Tagarchief: cyberpesten

App: Gossup, Whisper, Secret, Wut, YikYak, Jodel

Gossup: vrijbrief om anoniem te pesten?

In Haarlem willen scholen af van de pest-app Gossup. Leerlingen worden anoniem gepest en zelfs docenten zijn de klos. En GossUp is niet de enige. Ook apps als?Secret, Whisper, Wut, Jodel en YikYak?zijn erom bekend. Wel kwam bijvoorbeeld Whisper?in opspraak omdat ze?de locaties zouden volgen en doorzoekbaar maken. Onlangs waren er nog veel meldingen van misbruik onder jongeren in Zweden met de app Secret?en arrestaties in de VS voor dreigingen die gedeeld werden op YikYak, zoals in Indiana?en Iowa. Maar nieuw is anoniem pesten niet. Op de nog altijd enorm populaire site 4Chan?worden elke dag meer dan 1 miljard grappen geplaatst die soms heel hard aan kunnen komen. En verbieden is natuurlijk geen oplossing. De kans dat scholieren dan naar een andere app overstappen is aanwezig, want er zijn veel soortgelijke apps. Maar wat helpt dan wel?

Secret

Als plaats stel je pas echt iets voor wanneer de app Secret?als een plaag onder de plaatselijke tieners woedt. In dat opzicht is Veenendaal met vlag en wimpel geslaagd. De scholen CLV, CSV en Rembrandt College stuurden brieven naar de ouders van hun leerlingen waarin werd gewaarschuwd voor de inhoud van deze app. Secret is een onlinechatroom waarin tieners samenkomen om elkaar volledig anoniem uit te schelden, meisjes tot sletten te benoemen en naaktfoto?s te delen. Een paar jongeren vonden de met ziektes doorlopen bedreigingen en verwensingen niet zo tof en besloten hun ouders in te lichten. Kort daarna werden de brieven verstuurd. Rector Bart de Grunt van het Rembrandt College vindt dat de app niet op een mobiel thuishoort, omdat deze alleen maar voor rottigheid zorgt.

Maar zijn het geweren die mensen neerschieten? Nee, het zijn mensen die mensen neerschieten. Net zoals het niet apps zijn die voor rottigheid zorgen, ook hier zijn dat de mensjes zelf.?De app biedt een podium voor doodsbedreigingen en ander grappigs, maar een podium hoeft niet per se betreden te worden. Is de fatsoenskloof anno 2015 zo groot dat de doorsnee-puber zijn leeftijdsgenoot keihard en als het moet racistisch zonder duidelijke reden de grond in wil stampen? De maker ontwikkelde de app, naar eigen zeggen, zodat de gebruiker zijn of haar gevoelens en geheimen op een nieuwe manier zou kunnen delen. Liep dat even anders. Wat een nieuwe manier van veilig praten had moeten worden, werd zoals misschien wel te verwachten was, een innovatieve manier om te pesten.

De enige reden waarom deze app niet op een mobiele telefoon thuis zou horen, is dat stelselmatig kwetsen hip is onder de pubers. En dus niet omdat de app zelf kwaad in de zin zou hebben.?Geef pubers geen podium, want ze breken het af is het advies (bron: Gelderlander, 28 feb 2015).

GossUp

Gossup werkt heel simpel: je downloadt de app gratis uit de App-store en kunt binnen no?time berichten en foto’s in het open forum plaatsen. Er verschijnt alleen een locatie bij het bericht, meestal?een middelbare school. Andere ‘gossupers’ kunnen met een ‘up’ aangeven of ze jouw bericht leuk?vinden. Hoe meer ups een bericht krijgt, hoe verder boven aan het forum het verschijnt en hoe meer?jongeren het dus zullen zien.Iedereen kan van alles over iemand anders schrijven zonder dat bekend wordt wie er achter zit. ‘Up als je de moeder van Mike ook een hoer vindt’, ‘Up als je een foto wil zien van de tieten van Charissa’ en ‘Up als je ook denkt dat Sander een vuile flikker is’. Het is zomaar een willekeurige greep uit de honderden, misschien wel duizenden anonieme berichten die dagelijks verschijnen.

Anoniem?

Het enige dat je bekend moet maken is een locatie, het gaat dan niet om een woonplaats maar bijvoorbeeld om je school. Je kan dus heel makkelijk ‘roddels’ per locatie oppikken en dat is wat de app zo ‘gevaarlijk’ maakt. Helemaal anoniem ben je niet, want de de makers van de app weten potentieel wel wat meer van je:

Gossup ziet algemene toestelinformatie (iemand stuurt een bericht vanaf x model iPhone of Samsung), een paar identiteitsaanwijzingen, iemands inchecklocaties en het heeft de beschikking over de?multimediabestanden die gedeeld zijn. Toch geeft gebruikers blijkbaar voldoende vrijbrief om zich volledig anoniem uit te leven.

Bart Breij van iPhoneclub?schrijft?dat?Apptracker Annie laat zien dat de app alleen in Nederland, Duitsland en Ierland enigszins populair is. Nederland is het enige land waar de app tot nu toe in de top-100 staat. Het aantal recensies in de App Store van Apple en de Google Play Store is minimaal. Maar het kan natuurlijk zijn dat weinig scholieren recensies schrijven, speculeert?iPhoneclub.

Een aantal scholen in Haarlem hebben een brief naar de ouders gestuurd om te waarschuwen voor de Gossup en ze hebben een brief gestuurd naar Apple. Apple?verwijdert vooral apps als het om rechtenkwesties gaat, bijvoorbeeld als er apps worden gekopieerd. Ook verwijdert Apple?af en toe apps?om ‘sociale redenen’, als er dus teveel klachten zijn. Maar wat daar precies het beleid in is, is niet duidelijk.

Populair

Dit soort apps groeien snel en trekken veel investeerders aan. Secret is sinds eind mei ook in Nederland beschikbaar. Dat levert een spannende mix op van ontboezemingen en guilty pleasures: ‘Vannacht heb ik een bak ijs en een pak koekjes opgegeten.’ Maar ook ronduit lasterlijke, oncontroleerbare beschuldigingen die mensen en bedrijven grote reputatieschade kunnen toebrengen. In Nederland was het in de eerste week van Secret wat dat betreft meteen al raak. Iemand plaatste een bericht met de suggestie dat hij of zij een baan had gekregen bij een bekend mediabedrijf dankzij een seksuele tegenprestatie. Het bericht verspreidde zich snel en werd zelfs doorgeplaatst op andere sociale media, zoals Twitter.

Het is een bijwerking van de anonimiteit die niet als een verrassing komt. De mogelijkheid om op websites?onder een schuilnaam te reageren, levert ook vaak beledigingen en laster op. Secret waarschuwt gebruikers?daarvoor dan ook en heeft sinds maart de mogelijkheid om dergelijke berichten te verwijderen. Maar toon?maar eens aan dat zo’n bericht niet op waarheid berust

Digitaal pesten

We schreven eerder op dit blog over zaken waarin digitaal pesten een hoofdrol speelde?en de vormen waarin dat gebeurt nemen toe. Want de beschrijving van?de populaire Gossup-app lijkt zo onschuldig, maar het persoonlijke verhaal van een Haarlems gezin bewijst?het tegendeel.?Het begon anderhalf jaar geleden met een gefotoshopte naaktfoto van mijn dochter. Pesters vonden?het grappig om haar hoofd boven het naakte lichaam van iemand anders te plakken en die foto onder?schoolgenoten te verspreiden , vertelt de vader, die uit angst voor nog meer pesterijen anoniem wil blijven.?Hoewel het in het begin als grap was bedoeld, namen de pesterijen steeds zwaardere vormen aan. De?bewuste foto werd verspreid op kanalen als Facebook en Twitter. Mijn dochter werd bedreigd en zelfs onder?druk gezet om echte naaktfoto’s van zichzelf te sturen aan de laffe pesters.?De pesterijen zetten de verhoudingen in het hele gezin op scherp, de schoolprestaties van onze?dochter holden achteruit, wij voelden ons als ouders compleet machteloos.?Uiteindelijk gaat de dochter, mede door de ondraaglijke situatie die is ontstaan, over naar een andere?school. Maar wat haar daar staat te wachten, is een regelrechte nachtmerrie. Omdat die beelden over?sociale media waren verspreid, kenden mensen haar ook op die nieuwe school. Het begon van voor af aan. Dat is wat ons machteloos maakt. Waar je vroeger pesters recht in de ogen kon aankijken, worden?kinderen nu ten overstaan van honderden, zelfs duizenden medeleerlingen zwartgemaakt. En door wie??Daar kom je niet achter. Door enig speurwerk kreeg de vader het voor elkaar een Twitteraccount waarop?foto’s van zijn dochter werden verspreid, uit de lucht te krijgen. Ook de casus van Amanda Todd die we eerder op deze site beschreven geeft de heftige gevolgen aan van digitaal pesten.

Wat kan je als ouder doen als je kind actief is op een anonieme app?

Volgens Arnout de Vries, onderzoeker bij TNO, is het belangrijk om duidelijk voorlichting te geven aan je kind. Jongeren hun smartphone laten inleveren en de apps laten verwijderen werkt volgens de onderzoeker niet. Het is ook belangrijk om te onderzoeken wat er vooraf ging aan het gebruik van anonieme apps. “Vraag is of ouders wel kunnen helpen, soms moet er iemand anders met wie betere vertrouwensband is bij betrokken worden. Bij hele heftige zaken kan dat de politie zijn, of is er een rol voor de school”, zegt De Vries. Want meldingen bij de dienst zelf leiden niet altijd tot een wenselijke oplossing (als er al iets mee gedaan wordt). Eerder gaven we voorbeelden op dit blog van Google en Facebook over het afhandelen van dit soort klachten van eindgebruikers.

Embedded image permalink

Op Mijn Kind Online staan?tips op een rij om te praten over pesten?(pdf) en de organisatie stimuleert het om te praten over digitale omgangsvormen. Dat kan thuis, op school, maar ook online. Remco Pijpers van Mijn Kind Online: “Leg uit dat je net als in het dagelijks leven elkaar ook online met respect behandelt: ga met een ander om, zoals je zelf behandeld wilt worden. Vaak zijn het klasgenoten die elkaar digitaal lastigvallen. Een docent kan een sleutelrol vervullen, door cyberpesten bespreekbaar te maken. Praat niet alleen over wat niet mag, maar ook over wat online goed gedrag is.”

Roddelen via een app als Gossup ga je niet tegen?door de app te verbieden. Via bijvoorbeeld Twitter kun je immers ook anoniem berichtjes delen. Anonimiteit werkt soms pesten in de hand, maar echt niet altijd.?Nu Gossup via onder andere De Telegraaf enorm onder de aandacht komt, schiet meteen ook het aantal gebruikers omhoog. Het is ‘meligheid’ troef, vooral seksuele opmerkingen komen voorbij.

Maak?het onderling bespreekbaar te maken met?vragen als:
– Is roddelen erg?
– Is roddelen via WhatsApp erger dan roddelen via Gossup, of even erg?
– Stel dat jij docent zou zijn, hoe zou jij over met je leerlingen over digitaal pesten praten?
– Wanneer is iets voor jou digitaal pesten, wanneer niet meer dan een onschuldig grapje?

Op basisscholen kun je de les WhatsHappy inzetten, voor de middelbare school vind je lessuggesties op digitaalpesten.nl. Je treft er allemaal tips om met kinderen in gesprek te gaan over hun gedrag op sociale media. En ook bij Mijn Kind Online vind je meer informatie:?http://mijnkindonline.nl/onderwerpen/cyberpesten

Amanda Todd case

Een oude en bekende social media case krijgt weer een nieuwe impuls, dit keer met een Nederlandse link. De Canadese tiener Amanda Todd, bijnaam ‘cutiielover’,?kwam in oktober 2012 in het nieuws omdat ze zelfmoord had gepleegd. Ze had een video van zichzelf op Facebook gezet waarin ze aangaf niet meer opgewassen te zijn tegen de pesterijen, ook op haar school. Het digitale stalken, door sommigen geduid als pesten, zou zijn begonnen nadat een compromitterende foto van haar op internet was verschenen. Ze raakte in de twee jaar die volgden verstrikt in een net van chantage en intimidatie van anonieme bewonderaar. Ze werd tot wanhoop gedreven met pesterijen over een naaktfoto die hij had bewaard nadat zij zich via haar webcam had getoond (‘Cappen’ heet dat, naar het Engelse woord capture; vangen, buitmaken). Vermoedelijk was hij een toeschouwer van Todd bij BlogTV, een site waar gebruikers kunnen livestreamen.?Hij verspreidde de foto daarna via het internet, onder andere op een pornosite. Links naar die site werden een jaar later via het sociale netwerk Facebook naar haar vrienden gestuurd.?Amanda?verhuisde meerdere malen naar diverse plaatsen, maar het mocht niet baten. Ze gaf haar digitale lifestyle er zelfs voor op, maar haar nieuwe klasgenoten lieten (misschien ook onbewust) op social media weer weten wie en waar ze was, waardoor haar belager(s) haar weer konden vinden. De ergste daarvan was vermoedelijk een 35-jarige Nederlandse man die haar mogelijk dwong tot deze fatale daad.

De zelfmoord van de 15-jarige Todd, en daarmee de problemen rond cyberpesten, kreeg wereldwijde aandacht.?Haar video?is in de tussentijd al meer dan 17 miljoen keer bekeken.

Al eerder werd een vermeende stalker van Amanda bedreigd.?In 2012 was Anonymous achter zijn naam gekomen en is deze met zijn adres op internet gezet. Volgens de hackersgroep is het een 32-jarige man die ook berichten plaatst op kinderpornosites. Deze man werd bedreigd op Facebook, Twitter en andere websites. Er wordt hem onder meer aangeraden om “met ??n oog open te slapen”.


“Wij zijn Anonymous. Wij zijn een legioen. Wij vergeven niet. Wij vergeten niet”, wordt er gewaarschuwd, om af te sluiten met ‘Verwacht ons’. Anonymous, door Time Magazine verkozen tot ‘meest invloedrijke mensen’ in 2012, staaft zijn claim door persoonlijke informatie van de verdachte te lekken met zowel zijn geboortedatum als adres op een pastebin.com-pagina.


Het lek linkt de digitale footprint van de man rechtstreeks aan Amanda Todd, met ook een Google map van zijn thuisadres, posts op een webforum over kinderpornografie en chataanvragen. Ondanks deze verdachtmakingen stelt de lokale politie dat er nog steeds geen harde bewijzen tegen de vermeende dader en dat geruchten het onderzoek doen vertragen. “We hebben al wel duizend tips binnengekregen”, aldus Sergeant Peter Thiessen van de Royal Canadian Mounted Police. “We raden mensen ook aan geen donaties te doen aan sites die zogezegd geld inzamelen ter nagedachtenis van Amanda. Er wordt op de kap van Amanda veel valse informatie de wereld ingestuurd”, besluit Thiessen, die het lek van Anonymous zeker niet wil afdoen als ongegrond.

Met hulp van de informatie van Anonymous, ging CTV News al op zoek naar de verdachte die eerder al terechtstond voor seksuele zedenfeiten met kinderen. Hij vertelde de zender dat hij inderdaad bevriend was met Amanda Todd, die hij online ontmoet had via video’s waarin ze zong, maar dat de beschuldingen aan zijn adres niet kloppen en dat niet hij Amanda pestte.?Volgens hem had hij Todd net zijn hulp aangeboden omdat hij een “bekende hacker is”, stelt de Vancouver Sun. Hij zou ook informatie aan de politie doorgespeeld hebben over de ware cyberpester van Amanda. Dat zou volgens hem een 26-jarige man zijn die in New York woont en wiens online alias ‘Viper’ luidt. Zijn moeder steunt hem, ook al staat hij terecht voor seksuele geweldpleging op een minderjarige. “Ja hij heeft zijn problemen, zoals we die allemaal hebben”, aldus de moeder aan Postmedia News. Maar mijn zoon is geen geschift straatjoch dat geweld pleegt.”

Nu is het de 35-jarige Aydin C. die wordt verdacht van afpersing van de Canadese tiener Amanda Todd, en hij zal zich verzetten tegen uitlevering aan Canada. Dat heeft zijn advocaat laten weten. Het Openbaar Ministerie in de Canadese staat British Columbia heeft om uitlevering gevraagd.?’Hij is een Nederlander en hij wil volgens het Nederlandse systeem worden berecht. Niemand zit te wachten op uitlevering naar een vreemd land’, zei zijn advocaat Christian van Dijk vandaag. ?Aydin C. zou de 15-jarige Canadese tot zelfmoord hebben gedreven door haar af te persen met beelden waarop ze uit de kleren ging. De Canadese Justitie verdenkt hem van afpersing, kinderlokken via internet, bedreiging of stalking; en het bezit van kinderporno met het doel die te verspreiden. Onder de naam Tyler Boo maakte hij, nadat Amanda weer was verhuisd, een Facebookpagina waarop hij zich uitgaf als een toekomstige leerling van Amanda. Hij bevriendde andere leerlingen – en veranderde vervolgens zijn profielfoto in de toplessfoto van Todd. Hij zette haar onder druk: voer meer ,,shows” op voor de webcam, of de naaktfoto gaat naar meer vrienden. ,,Ik kan die foto nooit meer terugkrijgen”, aldus Todd in haar video. ,,Hij gaat voor altijd rond.”

Keylogger

Justitie heeft in het strafonderzoek naar Aydin C., die ervan verdacht wordt de Canadese tiener Amanda Todd via internet te hebben gechanteerd, een zogeheten ?keylogger? ingezet. Dat meldt het programma Nieuwsuur, dat inzage kreeg in het strafdossier. Door het gebruik van de keylogger kon worden meegekeken op de computer van de verdachte.
De keylogger installeerde in dit geval software op de computer van C. die het mogelijk maakte alle aanslagen van het toetsenbord te registeren en screenshots te maken van onder meer chatgesprekken en webcambeelden. Maar het gebruik van deze technologie blijkt niet zonder risico.

Hoogleraar Computerbeveiliging Bart Jacobs zet in Nieuwsuur vraagtekens bij de wettigheid ervan in het strafonderzoek. ?Bij mijn weten is het de eerste keer dat het gebruik van een keylogger expliciet wordt genoemd. En ik vraag me af in hoeverre dit past binnen de huidige wetgeving, ik vind het op het randje.??Het plaatsen van een keylogger met software gaat volgens Jacobs verder dan een inkijkoperatie. Hij pleit voor strenger toezicht op het gebruik van hoogwaardige ICT-middelen door de politie. ?Als je dat hebt ge?nstalleerd kun je alles doen op die pc. Je kunt niet alleen toegang krijgen tot de computer, maar je zou ook gegevens kunnen manipuleren. De politie zou het verwijt kunnen krijgen dat de ze zelf materiaal op die pc heeft achtergelaten.?

Sextortion
Carol Todd, de moeder van Amanda, speelde de dreigementen destijds door aan de politie, maar die liet weten weinig te kunnen doen. Amanda werd aangeraden haar internetprofielen te sluiten. Carol Todd suggereerde daarop dat de politie de internetidentiteit van Amanda zou overnemen, om met de stalker in contact te komen. Dat is niet gebeurd.?Net zoals Amanda in haar na?viteit niet vermoedde dat haar bewonderaar kwade bedoelingen had en haar leven tot een hel zou kunnen maken, had de belager geen idee hoe bekend zijn slachtoffer zou worden. Todd verwierf roem in Canada en daarbuiten met haar video. De premier van British Columbia, Christy Clark, reageerde op haar dood met een eigen videobericht waarin ze pleitte voor een strengere aanpak van cyberbullying.

sitestat

Harddisk nog niet gekraakt

Justitie heeft grote moeite om de beveiligde harde schijf van Aydin C. te kraken. De Nederlander?zou tientallen meisjes van over de hele wereld via internet hebben gechanteerd om seksvideo’s op te nemen.?Zo stuit de politie op gesprekken van C. in chatprogramma?Habbo Hotel. In vijf minuten benadert hij meer dan zeventig jonge meisjes.?Op de computer van C. staan ook inloggegevens van 86 andere profielen en mail-accounts. Alles bij elkaar wordt C. verdacht van 72 verschillende feiten, waaronder het maken, hebben en verspreiden van kinderporno van in totaal 34 minderjarigen. Ook wordt hij verdacht van het oplichten en afpersen van 5 mannen uit Groot-Brittanni? en Australi?. Het dossier van het OM bestaat uit meer dan 25.000 pagina’s. Het afpersen van Amanda Todd is tijdens de zitting nog niet aan bod gekomen. Canada wil C. daarvoor berechten en?heeft om zijn uitlevering gevraagd.

De zaak tegen C. gaat gepaard met veel obstakels en oponthoud. Zijn advocaten zeggen dat het gebruik van het tapprogramma niet was toegestaan. Daarmee zou een groot deel van het verzamelde bewijs onrechtmatig zijn verkregen.?C. wisselt ook twee keer?van advocaat, wat de zaak vertraagt.

Bronnen: Guardian, BBC, HLN, NOS, Volkskrant, Wikipedia, NRC Handelsblad

C – Cyberpesten: documentaires

Reeds in 2011 was er de documentaire?Cyberbu//y?over een tienermeisje dat gepest wordt. Afgelopen jaar is de Submit documentaire over cyberpesten geproduceerd en gratis online te bekijken:

Submit the Documentary Director’s Cut from SubmitTheDoc on Vimeo.
Ook de bekroonde documentaire??Children full of life? biedt een indringend beeldverslag van Mr. Toshiro Kanamori, een inspirerende, zeer authentieke leerkracht die tegen de conservatieve stroom in verbondenheid cre?ert met en onder zijn leerlingen.




)

Filmpjes van 8 tieners die soms ook ondernemen en de kansen van social media pakken, maar ook risico’s lopen.

Jasmijn (12): ?Heel veel ouders weten niet eens wat Hyves is en wat je er allemaal mee kan doen. En dan kunnen die kinderen gewoon hun gang gaan.?

Wilma (17): ?Zo werd ik steeds verliefder. En hij maakte ook wel duidelijk dat ie een keer wilde afspreken. Eigenlijk wou ik het wel, maar ook weer niet.?

Adil (12): ?Ik verstuur ongeveer honderd tweets per dag. Dat is best veel ja. Later wil ik nog een stapje hoger, nog meer leren.?

Zora (15): ?Hij is nooit uit. Hij is echt nooit uit. Dan lijkt het alsof ik geen contact heb met de buitenwereld.?

Ross (14): ?Je zit in een andere wereld. Hier ben je maar gewoon een kind met Asperger dat nog op de middelbare school zit.?

Nando (13): ?Ik kan er nog niks over zeggen. We zijn best bang dat het idee gestolen wordt.?

Fee (12): ?Op YouTube kun je ook beroemd worden. Sommige van mijn filmpjes zijn wel 3000 keer bekeken.?

Alex (13): ?Ik ben van nature een rustige jongen. Ik voel niet de aandrang om anderen iets aan te doen vanwege zo?n spel.?

Marjolijn Bonthuis licht toe hoe jongeren digitale media gebruiken om te ondernemen. Wat zijn de kansen en valkuilen?

Remco Pijpers legt uit wat je kunt doen om digitaal pesten te voorkomen of op te lossen.

Maar ook in kinderprogramma’s is er aandacht voor digitaal gedrag, zoals bij Phineas and Ferb:

Meer informatie over cyberpesten en wat er tegen te doen vind je op oa:

C – Cyberpesten

banner-IUTYOp 5 november 2012 verscheen een advertentie in de Twentsche Courant Tubantia. Er werd hierin een ondubbelzinnig verband gelegd tussen de zelfmoord van de twintigjarige scholier Tim uit Tilligte en pesten (zie ons blog hierover). Nederland reageerde geschokt. De dood van Tim werd direct trending topic en onderwerp van een journalistiek onderzoek dat moest bewijzen dat hij helemaal niet werd gepest. Pesten kan dodelijk zijn en digitaal pesten dus ook. Amanda Todd was het slachtoffer van online pesten. Zij was ooit zo dom geweest om haar borsten op het web te laten zien. Daar was een foto van genomen waarmee ze werd gechanteerd. In een video vertelde Amanda haar verhaal over de pesterijen, die een jaar en twee verhuizingen voortduurden. Ze gaf er haar digitale lifestyle voor op, maar bleef vindbaar via de social media. Ook voor haar oud-klasgenoten. Op 10 oktober 2012 ? een maand na het posten van de video op YouTube ? pleegde ze zelfmoord. Een klein jaar later werd de veel geprezen documentaire Submit gemaakt dat op indringende wijze aandacht vraagt voor cyberpesten en het nieuwere fenomeen sexting.
Vier op de tien kinderen worden gepest via internet of mobiele telefoon.?Scholen en hulpverleners slaan alarm. Ouders weten vaak van niets.?Uit onderzoek van de Radboud Universiteit?Nijmegen in 2008 onder 13.000 jongeren blijkt dat 4 procent van alle kinderen zich zelf schuldig maakt aan cyberpesten.?De Millennials, de generatie tussen 12 en 25, drukt zich uit in 140 tekens op Twitter. Maar de digitale revolutie leidt ook tot sociaal (on)handige tieners.


Dit digitale- ofwel elektronisch pesten is harder en agressiever dan het traditionele ‘straatpesten’, licht de?Nijmeegse onderzoeker dr. Maerten Prins toe. Uit zijn studie ‘De deugd van tegenwoordig’ blijkt ook dat?jongeren, naast school, gemiddeld bijna drie uur per dag achter de computer zitten, waarvan 2,6 uur online.?Aan MSN besteden ze de meeste tijd: 2,3 uur. Meer dan 96,8 procent van alle jongeren tussen de 12 en 18?jaar ‘chat’ via MSN. Vooral daar gaat het mis. Het gaat er niet zachtzinnig aan toe. Een kwart van de?jongeren gebruikt grove taal, ruim 14 procent scheldt.?En 4 procent daarvan durft toe te geven echt te pesten.Ik vrees dat veel meer jongeren het doen, maar dit verzwijgen of het niet eens zo benoemen”.

cyberpesten

Ook voor Truusje Diepenmaat, medewerkster gezondheidsbevordering bij de GGD Zuid-Limburg, is dat geen
reden om te denken dat het probleem wel meevalt. Vele onderzoeken produceren vele verschillende cijfers.” Diepenmaat twijfelt over de juistheid van de onlangs gepresenteerde cijfers.?Als ik de pesters vraag, dan zou dat cijfer hoger moeten liggen.?Maar al zou maar ??n op de 25 kinderen langdurig en systematisch worden gepest, dan nog vind ik dat het?alle aandacht verdient.”?Diepenbeek weet uit eigen studie dat lieve kleine meisjes achter een beeldscherm soms de grootste?monstertjes kunnen worden”. Het begint onschuldig. Kinderen realiseren zich niet wat ze typen. Ze hebben
weinig empathie voor hun slachtoffers en beseffen niet de impact als ze bijvoorbeeld schrijven: ik maak je?dood.”
Pesten is pubergedrag. Onderzoek wijst uit dat vooral jongeren tussen de tien en veertien jaar er een sport?van maken hun slachtoffers via de digitale snelweg te treiteren. Dat terwijl tussen de 60 tot 80 procent van de?kinderen het niet vertelt als ze slachtoffer zijn van (cyber)pesten.

Omdat dader en slachtoffer vaak enkel via de computer verbonden zijn, verschuiven hierdoor grenzen en is?het effect op slachtoffers vele malen groter. Ouders en leerkrachten hebben vaak veel moeite om te ?ontdekken dat hun kind slachtoffer is van pesterijen of zelf iemand pest. Men weet gewoon vaak niet wat?kinderen uitspoken achter de computer, en tegenwoordig ook achter hun mobieltje of iPad”, zegt?Diepenbeek.?Vooral meisjes zijn nogal eens slachtoffer van seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Door elkaars wachtwoorden te achterhalen, wordt in naam van andere kinderen vaak ook valse of?compromitterende compromitterende informatie doorgegeven. Kinderen moeten leren fietsen.

Ze zijn technisch heel vaardig, maar realiseren zich vaak nog niet wat ze anderen emotioneel kunnen?aandoen.” Diepenbeek pleit voor een harde aanpak van pesters, maar ook voor meer alertheid bij ouders en?leerkrachten. En goede voorlichting. Het gaat om vroegtijdig signaleren, het probleem in de kiem smoren.?Vaak zeggen ouders: mijn kind pest niet. Vaak weten ze echter niet wat zich achter het beeldscherm op de?kinderkamer afspeelt.?Ze zouden hun kind niet alleen moeten vragen: wat heb je vandaag op school gedaan, maar ook: wat heb je?op de computer gedaan?”

Een voorbeeld

Dat het met de ‘digitale kletsclub’ MSN behoorlijk mis kan gaan, ondervond Noor (15), vierdeklasser vwo. Zij?werd via een omweg slachtoffer van pesterij. Een van haar ‘beste vriendinnen’ hackte haar MSN-account en?de lijst met alle contacten. Noor kwam er pas achter dat er iets mis was, nadat ze dagen niet met haar eigen?wachtwoord kon inloggen. Het kwaad was geschied. De ‘vriendin’ was uit naam van Noor behoorlijk aan het?pesten en beledigen geslagen.?Klasgenoten negeerden vervolgens Noor. Een meisje vroeg me: ‘Waarom scheld je me op MSN zo uit voor?stomme hoer en trut en zeg je dat ik niet zo dom moet doen?’ Ze had de prints waar alles op stond al aan de?mentrix van onze klas laten zien.

Ik zei dat ik het echt niet had gedaan.”?Ook Noor’s neef belde. Of ze het wel normaal vond hem ‘lekker ding’ te noemen en hem te vragen om met?haar naar bed te gaan?”?Clara, de moeder van Noor, zag de ernst van de situatie in. Mijn man en ik zijn meteen ouders gaan bellen?om uit te leggen wat er aan de hand was, maar vooral om te vertellen dat het niet Noor was die zo pestte.We?hebben ook MSN hotmail ingeschakeld.?Zij werkten goed mee en zo achterhaalden we dat die vriendin het had gedaan.We vonden een mail van?haar waarin ze schreef: ‘Goed h?, ik heb haar gehackt’.”?Toen alles uitkwam, bood een medeplichtige vriendin excuses aan.?Clara: De hoofdschuldige niet.?Haar ouders wilden niet geloven dat hun dochter zoiets had gedaan.?Maar die snapten ook helemaal niet waar het over ging.”
Noors ouders deden aangifte bij de politie. Ze namen het heel serieus, maar wisten niet precies hoe ze het?moesten aanpakken, onder welk artikel van hetWetboek van Strafrecht cyberpesten viel. Jammer alleen dat?de politie er verder nooit meer iets mee heeft gedaan. Anderhalf jaar later kreeg ik een telefoontje of het?goed was dat het dossier werd gesloten??Ik heb maar ‘ja’ gezegd.”

Ondanks de nare ervaringen in het verleden, logt Noor nog steeds in op MSN en speelt ze virtuele spelletjes. Ze wil erbij blijven horen. Meestal is het ‘gezellig’, maar Noor, die vaak zwarte kleding draagt, wordt ook nog steeds ‘gewoon’ gepest. Ze schelden me uit voor ‘kutgothic’ en ‘zelfmoordje’. Daar word ik echt niet vrolijk van. Als het me echt te gek wordt, blok ik iemand gewoon af en dan praat die maar niet meer mee.”

Om privacyredenen zijn de namen van Noor en Clara gefingeerd.

Dat cyberpesten tot heftige consequenties kan leiden, is te zien in onderstaand filmpje (echt gebeurd):

Deskundigen

Bamber Delver, een van de belangrijkste cyberpest-deskundigen in ons?land. Hij is directeur van de stichting De Kinderconsument, die onder meer voorlichting geeft over?cyberpesten. Ook heeft Delver een gezinscoachingspraktijk op het gebied van jeugd en media.?Samen met Kinderconsument-collega Liesbeth Hop schreef hij het boek: “Pesten is Laf ! Cyberpesten is?laffer”. ?Delver: Cyberpesten is echt anders dan pesten op het schoolplein.?Het is veel harder. Degene die pest, is onzichtbaar. En kinderen en jongeren hebben nog nooit zoveel?privacy gehad als nu door de digitale technieken. Ouders weten niet wat er gaande is. Opvoeders bevinden?zich niet in de digitale wereld. Dat maakt de slachtoffers die nare verwensingen krijgen of zelfs met de dood?worden bedreigd, des te eenzamer.”?Niet alleen ouders, ook leerkrachten, hulpverleners, politie en justitie, weten zich volgens Delver met?cyberpesten vaak geen raad: Ze zitten met hun handen in het haar. Ze snappen het niet.”

Ondertussen grijpt het cyberpesten als een inktvis met zijn tentakels om zich heen.?Elektronisch pesten is?veel meer dan schelden via de pc en netiquette. Naaktfoto’s, gemaakt in kleedhokjes van de gymzaal, worden verspreid?per mobiele telefoon.

Scholen

Scholen zijn?cyberpestprojecten gestart , bijvoorbeeld met behulp van lespakketten die steeds?meer beschikbaar komen, maken protocols voor correct computergebruik en geven voorlichting aan ouders.?Schoolpedagoog: Marjoke Laan daarover: Wat wij op school zien, is soms te erg voor woorden. Meiden?hebben ’s nachts en ’s ochtends gechat op MSN en als dat uit de hand is gelopen, gaat het op school met?woorden door. Er is veel ruzie en onrust.”

Was een veilige school vroeger een school die brandveilig was en voldeed aan de arbo-wet, tegenwoordig?komt er veel meer bij kijken, zegt?Wim de?Luij, vertrouwenspersoon, orthopedagoog en veiligheidsco?rdinator van de Helicon vmbo Groen Eindhoven.?Er is veel meer aandacht voor de sociale veiligheid:?(cyber)pesten, agressie, geweld en seksuele intimidatie.

Docenten en ouders

Veel docenten en ouders onderschatten echter het probleem, vindt ook Marjoke Laan. Ze denken dat het?wel meevalt, maar vaak weten ze eigenlijk helemaal niet waar het over gaat.We vragen ouders ook wel of ze?zich realiseren hoeveel uren hun kind achter de computer zit? Ze weten het niet. Kinderen zijn z? vingervlug,?met ??n druk op de knop zitten ze op een andere site. Jongeren hebben een geheimtaal op internet.?De kloof tussen ouders en kinderen is echt heel groot.”
Deskundige Delver is het daar mee eens: Kinderen hebben recht op begeleiding en steun.?Maar ze staan op die drukke digitale snelweg helemaal alleen.”

Innovatie en wetenschap

Momenteel loopt er een?project?bij de Open universiteit op het gebied van cyberpesten, gefinancierd door het Ministerie van Onderwijs.?Het cyberpesten project is een project waarbij brugklassers van het VMBO drie online adviezen op maat ontvangen. Het doel van deze adviezen is om deze jongeren te leren zich beter te weren tegen de negatieve effecten van cyberpesten. Dit wordt gedaan door ze inzicht te geven in het 5G-schema, dat gebaseerd is op Rationeel Emotieve Gedrags Therapie.

  • Ze krijgen bij het eerste advies inzicht in:
  • Een negatieve cyberpest-ervaring (gebeurtenis)
  • Veroorzaakt irrationele negatieve gedachtes (gedachtes)
  • Leidt tot erg negatieve emoties (gevoel)
  • Resulteert in passieve of provocatieve reacties (gedrag) naar de cyber-pester
  • Welke een escalatie van het pestgedrag laat plaatsnemen (gevolg)

De interventie richt zich vooral op de gedachtes, gevoelens en gedragingen van slachtoffers van cyberpesten. Een cyberpest gebeurtenis kan makkelijk lijden tot negatieve gedachtes over jezelf. Deze negatieve gedachtes veroorzaken een negatief gevoel, waardoor je op een bepaalde (vaak ongunstige) manier reageert (gedrag). Via het online advies op maat wordt gepoogd deze negatieve gedachtes om te zetten in behulpzame, positieve gedachtes. Ook worden emotieregulatie vaardigheden aangeleerd.

Het tweede advies bestaat uit het vervangen van ineffectieve coping strategie?n voor effectieve coping strategie?n. Uit onderzoek blijkt dat er twee types slachtoffers zijn, die ieder op hun eigen manier copen met cyberpesten. Deze twee types slachtoffers zijn; slachtoffers en pesters/slachtoffers.

Het derde advies is een booster interventie waarin de jongeren beloond worden voor positieve veranderingen (rationele/behulpzame gedachtes en effectieve coping strategie?n) die hen aanmoedigt om constructieve overtuigingen te internaliseren en om effectief te copen met cyberpesten. De interventie wordt volgens de Intervention Mapping benadering opgebouwd. Met behulp van gedragsdoelen voor de slachtoffers van cyberpesten en de determinanten van dit gedrag worden veranderdoelen gemaakt. Deze veranderdoelen worden met behulp van theorie?n en methodes uit de wetenschappelijke literatuur omgezet naar een praktische aanpak. Om de effectiviteit van de interventie te bepalen, wordt gekeken naar of onder andere zelfvertrouwen en self-efficacy toenemen, en of concentratie problemen en spijbelen afnemen.

Bronnen: “Van hoer tot dreigen met de dood” (Limburger).?”Draaiboek veilige school”(Eindhovens dagblad).

De fact sheet van IACP (USA) over cyberpesten vanuit de politie:

Er zijn heel veel onderzoeken op het gebied van cyberpesten, maar toch wordt er nog (te) weinig gedaan aan de diverse vormen, ook omdat die aan vari?teit toenemen. Hieronder een aantal van die onderzoeken:

P – Pesten

Op dinsdag 5 februari 2013 was de Dag tegen Pesten met een uitzending van BNN?die een jaar later De TV-beeld?prijs kreeg. Op 15 april 2014 is er weer een dag tegen het pesten met een nieuwe uitzending die aandacht en actie vraagt voor dit fenomeen.

Tim Ribberink: doodgepest of niet?

Op 5 november 2012 verschijnt onderstaande advertentie in de Twentsche Courant Tubantia. Er wordt ondubbelzinnig een verband gelegd tussen de zelfmoord van de 20-jarige Tim en pesterijen.? Nederland reageert geschokt. Op internet en social media?is de dood van Tim direct trending topic, iedereen heeft het erover en uit zijn afschuw. Tims dood wordt ook in het buitenland?nieuws.

20121105-advertentie-tim

Woede op social media over de VARA radiodocumentaire DeGids.fm?over de zelfmoord van Tim Ribberink. De jongen zou niet gepest zijn en hij zou ook geen afscheidsbrief hebben geschreven. Bert Molenaar heeft zich verdiept in de zaak.

Meisje is slachtoffer van online pesten en pleegt zelfmoord

Amanda Todd was een meisje dat het slachtoffer werd van online pesten. Een jaar geleden werd ze via de webcam verleid om haar borsten te laten zien. Van dit moment werd een foto genomen die een jaar later werd gebruikt om haar te chanteren. Het trieste verhaal resulteerde in een verpletterende video waarin Amanda haar verhaal vertelt. Vorige week ? een maand na het posten van de video op YouTube ? pleegde Amanda zelfmoord. RIP.

Lees?hier?meer.

School stuurt filmende pesters weg

In Belgi? zijn de twee meisjes die dinsdag een 13-jarig meisje mishandelden en dat filmden, van school gestuurd. Dat heeft de school via Belgische media laten weten.?Het slachtoffer zat op een stoepje op de bus te wachten toen ??n van de pesters haar aan de haren trok en stompte. Ook werd ze in haar gezicht geslagen. Een ander meisje filmde dat.?De 13-jarige Kayleigh uit Tielt heeft aangifte gedaan bij de politie.

Facebook

De pesters hadden het filmpje op YouTube gezet, maar het videokanaal verwijderde de beelden. De moeder van Kayleigh kon de beelden nog net onderscheppen en plaatste ze op haar Facebook-pagina, met daarbij de tekst: ‘Kijk en oordeel. Kayleigh wil zelf dat dit filmpje openbaar wordt. Hiermee wil zij een actie tegen de pesters (en pesten) starten. Klik ‘vind ik leuk’ als je haar een hart onder de riem wil steken en deel het filmpje als je haar actie wil steunen. Bedankt aan iedereen die dit wil doen’.

Het filmpje werd bijna 70.000 keer gedeeld. Inmiddels is het ook op Facebook niet meer te vinden.?Op Facebook staat nu wel een pagina waar mensen hun mening kunnen geven over de pesterij. Kayleigh heeft veel steunbetuigingen gekregen. De meisjes die haar hebben gepest moeten het ontgelden, ook op Twitter.

Bewaking

Vorige week stond er een filmpje online van een Amerikaanse vrouw die in een bus door een groep 12-jarige scholieren uit New York werd gekleineerd en uitgescholden. Een inzamelingsacties om de 68-jarige oma een vakantie aan te bieden, leverde bijna een half miljoen dollar op. De pesters moesten door de politie?worden bewaakt.

Scholieren verhevigen hun leven met mobieletelefoonbeelden van happy slapping, seks en pesterijen

De camera in de mobiele telefoon is onder scholieren een wapen geworden. Je organiseert een afranseling, neemt die op en de hele school kijkt mee. Voor de grap, zegt een dader. Een ‘sociale kanker’, zegt een hoofdcommissaris. De school: “We hebben nu camera’s op de wc.”

De dertienjarige Richard Poot uit Schiedam praat erover alsof hij een mop vertelt.?Iemand loopt voorbij. Dat filmt een vriend met zijn gsm. En dan verkoop jij die voorbijganger een oplawaai. Knalhard.

Paaaf.

En dan

“Lachen.”

Anonieme slapstick in de publieke ruimte. Alleen is het nu echt. Kijk maar op zijn mobiele telefoon. Vrouw in winterjas, van achteren gefilmd, zit op bankje. Jongen komt aansluipen en slaat haar tegen het achterhoofd. Hoofd klapt voorover, vrouw grijpt haar nek en kijkt versuft om zich heen. Terwijl cameraman Richard Poot, holderdebolder, het park uitrent.

Oog in oog met andermans ontreddering ligt de vmbo’er weer in een stuip. Voor hem en zijn vriend is het een vermakelijk tijdverdrijf. Een duivels genoegen. Het idee hebben ze opgedaan van internet en MTV’s Dirty Sanchez, beproefd op afgelegen plekken langs de metrolijn Spijkenisse-Capelle aan den IJssel. Bij voorkeur met capuchon – “dan herkennen ze je niet”. En in de buurt van bosjes waar, let op, g??n beveiligingscamera’s staan.

“Anders ben je net zo’n homo als die gast in Amsterdam.”

Die jongen, vijftien jaar oud, werd afgelopen november door zijn moeder bij het politiebureau afgezet. Zij herkende haar zoon op beelden die het televisieprogramma Opsporing Verzocht uitzond. Op metrostation Bullewijk sloeg hij een vrouw een hersenschudding. Het slachtoffer dacht aan straatroof, maar het was “voor de grap”, vertelde de dader op het politiebureau. Vrienden filmden de actie met hun gsm en stuurden de beelden door naar weer andere vrienden. En ja, hij had het kunstje veel vaker uitgehaald. Slechts drie slachtoffers hadden aangifte gedaan.

Happy slapping, noemt de politie het. Het verwijst naar happy snapping (vrolijke kiekjes maken) en betekent, vrij vertaald, vrolijk meppen. De politiekorpsen van Amsterdam, Den Haag, Landsmeer, Almere en Amstelveen maakten er afgelopen jaar melding van. Typisch Hollands glorie is het niet. Ook in Ierland, Zweden, Duitsland de Verenigde Staten, Japan en vooral Groot-Brittanni? doken gevallen op. De voormalige hoofdcommissaris van de Londense politie, Lord Stevens, betitelde het zelfs als “een sociale kanker” onder jongeren.

In de metro van Londen signaleerden beveiligingscamera’s het voor het eerst in de herfst van 2004. Binnen een half jaar beschikte de British Transport Police in Londen over beelden van 200 ‘slaps’. De daders waren jongens ?n meisjes, van dertien, veertien, vijftien jaar oud. Aanvankelijk gaven ze argeloze voorbijgangers een klap in het gezicht of tegen het achterhoofd en filmden dat, soms deden ze het bij elkaar. En alras breidde het repertoire zich uit naar beelden van billenknijpen, upskirting, panty pulling tot enkele gewelddadige verkrachtingen die nog het meest doen denken aan de uitspattingen van Alex uit Clockwork Orange, de cultfilm van Stanley Kubrick naar het boek van Anthony Burgess. Op basis van onder meer de beelden die ze zelf hadden laten maken kregen de verkrachters zware gevangenisstraffen.

Een rage als in Londen is ‘happy slapping’ in Nederland nooit geworden, constateren woordvoerders bij politie en justitie. Ondanks de lokale media-aandacht en ondanks een oproep van Volkomenkut.com om filmpjes op te sturen.

We krijgen signalen dat het regelmatig gebeurt, zegt een politiewoordvoerder uit Landsmeer, maar het aantal aangiften blijft klein. Begin december arresteerde zijn korps drie “gassies, kinderen nog”. Onder hen ook een meisje van dertien. Ze mishandelden een jongen van vijftien en filmden dat met de gsm. Tot een passerende automobilist ingreep. Vergelijkbare incidenten melden ook de korpsen in Amsterdam en Den Haag. De politie in Utrecht “is ermee bekend”, vertelt een woordvoerder, maar aangifte heeft nog niemand gedaan. Alleen de politie van Rotterdam weet van niks. “En dat houden we graag zo”, zegt een woordvoerder. “Maar dan moet u er natuurlijk n?et over schrijven.”

Media-aandacht of niet, scholen en ook jongerenwerkers signaleren steeds vaker dat kattenkwaad met de nieuwste gsm-technologie wordt vereeuwigd. Van Bergen tot Eindhoven, van Venlo en Rijswijk tot Haren in de provincie Groningen. Pesterijen, roddelarijtjes, scheldpartijen en baldadigheden die voor het bestaan van de mobiele telefoon beperkt bleven tot de beslotenheid van een plek en een paar kinderen, staan nu ineens op beeld. Onuitwisbaar en levensecht. De beelden worden verstuurd naar vrienden, klasgenoten en andere bekenden, via gsm, msn en internet. Als bron voor leedvermaak en voyeurisme, om stoer te doen, of “gewoon om een ander te pesten”.

Dat kan hard aankomen. Met een mobiele cameratelefoon is een reputatie razendsnel geknakt. Neem een vijftienjarig meisje uit Venlo. Haar hele school heeft gezien hoe ze op een slaapfeestje aangeschoten lag te snurken in alleen een string. Of een zeventienjarig meisje van de Berger Scholengemeenschap; ze werd door een ex-vriendje en twee andere klasgenoten te koop gezet op een pornosite. En in Spijkenisse ging een leraar van osg de Eilanden in de klas tegen een paar leerlingen “uit zijn plaat”. Uit frustratie over slechte cijfers had een leerling daar opnamen van gemaakt, vertelt teamleider Rudolf Verheesen. “En bij toeval hoorden we dat die foto’s op internet stonden.”

Dat zijn overzichtelijke gevallen in vergelijking met incidenten die zich voordeden op scholen in Rijswijk en Amstelveen. Een 15-jarige scholier van het Rijswijkse Atlas College had seks met zijn vriendin, terwijl een vriend daarvan, met instemming van het vrijerspaar, live opnamen maakte. Het gsm-filmpje ging de klas rond. In Amstelveen liep een afgesproken vechtpartij tussen twee tweedeklassers uit op een gebroken kaak. Dertig medescholieren keken toe. Het enige dat ze deden: ‘de actie’ filmen met de gsm.

Zulke beelden hebben impact op de hele school, vertellen Koos van den IJssel, schoolleider in Rijswijk en Ton Liefaard, rector van het Hermann Wesselink College in Amstelveen. Slachtoffers lijden eronder, daders scheppen erover op, klasgenoten en medescholieren praten erover. En vaak nog voordat het schoolpersoneel een glimp van de beelden heeft gezien, staat de sfeer op scherp. In de woorden van rector Van den IJssel: “Vroeger gooide je een propje, nu film je met je telefoon. En de hele school kijkt mee.” “Wegkijken kan niet”, zegt schoolleider Liefaard: “En dan doet het er weinig toe of het kattenkwaad binnen of buiten de schoolmuren wordt uitgehaald.”

Op maandag 12 december vier uur ’s middags, de Amstelveense school was net uit, verzamelde zich een dertigtal leerlingen zevenhonderd meter van het gebouw. Twee jongens hadden daar met elkaar afgesproken. Ze zouden om de beurt een klap uitdelen, hadden ze ge-msn’t. Op buik of borst wilde een van hen nog weten, maar daarop kwam geen antwoord. De eerste klap was gelijk de laatste. Diezelfde avond zat het slachtoffer met een dubbele kaakbreuk op de eerste hulp.

Wat doet een school dan?

Meer dan achtenveertig uur later hoorde de Amstelveense school ervan. Een groep ouders vertelde het een teamleider op een ouderavond. De docenten bekeken direct de opnamen op internet. Liefaard: “Het was schokkend dat niemand van de omstanders zei: stop. Het was ook schokkend dat iedereen zolang had gezwegen. De school was niet ingelicht, niet door leerlingen, niet door de ouders. Alsof zich daar iets had afgespeeld wat niet van deze wereld was.”

Dat laatste ervoer ook rector Koos van den IJssel van het Rijswijkse Atlas College. Als de school niet had ingegrepen, was de seksfilm van zijn vrijende leerlingen ook op het internet beland. Het leek wel of de echtheid van de beelden niet tot de kinderen doordrong, vertelt hij. “Spielerei – alsof ze wat uitproberen in een nep-wereld en dat niet als echt ervaren.” Bovendien snapten ze het morele probleem niet. Hij moest uitleggen dat seksopnamen rondsturen sowieso niet kan, ook al hadden de gefilmden toestemming gegeven. “Dan neem ik de meest v?rstrekkende disciplinaire maatregelen.”

Daarin verschillen scholen nadrukkelijk van elkaar. De filmmakers van het Atlas College zijn van school gestuurd. Dat gebeurde ook met de vechtersbazen uit Amstelveen. Maar de leerlingen die beledigende beelden van een leraar en een klasgenoot op internet hadden gezet, mochten blijven. Na een goed gesprek “was het af”, vertelt Rudolf Verheesen over de jongen die zijn leraar fotografeerde. Datzelfde geldt voor de jongen die zijn ex-vriendin op een pornosite te koop had gezet. Zelfs al had schoolleider Peter Reenalda hem van de Berger Scholengemeenschap willen sturen, dan had dat nog niet gekund. Reden: het wangedrag was niet expliciet genoeg verboden in de schoolregels.

We hebben, vertelt de schooldirecteur, het probleem openlijk besproken in de klas waarin dader en slachtoffer zaten. “Dat werkte therapeutisch.” Het meisje vertelde dat ze om de haverklap werd gebeld door hoerenlopers. Dat ze nachtmerries had. Dat ze niet meer kon eten en drinken. Dat ze vriendinnen kwijt raakte. Daar had haar ex-vriend vooraf nooit bij stil gestaan, reageerde hij. Om stoer te zijn had hij de grap met twee vrienden gekopieerd van internet. Ze werden een paar dagen geschorst.

Incidentele maatregelen alleen volstaan niet, ervaren de scholen. Het digitaal pesten via mobiele telefoon, msn en internet wint terrein – een op de drie schoolkinderen is daar slachtoffer van. Maatschappelijke organisaties als stichting Halt, de kindertelefoon, het Algemeen Pedagogisch Studiecentrum, stichting De Kinderconsument en Sire bedachten allemaal een eigen methode om het tegen te gaan. Terwijl Sire sinds donderdag ouders in radio- en tv-spotjes oproept te kijken wat kinderen op internet uithalen, gaan de stichting Halt en de Kinderconsument zelf de klas in. Halt-medewerkers vertellen leerlingen sinds deze maand in speciale lessen ‘digipesten’ dat ze strafbaar zijn als ze tegen een ander beginnen over ‘dood’ en ‘niet meer thuiskomen’. Stichting De Kinderconsument hamert al drie jaar op ouderavonden en trainingen voor scholen op de noodzaak van een internet- en pestprotocol.

Mobiel misbruik is dan ook niet nieuw voor algemeen directeur Bamber Delver van De Kinderconsument. Twee jaar geleden had hij een lerares Frans in de zaal zitten die door leerlingen op de wc was gefilmd. De laatste tijd hoorde hij verschillende keren dat kinderen elkaar onder de douche filmen. Delvers devies: de telefoon moet uit in school, ook op de gang. En dat moeten scholen opnemen in hun schoolregels. Leerlingen die zich daaraan niet houden, raken hun telefoon kwijt. Een school liet kinderen zelf met een dobbelsteen bepalen hoeveel dagen dat zouden worden. Maar dat vindt Delver “bespottelijk. Je moet zo duidelijk mogelijk zijn.”

Bijna alle betrokken scholen hebben het gebruik van mobiele telefoons in de klas verboden. Alleen de middelbare school in Spijkenisse doet dat niet. Een gsm is anno 2006 je beste maatje, zegt de teamleider, elke seconde van de dag. Bovendien: als iemand aantekeningen van het bord wil fotograferen, “wie ben ik dan om dat te verbieden” Verboden zijn sowieso, vindt hij, een laatste houvast. “Tieners proberen veel uit. Door de gsm-foto’s zien wij meer van die experimenten. Als je dat gaat verbieden, gaan ze het anoniemer doen. Dan verlies je elk grip, en kun je kinderen daarover niks meer leren.”

Dat vindt ook de school in Bergen. Om in contact met de leerlingen te blijven msn’t een aantal leraren en heeft de school een weblog in het leven geroepen. Dat gaat de middelbare school in Rijswijk te ver. “Praten is prima”, zegt rector Van den IJssel, “maar wel op basis van de schoolregels. Onze school is doordesemd van discipline”. Kinderen mogen niet ongevraagd filmen in school, nergens – niet in de klas, op de gang, in de douches of in de wc. Daarom heeft hij het toezicht uitgebreid. Niet met mensen, zegt de rector, maar met camera’s, in de kantine, op de gangen bij de lockers en ook op de wc. “Dat staat zwart op wit in de schoolgids.”

Je moet zo’n gsm-incident op school niet onderschatten, vertelt Ton Liefaard. Eerst is er het detectivewerk, dan de straf, en daarna komt de begeleiding. Twee maanden na dato hebben bij hem op school een medewerker van bureau Halt en een buurtagent met de betrokken groep gesproken. Tijdens een ‘verplichte bezinningsmiddag’. Wat bleek De kinderen bagatelliseerden het incident, vertelt Halt-medewerkster Maria Koolen. Veel leerlingen vonden het “flink overdreven” dat de jongens van school waren gestuurd. De vechtpartij speelde zich af na schooltijd en buiten school. De jongens hadden het zelf afgesproken. En het slachtoffer liep zelf weg, ‘alleen een draadje van zijn beugel zat los’.

Koolen: “We ontdekten dat sommige kinderen de morele intu?tie missen, dus dan moet je nadrukkelijk stelling nemen en zeggen: dat doen we niet.” Rector Liefaard knikt. Daar komt bij, zegt hij, dat in dit geval ook de afwachtende houding van justitie het gezag van de school ondermijnt. Op de aangifte die hij deed – uit angst voor represailles deden de moeder en haar zoon dat zelf niet – heeft hij nog niks gehoord. De krant wel. De politie stuurde direct een persbericht rond: ‘Happy slapping tussen scholieren op internet’, kopte het Amstelveens Nieuwsblad over de vechtpartij.

Eigenlijk, zeggen onderzoekers die zich verdiepen in kinderen en de virtuele wereld van internet, chatboxen en mobiele telefoons, is mobiel misbruik de hedendaagse variant van belletje trekken. Alleen: onderzoek is er nog niet naar gedaan. Los daarvan, zeggen de onderzoekers er stuk voor stuk bij, is mobiel misbruik natuurlijk niet hetzelfde als belletje trekken. Het bereik van de gsm is grenzeloos en razendsnel, beelden zijn tijdloos en eindeloos te manipuleren. En, niet onbelangrijk: kattenkwaad op beeld maakt indruk op kinderen die gevoelig zijn voor groepsdruk. Beelden maken emoties groter, heftiger, echter bijna. Bovendien kunnen er met de kleine apparaatjes ook in het geniep opnamen worden gemaakt.

Nooit eerder konden kinderen zo onbelemmerd met hun identiteit experimenteren, zegt Patti Valkenburg, hoogleraar kind en media aan de Universiteit van Amsterdam. Op internet, in chatboxen en door mobiele telefoons is de communicatie rechtstreeks, “er zit geen opvoeder meer tussen”. Tel daarbij op dat dertig procent van de kinderen vindt dat ze zich vrijer kunnen uiten op internet, en zie: daar ontwikkelt zich een universum waar ze ongeremd kunnen flamen. Zonder ingrijpen en sociale controle van ouders, leraren of welke andere opvoeder ook. Valkenburg: “Als je het zo bekijkt, hebben kinderen meer privacy dan vroeger. Ouders hebben te weinig controle omdat ze die wereld niet kennen. Maar dat beschouw ik als een tijdelijk probleem. Ouders lopen hun kennisachterstand in en deze kinderen worden ook weer ouders.”

Communicatiewetenschapper Jacob van Kokswijk promoveerde aan de Universiteit Twente op een onderzoek naar de leefwereld van jongeren. Hij spreekt over een hybride beleving, een ‘interrealiteit’. Dat is de optelsom van wat kinderen ervaren in de fysieke wereld, de virtuele wereld en in hun fantasie. Hoe de vermenging van die drie werelden doorwerkt op bijvoorbeeld de morele intu?tie van kinderen, is volgens Van Kokswijk nog een grote vraag.

Kinderen gebruiken de cyberwereld als oefenterrein, weet hij. Ze kunnen er een andere identiteit aannemen, doen na wat anderen hen voordoen en “proppen” andermans ervaringen naar binnen. Zien ze happy-slapfilmpjes, dan maken ze die na. In hoeverre die ervaringen tot hen doordringen, weet Van Kokswijk niet. Maar er zijn aanwijzingen dat de gevoelens minder diep doordringen dan wanneer kinderen het in de fysieke wereld meemaken. “Ook dat maakt het zo belangrijk dat ouders, leraren en andere opvoeders niet hun kop in het zand steken maar gaan vragen, zoeken en snappen wat hun pupillen in de cyberwereld beleven.”

Dat beaamt pedagoog Bas Levering, onderzoeker aan de Universiteit Utrecht. Maar, zegt hij, dat is niks om van te schrikken. Bij elke nieuwe technische ontwikkeling komen de ethische regels pas als gebruik gemeengoed is. En nieuw is die zogenoemde hybride beleving niet. Denk maar aan een kleuter die met een schaar de buik van een vriendje bewerkt. Die heeft het sprookje van Roodkapje te letterlijk genomen. Wordt hij daardoor een slechter mens Niet als de juf, meester of ouders hem hebben geholpen om het verschil tussen fantasie en werkelijkheid te ontdekken. Levering: “Voor ouders met pubers is het lastiger om contact te krijgen. Pubers zetten elkaar vaak onder druk om ouders buiten hun geheime wereld te houden.”

Het is vier uur als Richard Poot de metro neemt, terug naar huis. Een uur door verlaten bosjes struinen heeft hem en zijn vriend ??n nieuw filmpje opgeleverd. Jongen, bolle wangen en gestoken in een Feyenoordtrainingspak, krijgt een stomp in zijn zij. Razendsnel draait hij zich om en roept. “Richard, pisvlek: mijn vader gaat jou doodmaken.”

Richard Poot zet de beelden “jammer genoeg” niet op internet, vertelt hij. Voor je het weet loopt het slachtoffer ermee naar de politie. Dat overkwam een neef van hem. Maar hij vindt de actie “te vet” om alleen voor zichzelf te houden. Daarom hebben hij en zijn maat het filmpje naar drie jongens uit zijn klas gestuurd.

Als een vriend terug sms’t : nog 1tje F**king cool. Loser met pijn:-), barst Richard Poot in lachen uit.

Waarom

Eerlijk gezegd, zegt Richard Poot, vind ik het grappiger om onbekenden te pakken. “Die schrikken meer. Maar deze jongen zit bij ons op school. Die bolle heeft een vriend gepakt.”

Boontje komt om zijn loontje

“Zoiets. We pakken hem terug.”

En dat filmen, is dat geen probleem

Richard denkt na. “Ik vind van niet”, zegt hij. “Dat doet de politie ook. Overal hangen camera’s. En KPN adverteert ermee.” ‘Deel je speciale momenten met beeldbellen’, is de slogan van het concern.

Richard: “Wij gaan scoren. Morgen op school zijn wij de king .”

‘Een zeventienjarig meisje werd door haar ex-vriendje te koop gezet op een pornosite’

Pesten via internet wordt steeds populairder. Maar scholen zien er geen heil in leerlingen via hun Twitteraccount te volgen. “We willen geen politie spelen.” Ook de scholen van Het Hooghuis in Oss gaan ervan uit dat kwetsende tweets worden gemeld, en gaan niet actief op zoek. “Geen beginnen aan, daar zou ik een dagtaak aan hebben”, zegt techniekdocent en?contentbeheerder Susan Kuijk. Alle scholen spreken leerlingen die kwetsende berichten hebben verstuurd onmiddellijk aan op hun gedrag, zo ook het TBL. “Ik heb wel eens ingegrepen in een ruzie die via Twitter uit de hand liep. Ik heb toen een van die jongens een stapel printjes laten zien van tweets over die ruzie, die steeds maar doorgestuurd werden. Daar schrok hij toen wel van.” Het Mondriaan College gaat een protocol maken over hoe leerlingen met social media moeten omgaan. “Met fatsoen dus”, zegt rector Theo Bekker. “Leerlingen moeten ook op Twitter bepaalde mores in acht nemen.” De Leijgraaf heeft dergelijke richtlijnen al, zegt Van Summeren. “En we hebben net gisteren besloten volgend jaar mediawijsheid op te nemen in de lessen burgerschap.”

Dat het onderwerp leeft op de scholen, blijkt wel uit het feit dat het Maaslandcollege juist deze week besloot een docent van de Universiteit van Utrecht aan te stellen om de school te begeleiden bij de invoering van social media. “En wat de schadelijke kanten betreft”, meldt woordvoerder Hans van de Kraats, “is het zo dat ook wij geen politie willen spelen die alles natrekt. Zodra we iets merken of doorkrijgen dat op pesten via social media lijkt, halen we meteen de ouders van de betreffende leerling erbij. Wat dat betreft trekken we daar heel zwaar aan.”

Cyberpesten vooral via sociale media

Slachtoffers van cyberstalken en -pesten worden vooral belaagd via sociale netwerken. Veel vaker dan via bijvoorbeeld e-mail of telefoon.

Dat blijkt uit nieuw Brits onderzoek (pdf) uitgevoerd door de Universiteit van Bedfordshire. De onderzoekers ondervroegen 353 Britse slachtoffers van cyberpesten en concluderen dat zo?n 62 procent van de ondervraagden digitaal lastiggevallen is via sociale media. Dat percentage ligt veel hoger dan pesten en stalken via werkmail (23 procent), priv?mail (55,5 procent) en mobiel bellen (41,5 procent).

Gevolgen

De onderzoekers zijn naar eigen zeggen geschrokken van de gevolgen van digitaal stalken en pesten. Sommige respondenten hebben zelfmoordpogingen gedaan of durven niet meer over straat. De onderzoekers roepen sociale netwerken dan ook op maatregelen te nemen.

?Ze hebben een verantwoordelijkheid naar hun klanten?, stelt professor Carsten Maple tegenover de?BBC. ?Het moet duidelijk zijn waar een gebruiker de pesterijen kan aangeven en er zou een maximumperiode moeten zijn waarbinnen een sociaal netwerk moet reageren.?

Opvallend is volgens de onderzoekers dat het overgrote deel van stalken en pesten via sociale netwerken anoniem gebeurt en anders veel door onbekende personen. Juist het feit dat niet duidelijk is wie de dader is, kan voor slachtoffers grote gevolgen hebben.

Facebook

Facebook, met wereldwijd 750 miljoen leden, heeft naar aanleiding van het onderzoek aangegeven de procedures rond het melden van ongewenst gedrag te herzien. ?Niets is belangrijk voor ons dan de veiligheid van onze leden?, aldus een woordvoerder.

Netwerksites beschermen kinderen onvoldoende

Veel sociale netwerksites bieden kinderen te weinig bescherming tegen ongewenste contacten met vreemden.

Dat blijkt uit een onderzoek in opdracht van eurocommissaris Neelie Kroes (Digitale Agenda), dat dinsdag is gepresenteerd. Slechts twee sites, Bebo en MySpace, scoorden een voldoende.?De onderzoekers bekeken in totaal 14 sites, waaronder Facebook en Hyves. Dat gebeurde in december van vorig jaar en januari dit jaar. Kroes zei teleurgesteld te zijn dat de sites er niet voor zorgen dat profielen van minderjarige standaard alleen toegankelijk zijn voor de contactpersonen die ze hebben goedgekeurd. Ze gaat er bij de betrokken bedrijven op aandringen minderjarigen beter te beschermen.

Bronnen: Nu.nl (21 juni 2011), Nu.nl (11 juli 2011),?DeJoop,?RTL,?De Gelderlander (10 mei 2012) ‘Ook op Twitter mores in acht nemen’,?NRC Handelsblad (18 maart 2006),?NOS, Sander Duivestein.

Bekijk onderstaande rap track uit de VS dat is gemaakt om er aandacht voor te vragen (let op: beelden kunnen schokkend zijn):

“There’s a bully bully bully in my town, and this bully always bullying me around, why this bully always tryna put me down, i just wish i had the guts to lay em down. There’s a bully bully bully in my town, and this bully always bullying me around, why this bully always tryna put me down, i just wish i had the guts to lay em down. There’s a bully bully bully in my town, and this bully always bullying me around, why this bully always tryna put me down, i just wish i had the guts to lay em down”.