De kranten staan er bol van en (burger)journalisten duiken er bovenop: het telefonie en internet aftapprogramma PRISM van de NSA. Tijd voor een tussentijds verslag, op 2.0 wijze samengevat.

Klokkenluider en oud-CIA-medewerker Edward Snowden werkte bij de NSA (National Security Agency)?vanuit Hawaii als goedbetaalde infrastructuur analist en doordat hij ook administrator en ontwikkelaar is geweest kon hij bij meer systemen dan de standaard analist. ?Vanaf mei 2013 bouwde hij zijn dossier op voordat hij onder het pseudoniem Verax (‘waarheidsverteller’) naar buiten ging en iemand van de Washington Post benaderde. De naam Verax werd ook gebruikt door Clement Walker, een Britse parlementari?r?die in de Tower of Londen?gevangenis overleed na zijn kritiek op de Britse staat.

Snowden, nog net geen 30 jaar, verklaart: “I understand that I will be made to suffer for my actions, and that the return of this information to the public marks my end”.

Daarna nam hij contact op met Glenn Greenwald?(bekend van zijn opvattingen over publieksrecht) van The Guardian in HongKong motiveert hij zijn beweegredenen:?”Ik wil niet in een samenleving wonen waarin dit soort dingen gebeuren”:

Of Snowden veilig zit moet nog blijken. Hij kan op zijn schuiladres in Chinees Hong Kong wordt opgepakt en uitgehoord door Chinese geheim agenten.?Hong Kong sloot in 1998 een uitleveringsverdrag met de VS. Of dat nog van kracht is sinds de voormalige Britse kolonie als betrekkelijk zelfstandig gebiedsdeel in China is opgegaan is onzeker.?Republikein Peter King, die zitting heeft in de inlichtingencommissie van het Huis van Afgevaardigden, vindt dat Snowden ‘onmiddellijk moet worden uitgeleverd’. De ogen zijn op Peking gericht, want de Chinese regering kan een ‘instructie’ geven aan Hongkong om wel of juist geen actie te ondernemen tegen de uitlevering. Daarbij spelen Chinese belangen op het gebied van defensie en buitenlandse zaken een belangrijke rol.?Snowden vreest dat de CIA hem komt halen en hoopt dat hij asiel kan krijgen in IJsland. Dat land staat bekend als voorvechter van openheid en internetvrijheid.The Guardian noemt Snowden al in ??n adem met klokkenluider Bradley Manning. Die Amerikaanse militair staat sinds afgelopen week terecht omdat hij tienduizenden geheime Defensie-documenten naar de website WikiLeaks heeft gelekt.?President Obama verdedigde de grootschalige inwinning van informatie onlangs nog door te zeggen dat dit een belangrijk wapen was in de strijd tegen terrorisme. Ook de directeur van de nationale inlichtingendiensten van de VS, James Clapper, zei dat de verzamelde informatie ‘behoort tot de meest waardevolle buitenlandse inlichtingen die we verzamelen’.

Internet taps en telefoon taps

Uit de verslaglegging en gelekte documenten blijkt dat de NSA gebruikers van internetdiensten als Google, Facebook en Yahoo op grote schaal in de gaten te gehouden. Dat gebeurt met een geheim computerprogramma, PRISM. Eerder kwam al uit dat de NSA telefoongegevens verzameld, zoals van Verizon.

Het Amerikaanse ministerie van Justitie is begonnen aan een onderzoek naar het lekken van surveillanceprogramma’s door de NSA. Dat werd zondag bevestigd door een woordvoerder.?”Per onthulling kan de rechter hem tien tot twintig jaar celstraf opleggen”, meent advocaat Mark Zaid, die klokkenluiders in de VS bijstaat.

PRISM spionageprogramma

Nu.nl heeft een aantal antwoorden op een rij gezet over PRISM, het digitale spionageprogramma van de NSA. De inlichtingendienst verzamelt op grote schaal communicatieverkeer, waaronder e-mails, telefoontjes en informatie van sociale media.?Er zou met name informatie worden verzameld over mensen die zich buiten de VS bevinden, of Amerikanen die met het buitenland communiceren. Het zou echter ook mogelijk zijn om binnenlands internetverkeer af te luisteren.

Inmiddels is bekend dat ook Groot-Brittanni??toegang?heeft tot deze data. In 2012 werden 197 PRISM-rapporten opgevraagd door de Britse veiligheidsdienst GCHQ. Minister van Buitenlandse Zaken William Hague?zei?dat dit volstrekt legaal is.?Een AIVD-agent vertelde aan de?Telegraaf?dat ook de Nederlandse inlichtingendienst toegang heeft tot PRISM.?Veel bedrijven werken volgens de agent actief mee bij het geven van inzage in hun gegevens. “Alle grote commerci?le internetdiensten worden gedwongen een applicatie aan te leveren waarmee diensten onbeperkt kunnen grasduinen.”?Skype wilde volgens de agent jarenlang geen inzage geven, maar sinds het eigendom is van Microsoft zou alles worden gedeeld zoals ook bij Google en Facebook het geval is. De topmannen van die laatste twee bedrijven stelden zaterdag nog niet op de hoogte te zijn van het internet-afluisterprogramma.?Ook Nederlandse bedrijven zouden welwillend meewerken. “Bij een verzoek krijgt men gewoon direct toegang tot de data, alles op een presenteerblaadje.” Als een bedrijf niet meewerkt, wordt een agent ‘geactiveerd’ die toegang heeft tot de informatie van het bedrijf.?”Binnen bedrijven en instellingen, overal zijn agenten te activeren, die wachten op een informatieverzoek.”

Hoe werkt het?

Hoe dit precies werkt, is nog niet geheel duidelijk. De PowerPoint-presentatie (of bekijk het redesign?welke minder pijn aan je ogen doet) over PRISM spreekt van ‘verzameling direct vanaf de servers’ van de genoemde techbedrijven. Alle bedrijven ontkennen echter dat zij hieraan meewerkten, of dat ze ?berhaupt wisten dat PRISM bestond.

Bekijk een overzicht van ontkenningen van techbedrijven over PRISM

Volgens de?New York Times?hebben de bedrijven echter wel enige medewerking verleend aan de NSA. De krant stelt dat Google en Facebook met de NSA zouden hebben gesproken over het bouwen van ‘secure rooms’.?Dat zouden online omgevingen zijn waar de overheid data kon opvragen. Twitter wordt door de New York Times genoemd als een bedrijf dat weigerde mee te werken aan dergelijke verzoeken van de NSA.?Zeker is ook dat de overheid automatisch ‘metadata’ over communicaties verzamelt. Vlak voordat het PRISM-programma openbaar werd, lekte ook al een document uit?waaruit bleek?dat de Amerikaanse provider Verizon gegevens over miljoenen klanten doorgeeft aan de Amerikaanse overheid.

Van alle gesprekken zouden telefoonnummers, locaties, gespreksduur en tijd worden geregistreerd en automatisch worden overhandigd aan de de NSA.?The Guardian schrijft bovendien over een NSA-programma met de naam Boundless Informant. Dat brengt grote hoeveelheden metadata van het internet in kaart, bijvoorbeeld de verzender en ontvanger van een e-mail. De inhoud van e-mails zou minder in de gaten worden gehouden.?Op een kaart is te zien dat de NSA in maart 2013 maar liefst 97 miljard stukjes data in kaart bracht. Een groot deel van die gegevens?werd verzameld uit het Midden-Oosten, maar er kwamen ook 3 miljard stukjes metadata uit Amerikaanse netwerken.

Bekijk de recente uitzending van EenVandaag over hoe Big Data van groter belang wordt in het veiligheidsdomein, en de mogelijke impact ervan op de samenleving:

Is het legaal?

Het verzamelen van informatie gebeurt onder de Foreign Intelligence Surveillance Act, oftewel FISA. Deze wet maakt het mogelijk voor de overheid om gebruikersdata op te vragen. ?Hiervoor moet een rechter echter wel toestemming geven. Daarom bestaan er speciale FISA-rechtbanken waar in het geheim verzoeken kunnen worden ingediend. Het aantal FISA-verzoeken en de hoeveelheid informatie die door de overheid wordt opgevraagd zijn geheim.?De?Washington Post?meldt?dat FISA-verzoeken steeds breder zijn geworden. Tijdens de Bush-administratie zouden advocaten FISA-rechters ervan hebben overtuigd dat hele datasets in ??n keer kunnen worden opgevraagd.

Zo kunnen grote hoeveelheden data van Amerikaanse bedrijven worden verzameld, zo lang de overheid ervoor zorgt dat er procedures zijn die ervoor zorgen dat het verzamelen van data over Amerikaanse burgers beperkt blijft.?De voormalige generaal Jeh Johnson zei onlangs in een?speech?dat FISA-verzoeken bijna nooit worden geweigerd. Het verzamelen van gegevens kan dus op grote schaal gebeuren. Zo gauw een rechter een verzoek goedkeurt, zijn bedrijven verplicht de gevraagde informatie te overhandigen. Alle genoemde techbedrijven zeggen te voldoen aan wettelijke verzoeken.

Burgerrechten

Er zijn echter ook veel mensen boos op de Amerikaanse overheid. Burgerrechtenorganisaties zeggen dat de spionage van de NSA te ver gaat. De Amerikaanse grondwet zou het verbieden om zonder een redelijke verdenking mensen in de gaten te houden.?Volgens de Nederlandse organisatie Bits of Freedom werkt ook Nederland aan het bespieden van burgers. De organisatie?roept Nederlandse klokkenluiders op?om naar voren te treden en wil dat de overheid stopt met plannen voor het aftappen van internetverkeer.?Ook een van de schrijvers van de Patriot Act, een Amerikaanse wet die na 11 september 2001 werd doorgevoerd om meer informatie te kunnen verzamelen, vindt dat het PRISM-programma te ver gaat. In de Guardian vergelijkt Jim Sensenbrenner de Amerikaanse overheid met Big Brother en stelt hij dat PRISM misbruik maakt van ‘zijn’ wet.?Edward Snowden hoopt zelf dat de gelekte documenten zullen leiden tot nieuw beleid. “Mijn grootste angst wat betreft de uitkomst van deze lekken is dat niets zal veranderen”, vertelde hij aan de Guardian. “Het enige dat de activiteiten van de surveillancestaat inperkt is beleid.”

Bronnen: Guardian, Washington Post,?Telegraph,?Nu.nl, De Telegraaf.