren hebben komen, waarvan een deel ging rellen. Had de politie wel goed gekeken op social media?en hadden ze gefaald bij het optreden? Had men het wel goed zien aankomen en was de lokale driehoek met Burgemeester Bats aan kop wel op alle scenario’s voorbereid? Snappen politici en bestuurders social media eigenlijk?wel? En zijn de verwachtingen van burgers niet te hoog als het gaat om het reageren op nieuwe media?van hulpdiensten? Of was het de schuld van Facebook, zoals een Duitse minister beweerde? Was het de schuld van de media?die flinke olie op het vuur gooide? Waren het de ondernemers of artiesten zoals Kraantje Pappie die hun duit in het zakje deden?

KraantjeP

Of waren het de ouders die hun kinderen niet thuishielden of het internetgedrag van hun spruiten niet kennen? Of waren het de jongeren zelf die niet doorhebben dat Haren zullen grote mensenmassa’s niet kan ontvangen? En niet in de laatste plaats de mogelijke relschoppers die willens en wetens op dit feest afkwamen. Slechts weinigen hebben exuses gemaakt. 3FM-Dj Timur wist zich in te dekken met de Tweet ?Ok?, laat ik de eerste zijn: dat was heel onverstandig van me om op de radio iedereen op te roepen naar Haren te komen. Excuus.??Wie is de schuldige dan wel?

Het mediadebat in Haren en de journalistieke nazit in?Amsterdam hebben wel geleid tot enige zelfreflectie, maar niet tot excuses. De meeste nieuwsmedia geven toe dat niet alle berichtgeving even handig of correct was misschien, maar dat hen geen blaam treft, ?en entertainment media zoals SimoneFM zou zo weer een bus sturen.??Veel partijen geven hun reactie, soms vanuit de heup geschoten, zoals Gerrit van de Kamp, de voorzitter van politievakbond ACP, die tweets van onruststokers wil kunnen verwijderen?en Bits of Freedom die er op reageert, alsook het?#DWDD item met?Alexander Kl?pping en Danny Meki?. Thomas Bruning van de journalistieke vakbond NVJ?vindt het onterecht?om de media aan te wijzen als veroorzaker van de rellen, terwijl Peter Vasterman hier juist op ingaat.?Maar ook?NOS?hoofdredacteur reageert?en3FM-dj Giel reageerde “Flikker op. De hooligans zijn de schuldigen”, waarvoor Theodor Holman een klassieke verklaring geeft met “Haren in context“. Een oud-officier laakt de aanpak en Burgemeester Rob Bats van Haren geeft veel later toe dat het hem niet is gelukt de veiligheid te garanderen tijdens de Facebookrellen in september. Ook benoemt hij dat de politie ‘kennelijk niet op alles was voorbereid’ en ‘Met de wijsheid van dat moment dacht ik de juiste beslissing te hebben gemaakt’. Dat zei hij op 27 december in het EO-programma De Vijfde Dag.

Na enkele dagen wordt aangekondigd dat Job Cohen de commissie?leidt die onderzoek?in opdracht van de lokale driehoek doet naar de rellen in de nacht van vrijdag op zaterdag in Haren en wat de rol van de Groningse gemeente is geweest. Zij nemen tot april de tijd (zes maanden) om te evalueren wat het optreden van de overheid in den brede is geweest, de rol van de (sociale) media ?en hoe diverse betrokkenen dit beleefd hebben. In de tussentijd verschijnen nog diverse analyses van het incident, zoals ?de tijdslijn?van RTV Noord en?het?8 pagina tellende analyse van Dagblad van het Noorden:

http://www.slideshare.net/socialmediadna/dvhn-facebookrellen

en de reconstructie van de Volkskrant:

http://www.slideshare.net/socialmediadna/volkskrant-projectxharen

Op donderdag 4 oktober 2012 organiseerde?tweetonderzoek.nl olv Thomas Boeschoten?(daarna toegevoegd aan commisie Cohen)?een Hackathon over ProjectX Haren.?Op die dag bundelden onderzoekers en studenten van o.a. Universiteit Utrecht en?Amsterdam, datajournalisten en andere ge?nteresseerden de krachten om 500.000 tweets over ProjectX Haren te onderzoeken, te analyseren en te visualiseren. Ook?Harro Ranter?deed daaraan mee en hij heeft zijn verzamelde Twitterdataset beschikbaar gesteld en op?Twetrics?enkele impressies geplaatst.?Ritzo ten Cate?analyseerde?eerst kwalitatief?de Facebook data en besloot later?de gevangen dataset?van Clockwork (Rienk Prinsen) te ontsluiten voor nadere analyse, terwijl?Oane Hettema?en?Gideon de Kok?al eerder?15.000 Facebookposts op een?rijtje?zetten.?Martijn Kriens?van Upstream plaatste beknopte analyses in een?artikel?en?presentatie, gebruikmakend van?Coosto. Peter Vasterman plaatste een stuk over?Sociale onrust en sociale media?in?Magazine Nationale Veiligheid en crisisbeheersing?(pag #12) en Ina Strating?maakte een?Storify?met een interessante selectie tweets.

Bekijk bovenstaande reconstructie in een verkorte presentatie:

http://www.slideshare.net/ArnoutdeVries/project-x-impact-of-social-media-on-public-safety

Voor een nadere analyse van TNO kun je hier deel twee van deze blogpost bekijken.

Er is veel gesproken en hopelijk ook geleerd van Project X. Project X-feest is ook nog het woord van het jaar geworden en Project X was de meest gedownloade film van 2012. Benieuwd wat 2013 gaat brengen, het jaar waarin Project X the sequel uitkomt (…) ?en dit type fenomeen in Nederland en elders zomaar weer kan ontstaan…

Bronnen: Dagblad van het Noorden, AD, Harener Weekblad, Projectxlive.com, De Nieuwe Reporter.