SocialMediaDNA richt zich op kennisdeling rondom social media, politie en maatschappelijke veiligheid. Onderwerpen vari?ren van de online aspecten van openbare orde, opsporing, vervolging, rechtspraak tot crisisbeheersing en communicatie.
Enige tijd terug verscheen een interessant artikel in het Dagblad van het Noorden met als titel ‘Misdaadspel’ spelen bij echte moordzaak. Journalisten Bram Hulzebos en Mick van Wely schrijven over de inzet van het internet bij het moordonderzoek naar de dood van Nico Leeuwe. Deze blog is een weergave van dat artikel aangevuld met achtergrondmateriaal en reacties uit de media.
Het doet een beetje denken aan het ooit zo populaire bordspel Cluedo. De spelers moeten uitvogelen wie een moord heeft gepleegd. Gedurende het spel krijgen ze steeds meer aanwijzingen gepresenteerd. Op de website www.onderzoekzuiderdiep.nl laat de politie burgers meedenken over de moord op de Groninger Nico Leeuwe. Hij werd op 16 september dood in zijn appartementencomplex gevonden.
Dat de politie de hulp van burgers inroept is niet nieuw. Ook niet dat dit gebeurt met speciale webpagina’s. Een regelrechte primeur in Nederland is wel dat de politie al zo snel na een moord het publiek inschakelt. Voordat het slachtoffer was gecremeerd, zette de politie de site al online. In overleg met de nabestaanden.
Recherchechef Frans Greve: “Voor de duidelijkheid: het lijkt misschien op een spel. Maar het gaat wel om keiharde realiteit. Vroeger was het inschakelen van het publiek een laatste redmiddel. Nu doen we dat veel sneller. Met YouTube en Twitter en nu met zo’n site. Ik wil af van de geslotenheid bij de politie. De meest cruciale informatie deel je niet, maar de rest geven we weg. Laat mensen maar meedenken. Laat maar zien wat we doen en weten.” Wisdom of the crowd oftewel ‘kennis van de massa’, heet het principe waar Greve heilig in gelooft. “Door informatie in een groep te gooien kom je tot hogere inzichten. Je komt altijd dichter bij de waarheid. Vraag duizend mensen hoeveel knikkers er in een pot zitten. Het getal dat het meest wordt genoemd zal het dichtst bij de exacte hoeveelheid liggen.”
De politie past ‘kennis van de massa’ toe door het publiek informatie te geven over het onderzoek. “Vervolgens laten we het publiek nadenken en scenario’s schetsen. Wat kan er gebeurd zijn met Nico Leeuwe? De scenario’s plaatsen we net als de tips op de website. We doen dit zo snel omdat mensen nu nog weten wat ze op de dag van de moord hoorden of opmerkten.”
Leverde aandacht voor de zaak Leeuwe in Opsporing Verzocht 14 tips op, op de website Onderzoekzuiderdiep stroomden 38 tips en 76 scenario’s binnen. Greve: “Daar zaten scenario’s bij waar wij nog niet aan hadden gedacht en zeer bruikbare tips. Je ziet dat ook mensen reageren die de man of zijn omgeving goed kennen.”
Uitzending bij TV Noord
De recherche gaat nu alle scenario’s analyseren en vergelijken met gegevens uit het eigen politieonderzoek. “Iedere burger die gereageerd heeft, krijgt bericht terug. Neem de mensen serieus en ze nemen ons serieus. De praktijk laat zien dat het echt zo werkt.”
Geen succes
De politie IJsselland had aanmerkelijk minder succes met dezelfde formule. Het korps was het eerste dat een moordwebsite opstelde. Het betrof de nog steeds onopgeloste moord op Halil Erol uit Steenwijk. De site leverde niet ??n echt bruikbare tip op. De site werd pas een jaar na diens verdwijning opgezet.
Uitzending NOS op 3
Onderzoek Zuiderdiep bij Opsporing Verzocht
Reactie op de site van professor van Koppen
Politie zet Twitter en YouTube in voor onderzoek naar moord op Ida
Het rechercheteam dat de moord op de Arnhemse straatprostituee Ida onderzoekt, gaat Twitter en YouTube gebruiken om informatie te verspreiden en tips binnen te krijgen. De 51-jarige vrouw werd maandagochtend 22 oktober 2010 vermoord gevonden naast een afvalcontainer van een slachthuis aan de Arnhemse Badhuisstraat.?@tgobadhuis
Voor zover na te gaan is het voor het eerst dat Twitter wordt gebruikt door een rechercheteam in een specifiek moordonderzoek.?Daarnaast staat vanaf vandaag informatie over het onderzoek op YouTube. Op het kanaal youtube.com/politiegelderland is onder meer de uitzending van het tv-programma Opsporing Verzocht te bekijken waarin in februari aandacht werd besteed aan de Arnhemse moordzaak.
De tijd dat terroristen volgelingen ronselden en ons bedreigden via cassettebandjes en videotapes ligt al lang achter ons. Tegenwoordig zitten ze op Twitter. Bijvoorbeeld om hun kant van de zaak te bepleiten, zoals in het geval van de Syrische burgeroorlog, of om jonge moslims in het Westen ertoe te bewegen de wapens op te nemen. Murad Batal al-Shishani, een onderzoeker van jihadbewegingen uit Londen, volgde enkele maanden lang hun Twitterfeeds: ?Op Twitter hebben ze meer mogelijkheden om hun propaganda te verspreiden. Ze kunnen zo ook de twijfelaars bereiken en proberen meer sympathisanten aan te trekken. (…) Ze gebruiken het voor operationele doeleinden of om onderling te communiceren.? In de VS heeft men wel degelijk geprobeerd het Twitteraccount van Al-Shahaab, de Somalische variant van Al-Qaida, lam te leggen. Pas in januari 2013 werd het account door Twitter opgeschort, toen de extremisten niet alleen hadden gedreigd met de dood van de gijzelaar en daar ook de aankondiging van diens dood plaatsten. Maar vermoedelijk zitten ze al lang weer op Twitter onder een andere naam.
Op dinsdag 5 februari 2013 was de Dag tegen Pesten met een uitzending van BNN?die een jaar later De TV-beeld?prijs kreeg. Op 15 april 2014 is er weer een dag tegen het pesten met een nieuwe uitzending die aandacht en actie vraagt voor dit fenomeen.
Tim Ribberink: doodgepest of niet?
Op 5 november 2012 verschijnt onderstaande advertentie in de Twentsche Courant Tubantia. Er wordt ondubbelzinnig een verband gelegd tussen de zelfmoord van de 20-jarige Tim en pesterijen.? Nederland reageert geschokt. Op internet en social media?is de dood van Tim direct trending topic, iedereen heeft het erover en uit zijn afschuw. Tims dood wordt ook in het buitenland?nieuws.
Woede op social media over de VARA radiodocumentaire DeGids.fm?over de zelfmoord van Tim Ribberink. De jongen zou niet gepest zijn en hij zou ook geen afscheidsbrief hebben geschreven. Bert Molenaar heeft zich verdiept in de zaak.
Meisje is slachtoffer van online pesten en pleegt zelfmoord
Amanda Todd was een meisje dat het slachtoffer werd van online pesten. Een jaar geleden werd ze via de webcam verleid om haar borsten te laten zien. Van dit moment werd een foto genomen die een jaar later werd gebruikt om haar te chanteren. Het trieste verhaal resulteerde in een verpletterende video waarin Amanda haar verhaal vertelt. Vorige week ? een maand na het posten van de video op YouTube ? pleegde Amanda zelfmoord. RIP.
In Belgi? zijn de twee meisjes die dinsdag een 13-jarig meisje mishandelden en dat filmden, van school gestuurd. Dat heeft de school via Belgische media laten weten.?Het slachtoffer zat op een stoepje op de bus te wachten toen ??n van de pesters haar aan de haren trok en stompte. Ook werd ze in haar gezicht geslagen. Een ander meisje filmde dat.?De 13-jarige Kayleigh uit Tielt heeft aangifte gedaan bij de politie.
Facebook
De pesters hadden het filmpje op YouTube gezet, maar het videokanaal verwijderde de beelden. De moeder van Kayleigh kon de beelden nog net onderscheppen en plaatste ze op haar Facebook-pagina, met daarbij de tekst: ‘Kijk en oordeel. Kayleigh wil zelf dat dit filmpje openbaar wordt. Hiermee wil zij een actie tegen de pesters (en pesten) starten. Klik ‘vind ik leuk’ als je haar een hart onder de riem wil steken en deel het filmpje als je haar actie wil steunen. Bedankt aan iedereen die dit wil doen’.
Het filmpje werd bijna 70.000 keer gedeeld. Inmiddels is het ook op Facebook niet meer te vinden.?Op Facebook staat nu wel een pagina waar mensen hun mening kunnen geven over de pesterij. Kayleigh heeft veel steunbetuigingen gekregen. De meisjes die haar hebben gepest moeten het ontgelden, ook op Twitter.
Bewaking
Vorige week stond er een filmpje online van een Amerikaanse vrouw die in een bus door een groep 12-jarige scholieren uit New York werd gekleineerd en uitgescholden. Een inzamelingsacties om de 68-jarige oma een vakantie aan te bieden, leverde bijna een half miljoen dollar op. De pesters moesten door de politie?worden bewaakt.
Scholieren verhevigen hun leven met mobieletelefoonbeelden van happy slapping, seks en pesterijen
De camera in de mobiele telefoon is onder scholieren een wapen geworden. Je organiseert een afranseling, neemt die op en de hele school kijkt mee. Voor de grap, zegt een dader. Een ‘sociale kanker’, zegt een hoofdcommissaris. De school: “We hebben nu camera’s op de wc.”
De dertienjarige Richard Poot uit Schiedam praat erover alsof hij een mop vertelt.?Iemand loopt voorbij. Dat filmt een vriend met zijn gsm. En dan verkoop jij die voorbijganger een oplawaai. Knalhard.
Paaaf.
En dan
“Lachen.”
Anonieme slapstick in de publieke ruimte. Alleen is het nu echt. Kijk maar op zijn mobiele telefoon. Vrouw in winterjas, van achteren gefilmd, zit op bankje. Jongen komt aansluipen en slaat haar tegen het achterhoofd. Hoofd klapt voorover, vrouw grijpt haar nek en kijkt versuft om zich heen. Terwijl cameraman Richard Poot, holderdebolder, het park uitrent.
Oog in oog met andermans ontreddering ligt de vmbo’er weer in een stuip. Voor hem en zijn vriend is het een vermakelijk tijdverdrijf. Een duivels genoegen. Het idee hebben ze opgedaan van internet en MTV’s Dirty Sanchez, beproefd op afgelegen plekken langs de metrolijn Spijkenisse-Capelle aan den IJssel. Bij voorkeur met capuchon – “dan herkennen ze je niet”. En in de buurt van bosjes waar, let op, g??n beveiligingscamera’s staan.
“Anders ben je net zo’n homo als die gast in Amsterdam.”
Die jongen, vijftien jaar oud, werd afgelopen november door zijn moeder bij het politiebureau afgezet. Zij herkende haar zoon op beelden die het televisieprogramma Opsporing Verzocht uitzond. Op metrostation Bullewijk sloeg hij een vrouw een hersenschudding. Het slachtoffer dacht aan straatroof, maar het was “voor de grap”, vertelde de dader op het politiebureau. Vrienden filmden de actie met hun gsm en stuurden de beelden door naar weer andere vrienden. En ja, hij had het kunstje veel vaker uitgehaald. Slechts drie slachtoffers hadden aangifte gedaan.
Happy slapping, noemt de politie het. Het verwijst naar happy snapping (vrolijke kiekjes maken) en betekent, vrij vertaald, vrolijk meppen. De politiekorpsen van Amsterdam, Den Haag, Landsmeer, Almere en Amstelveen maakten er afgelopen jaar melding van. Typisch Hollands glorie is het niet. Ook in Ierland, Zweden, Duitsland de Verenigde Staten, Japan en vooral Groot-Brittanni? doken gevallen op. De voormalige hoofdcommissaris van de Londense politie, Lord Stevens, betitelde het zelfs als “een sociale kanker” onder jongeren.
In de metro van Londen signaleerden beveiligingscamera’s het voor het eerst in de herfst van 2004. Binnen een half jaar beschikte de British Transport Police in Londen over beelden van 200 ‘slaps’. De daders waren jongens ?n meisjes, van dertien, veertien, vijftien jaar oud. Aanvankelijk gaven ze argeloze voorbijgangers een klap in het gezicht of tegen het achterhoofd en filmden dat, soms deden ze het bij elkaar. En alras breidde het repertoire zich uit naar beelden van billenknijpen, upskirting, panty pulling tot enkele gewelddadige verkrachtingen die nog het meest doen denken aan de uitspattingen van Alex uit Clockwork Orange, de cultfilm van Stanley Kubrick naar het boek van Anthony Burgess. Op basis van onder meer de beelden die ze zelf hadden laten maken kregen de verkrachters zware gevangenisstraffen.
Een rage als in Londen is ‘happy slapping’ in Nederland nooit geworden, constateren woordvoerders bij politie en justitie. Ondanks de lokale media-aandacht en ondanks een oproep van Volkomenkut.com om filmpjes op te sturen.
We krijgen signalen dat het regelmatig gebeurt, zegt een politiewoordvoerder uit Landsmeer, maar het aantal aangiften blijft klein. Begin december arresteerde zijn korps drie “gassies, kinderen nog”. Onder hen ook een meisje van dertien. Ze mishandelden een jongen van vijftien en filmden dat met de gsm. Tot een passerende automobilist ingreep. Vergelijkbare incidenten melden ook de korpsen in Amsterdam en Den Haag. De politie in Utrecht “is ermee bekend”, vertelt een woordvoerder, maar aangifte heeft nog niemand gedaan. Alleen de politie van Rotterdam weet van niks. “En dat houden we graag zo”, zegt een woordvoerder. “Maar dan moet u er natuurlijk n?et over schrijven.”
Media-aandacht of niet, scholen en ook jongerenwerkers signaleren steeds vaker dat kattenkwaad met de nieuwste gsm-technologie wordt vereeuwigd. Van Bergen tot Eindhoven, van Venlo en Rijswijk tot Haren in de provincie Groningen. Pesterijen, roddelarijtjes, scheldpartijen en baldadigheden die voor het bestaan van de mobiele telefoon beperkt bleven tot de beslotenheid van een plek en een paar kinderen, staan nu ineens op beeld. Onuitwisbaar en levensecht. De beelden worden verstuurd naar vrienden, klasgenoten en andere bekenden, via gsm, msn en internet. Als bron voor leedvermaak en voyeurisme, om stoer te doen, of “gewoon om een ander te pesten”.
Dat kan hard aankomen. Met een mobiele cameratelefoon is een reputatie razendsnel geknakt. Neem een vijftienjarig meisje uit Venlo. Haar hele school heeft gezien hoe ze op een slaapfeestje aangeschoten lag te snurken in alleen een string. Of een zeventienjarig meisje van de Berger Scholengemeenschap; ze werd door een ex-vriendje en twee andere klasgenoten te koop gezet op een pornosite. En in Spijkenisse ging een leraar van osg de Eilanden in de klas tegen een paar leerlingen “uit zijn plaat”. Uit frustratie over slechte cijfers had een leerling daar opnamen van gemaakt, vertelt teamleider Rudolf Verheesen. “En bij toeval hoorden we dat die foto’s op internet stonden.”
Dat zijn overzichtelijke gevallen in vergelijking met incidenten die zich voordeden op scholen in Rijswijk en Amstelveen. Een 15-jarige scholier van het Rijswijkse Atlas College had seks met zijn vriendin, terwijl een vriend daarvan, met instemming van het vrijerspaar, live opnamen maakte. Het gsm-filmpje ging de klas rond. In Amstelveen liep een afgesproken vechtpartij tussen twee tweedeklassers uit op een gebroken kaak. Dertig medescholieren keken toe. Het enige dat ze deden: ‘de actie’ filmen met de gsm.
Zulke beelden hebben impact op de hele school, vertellen Koos van den IJssel, schoolleider in Rijswijk en Ton Liefaard, rector van het Hermann Wesselink College in Amstelveen. Slachtoffers lijden eronder, daders scheppen erover op, klasgenoten en medescholieren praten erover. En vaak nog voordat het schoolpersoneel een glimp van de beelden heeft gezien, staat de sfeer op scherp. In de woorden van rector Van den IJssel: “Vroeger gooide je een propje, nu film je met je telefoon. En de hele school kijkt mee.” “Wegkijken kan niet”, zegt schoolleider Liefaard: “En dan doet het er weinig toe of het kattenkwaad binnen of buiten de schoolmuren wordt uitgehaald.”
Op maandag 12 december vier uur ’s middags, de Amstelveense school was net uit, verzamelde zich een dertigtal leerlingen zevenhonderd meter van het gebouw. Twee jongens hadden daar met elkaar afgesproken. Ze zouden om de beurt een klap uitdelen, hadden ze ge-msn’t. Op buik of borst wilde een van hen nog weten, maar daarop kwam geen antwoord. De eerste klap was gelijk de laatste. Diezelfde avond zat het slachtoffer met een dubbele kaakbreuk op de eerste hulp.
Wat doet een school dan?
Meer dan achtenveertig uur later hoorde de Amstelveense school ervan. Een groep ouders vertelde het een teamleider op een ouderavond. De docenten bekeken direct de opnamen op internet. Liefaard: “Het was schokkend dat niemand van de omstanders zei: stop. Het was ook schokkend dat iedereen zolang had gezwegen. De school was niet ingelicht, niet door leerlingen, niet door de ouders. Alsof zich daar iets had afgespeeld wat niet van deze wereld was.”
Dat laatste ervoer ook rector Koos van den IJssel van het Rijswijkse Atlas College. Als de school niet had ingegrepen, was de seksfilm van zijn vrijende leerlingen ook op het internet beland. Het leek wel of de echtheid van de beelden niet tot de kinderen doordrong, vertelt hij. “Spielerei – alsof ze wat uitproberen in een nep-wereld en dat niet als echt ervaren.” Bovendien snapten ze het morele probleem niet. Hij moest uitleggen dat seksopnamen rondsturen sowieso niet kan, ook al hadden de gefilmden toestemming gegeven. “Dan neem ik de meest v?rstrekkende disciplinaire maatregelen.”
Daarin verschillen scholen nadrukkelijk van elkaar. De filmmakers van het Atlas College zijn van school gestuurd. Dat gebeurde ook met de vechtersbazen uit Amstelveen. Maar de leerlingen die beledigende beelden van een leraar en een klasgenoot op internet hadden gezet, mochten blijven. Na een goed gesprek “was het af”, vertelt Rudolf Verheesen over de jongen die zijn leraar fotografeerde. Datzelfde geldt voor de jongen die zijn ex-vriendin op een pornosite te koop had gezet. Zelfs al had schoolleider Peter Reenalda hem van de Berger Scholengemeenschap willen sturen, dan had dat nog niet gekund. Reden: het wangedrag was niet expliciet genoeg verboden in de schoolregels.
We hebben, vertelt de schooldirecteur, het probleem openlijk besproken in de klas waarin dader en slachtoffer zaten. “Dat werkte therapeutisch.” Het meisje vertelde dat ze om de haverklap werd gebeld door hoerenlopers. Dat ze nachtmerries had. Dat ze niet meer kon eten en drinken. Dat ze vriendinnen kwijt raakte. Daar had haar ex-vriend vooraf nooit bij stil gestaan, reageerde hij. Om stoer te zijn had hij de grap met twee vrienden gekopieerd van internet. Ze werden een paar dagen geschorst.
Incidentele maatregelen alleen volstaan niet, ervaren de scholen. Het digitaal pesten via mobiele telefoon, msn en internet wint terrein – een op de drie schoolkinderen is daar slachtoffer van. Maatschappelijke organisaties als stichting Halt, de kindertelefoon, het Algemeen Pedagogisch Studiecentrum, stichting De Kinderconsument en Sire bedachten allemaal een eigen methode om het tegen te gaan. Terwijl Sire sinds donderdag ouders in radio- en tv-spotjes oproept te kijken wat kinderen op internet uithalen, gaan de stichting Halt en de Kinderconsument zelf de klas in. Halt-medewerkers vertellen leerlingen sinds deze maand in speciale lessen ‘digipesten’ dat ze strafbaar zijn als ze tegen een ander beginnen over ‘dood’ en ‘niet meer thuiskomen’. Stichting De Kinderconsument hamert al drie jaar op ouderavonden en trainingen voor scholen op de noodzaak van een internet- en pestprotocol.
Mobiel misbruik is dan ook niet nieuw voor algemeen directeur Bamber Delver van De Kinderconsument. Twee jaar geleden had hij een lerares Frans in de zaal zitten die door leerlingen op de wc was gefilmd. De laatste tijd hoorde hij verschillende keren dat kinderen elkaar onder de douche filmen. Delvers devies: de telefoon moet uit in school, ook op de gang. En dat moeten scholen opnemen in hun schoolregels. Leerlingen die zich daaraan niet houden, raken hun telefoon kwijt. Een school liet kinderen zelf met een dobbelsteen bepalen hoeveel dagen dat zouden worden. Maar dat vindt Delver “bespottelijk. Je moet zo duidelijk mogelijk zijn.”
Bijna alle betrokken scholen hebben het gebruik van mobiele telefoons in de klas verboden. Alleen de middelbare school in Spijkenisse doet dat niet. Een gsm is anno 2006 je beste maatje, zegt de teamleider, elke seconde van de dag. Bovendien: als iemand aantekeningen van het bord wil fotograferen, “wie ben ik dan om dat te verbieden” Verboden zijn sowieso, vindt hij, een laatste houvast. “Tieners proberen veel uit. Door de gsm-foto’s zien wij meer van die experimenten. Als je dat gaat verbieden, gaan ze het anoniemer doen. Dan verlies je elk grip, en kun je kinderen daarover niks meer leren.”
Dat vindt ook de school in Bergen. Om in contact met de leerlingen te blijven msn’t een aantal leraren en heeft de school een weblog in het leven geroepen. Dat gaat de middelbare school in Rijswijk te ver. “Praten is prima”, zegt rector Van den IJssel, “maar wel op basis van de schoolregels. Onze school is doordesemd van discipline”. Kinderen mogen niet ongevraagd filmen in school, nergens – niet in de klas, op de gang, in de douches of in de wc. Daarom heeft hij het toezicht uitgebreid. Niet met mensen, zegt de rector, maar met camera’s, in de kantine, op de gangen bij de lockers en ook op de wc. “Dat staat zwart op wit in de schoolgids.”
Je moet zo’n gsm-incident op school niet onderschatten, vertelt Ton Liefaard. Eerst is er het detectivewerk, dan de straf, en daarna komt de begeleiding. Twee maanden na dato hebben bij hem op school een medewerker van bureau Halt en een buurtagent met de betrokken groep gesproken. Tijdens een ‘verplichte bezinningsmiddag’. Wat bleek De kinderen bagatelliseerden het incident, vertelt Halt-medewerkster Maria Koolen. Veel leerlingen vonden het “flink overdreven” dat de jongens van school waren gestuurd. De vechtpartij speelde zich af na schooltijd en buiten school. De jongens hadden het zelf afgesproken. En het slachtoffer liep zelf weg, ‘alleen een draadje van zijn beugel zat los’.
Koolen: “We ontdekten dat sommige kinderen de morele intu?tie missen, dus dan moet je nadrukkelijk stelling nemen en zeggen: dat doen we niet.” Rector Liefaard knikt. Daar komt bij, zegt hij, dat in dit geval ook de afwachtende houding van justitie het gezag van de school ondermijnt. Op de aangifte die hij deed – uit angst voor represailles deden de moeder en haar zoon dat zelf niet – heeft hij nog niks gehoord. De krant wel. De politie stuurde direct een persbericht rond: ‘Happy slapping tussen scholieren op internet’, kopte het Amstelveens Nieuwsblad over de vechtpartij.
Eigenlijk, zeggen onderzoekers die zich verdiepen in kinderen en de virtuele wereld van internet, chatboxen en mobiele telefoons, is mobiel misbruik de hedendaagse variant van belletje trekken. Alleen: onderzoek is er nog niet naar gedaan. Los daarvan, zeggen de onderzoekers er stuk voor stuk bij, is mobiel misbruik natuurlijk niet hetzelfde als belletje trekken. Het bereik van de gsm is grenzeloos en razendsnel, beelden zijn tijdloos en eindeloos te manipuleren. En, niet onbelangrijk: kattenkwaad op beeld maakt indruk op kinderen die gevoelig zijn voor groepsdruk. Beelden maken emoties groter, heftiger, echter bijna. Bovendien kunnen er met de kleine apparaatjes ook in het geniep opnamen worden gemaakt.
Nooit eerder konden kinderen zo onbelemmerd met hun identiteit experimenteren, zegt Patti Valkenburg, hoogleraar kind en media aan de Universiteit van Amsterdam. Op internet, in chatboxen en door mobiele telefoons is de communicatie rechtstreeks, “er zit geen opvoeder meer tussen”. Tel daarbij op dat dertig procent van de kinderen vindt dat ze zich vrijer kunnen uiten op internet, en zie: daar ontwikkelt zich een universum waar ze ongeremd kunnen flamen. Zonder ingrijpen en sociale controle van ouders, leraren of welke andere opvoeder ook. Valkenburg: “Als je het zo bekijkt, hebben kinderen meer privacy dan vroeger. Ouders hebben te weinig controle omdat ze die wereld niet kennen. Maar dat beschouw ik als een tijdelijk probleem. Ouders lopen hun kennisachterstand in en deze kinderen worden ook weer ouders.”
Communicatiewetenschapper Jacob van Kokswijk promoveerde aan de Universiteit Twente op een onderzoek naar de leefwereld van jongeren. Hij spreekt over een hybride beleving, een ‘interrealiteit’. Dat is de optelsom van wat kinderen ervaren in de fysieke wereld, de virtuele wereld en in hun fantasie. Hoe de vermenging van die drie werelden doorwerkt op bijvoorbeeld de morele intu?tie van kinderen, is volgens Van Kokswijk nog een grote vraag.
Kinderen gebruiken de cyberwereld als oefenterrein, weet hij. Ze kunnen er een andere identiteit aannemen, doen na wat anderen hen voordoen en “proppen” andermans ervaringen naar binnen. Zien ze happy-slapfilmpjes, dan maken ze die na. In hoeverre die ervaringen tot hen doordringen, weet Van Kokswijk niet. Maar er zijn aanwijzingen dat de gevoelens minder diep doordringen dan wanneer kinderen het in de fysieke wereld meemaken. “Ook dat maakt het zo belangrijk dat ouders, leraren en andere opvoeders niet hun kop in het zand steken maar gaan vragen, zoeken en snappen wat hun pupillen in de cyberwereld beleven.”
Dat beaamt pedagoog Bas Levering, onderzoeker aan de Universiteit Utrecht. Maar, zegt hij, dat is niks om van te schrikken. Bij elke nieuwe technische ontwikkeling komen de ethische regels pas als gebruik gemeengoed is. En nieuw is die zogenoemde hybride beleving niet. Denk maar aan een kleuter die met een schaar de buik van een vriendje bewerkt. Die heeft het sprookje van Roodkapje te letterlijk genomen. Wordt hij daardoor een slechter mens Niet als de juf, meester of ouders hem hebben geholpen om het verschil tussen fantasie en werkelijkheid te ontdekken. Levering: “Voor ouders met pubers is het lastiger om contact te krijgen. Pubers zetten elkaar vaak onder druk om ouders buiten hun geheime wereld te houden.”
Het is vier uur als Richard Poot de metro neemt, terug naar huis. Een uur door verlaten bosjes struinen heeft hem en zijn vriend ??n nieuw filmpje opgeleverd. Jongen, bolle wangen en gestoken in een Feyenoordtrainingspak, krijgt een stomp in zijn zij. Razendsnel draait hij zich om en roept. “Richard, pisvlek: mijn vader gaat jou doodmaken.”
Richard Poot zet de beelden “jammer genoeg” niet op internet, vertelt hij. Voor je het weet loopt het slachtoffer ermee naar de politie. Dat overkwam een neef van hem. Maar hij vindt de actie “te vet” om alleen voor zichzelf te houden. Daarom hebben hij en zijn maat het filmpje naar drie jongens uit zijn klas gestuurd.
Als een vriend terug sms’t : nog 1tje F**king cool. Loser met pijn:-), barst Richard Poot in lachen uit.
Waarom
Eerlijk gezegd, zegt Richard Poot, vind ik het grappiger om onbekenden te pakken. “Die schrikken meer. Maar deze jongen zit bij ons op school. Die bolle heeft een vriend gepakt.”
Boontje komt om zijn loontje
“Zoiets. We pakken hem terug.”
En dat filmen, is dat geen probleem
Richard denkt na. “Ik vind van niet”, zegt hij. “Dat doet de politie ook. Overal hangen camera’s. En KPN adverteert ermee.” ‘Deel je speciale momenten met beeldbellen’, is de slogan van het concern.
Richard: “Wij gaan scoren. Morgen op school zijn wij de king .”
‘Een zeventienjarig meisje werd door haar ex-vriendje te koop gezet op een pornosite’
Pesten via internet wordt steeds populairder. Maar scholen zien er geen heil in leerlingen via hun Twitteraccount te volgen. “We willen geen politie spelen.” Ook de scholen van Het Hooghuis in Oss gaan ervan uit dat kwetsende tweets worden gemeld, en gaan niet actief op zoek. “Geen beginnen aan, daar zou ik een dagtaak aan hebben”, zegt techniekdocent en?contentbeheerder Susan Kuijk. Alle scholen spreken leerlingen die kwetsende berichten hebben verstuurd onmiddellijk aan op hun gedrag, zo ook het TBL. “Ik heb wel eens ingegrepen in een ruzie die via Twitter uit de hand liep. Ik heb toen een van die jongens een stapel printjes laten zien van tweets over die ruzie, die steeds maar doorgestuurd werden. Daar schrok hij toen wel van.” Het Mondriaan College gaat een protocol maken over hoe leerlingen met social media moeten omgaan. “Met fatsoen dus”, zegt rector Theo Bekker. “Leerlingen moeten ook op Twitter bepaalde mores in acht nemen.” De Leijgraaf heeft dergelijke richtlijnen al, zegt Van Summeren. “En we hebben net gisteren besloten volgend jaar mediawijsheid op te nemen in de lessen burgerschap.”
Dat het onderwerp leeft op de scholen, blijkt wel uit het feit dat het Maaslandcollege juist deze week besloot een docent van de Universiteit van Utrecht aan te stellen om de school te begeleiden bij de invoering van social media. “En wat de schadelijke kanten betreft”, meldt woordvoerder Hans van de Kraats, “is het zo dat ook wij geen politie willen spelen die alles natrekt. Zodra we iets merken of doorkrijgen dat op pesten via social media lijkt, halen we meteen de ouders van de betreffende leerling erbij. Wat dat betreft trekken we daar heel zwaar aan.”
Cyberpesten vooral via sociale media
Slachtoffers van cyberstalken en -pesten worden vooral belaagd via sociale netwerken. Veel vaker dan via bijvoorbeeld e-mail of telefoon.
Dat blijkt uit nieuw Brits onderzoek (pdf) uitgevoerd door de Universiteit van Bedfordshire. De onderzoekers ondervroegen 353 Britse slachtoffers van cyberpesten en concluderen dat zo?n 62 procent van de ondervraagden digitaal lastiggevallen is via sociale media. Dat percentage ligt veel hoger dan pesten en stalken via werkmail (23 procent), priv?mail (55,5 procent) en mobiel bellen (41,5 procent).
Gevolgen
De onderzoekers zijn naar eigen zeggen geschrokken van de gevolgen van digitaal stalken en pesten. Sommige respondenten hebben zelfmoordpogingen gedaan of durven niet meer over straat. De onderzoekers roepen sociale netwerken dan ook op maatregelen te nemen.
?Ze hebben een verantwoordelijkheid naar hun klanten?, stelt professor Carsten Maple tegenover de?BBC. ?Het moet duidelijk zijn waar een gebruiker de pesterijen kan aangeven en er zou een maximumperiode moeten zijn waarbinnen een sociaal netwerk moet reageren.?
Opvallend is volgens de onderzoekers dat het overgrote deel van stalken en pesten via sociale netwerken anoniem gebeurt en anders veel door onbekende personen. Juist het feit dat niet duidelijk is wie de dader is, kan voor slachtoffers grote gevolgen hebben.
Facebook
Facebook, met wereldwijd 750 miljoen leden, heeft naar aanleiding van het onderzoek aangegeven de procedures rond het melden van ongewenst gedrag te herzien. ?Niets is belangrijk voor ons dan de veiligheid van onze leden?, aldus een woordvoerder.
Netwerksites beschermen kinderen onvoldoende
Veel sociale netwerksites bieden kinderen te weinig bescherming tegen ongewenste contacten met vreemden.
Dat blijkt uit een onderzoek in opdracht van eurocommissaris Neelie Kroes (Digitale Agenda), dat dinsdag is gepresenteerd. Slechts twee sites, Bebo en MySpace, scoorden een voldoende.?De onderzoekers bekeken in totaal 14 sites, waaronder Facebook en Hyves. Dat gebeurde in december van vorig jaar en januari dit jaar. Kroes zei teleurgesteld te zijn dat de sites er niet voor zorgen dat profielen van minderjarige standaard alleen toegankelijk zijn voor de contactpersonen die ze hebben goedgekeurd. Ze gaat er bij de betrokken bedrijven op aandringen minderjarigen beter te beschermen.
Bronnen: Nu.nl (21 juni 2011), Nu.nl (11 juli 2011),?DeJoop,?RTL,?De Gelderlander (10 mei 2012) ‘Ook op Twitter mores in acht nemen’,?NRC Handelsblad (18 maart 2006),?NOS, Sander Duivestein.
Bekijk onderstaande rap track uit de VS dat is gemaakt om er aandacht voor te vragen (let op: beelden kunnen schokkend zijn):
“There’s a bully bully bully in my town, and this bully always bullying me around, why this bully always tryna put me down, i just wish i had the guts to lay em down. There’s a bully bully bully in my town, and this bully always bullying me around, why this bully always tryna put me down, i just wish i had the guts to lay em down. There’s a bully bully bully in my town, and this bully always bullying me around, why this bully always tryna put me down, i just wish i had the guts to lay em down”.
In een stalkingzaak oordeelde de voorzieningenrechter in Amsterdam dat een man binnen twee dagen beledigende teksten over zijn ex op Facebook, Hyves en blogspot moest verwijderen en zijn profielen moest sluiten.?Weigerde hij dit te doen, dan had zijn ex het recht deze profielen van social media te laten verwijderen. Bovendien mocht de vrouw de man iedere keer als hij het opgelegde gebiedsverbod overschreed maximaal drie dagen laten gijzelen. In augustus 2012 had de rechter de man al een gebiedsverbod opgelegd en hem opgedragen alle beledigende teksten te verwijderen. Er was een kort geding voor nodig om het zover te krijgen. Enige maanden later besliste de rechter dat verdergaande maatregelen nodig waren. Weliswaar vond de man dat zijn mediaprofielen tot het priv?domein behoren, maar voor de rechtbank woog het zwaarder dat de vrouw als zij haar naam in Google intikt telkens bij die beledigende teksten terechtkomt.
iWatchHarrisCounty is een virtuele misdaad bestrijder in de vorm van een app. Met de app kun je opvallende zaken vastleggen uit de buurt die zorgen voor een onveilig gevoel of een echt onveilige situatie. Zo kun je zelf helpen misdaad te bestrijden, en volgens deze dienst misschien zelfs een terroristische aanslag voorkomen. Het gaat om het delen van signalen uit de wijk, die ondersteund kunnen worden met foto’s of video’s. Als er sprake is van echte misdaad kan de informatie meteen worden doorgestuurd naar de politie.
Met?Crime Watch in de buurt kun je snel ter plaatse foto’s maken en direct de locatie van verdachte situaties delen met je buren en de politie.
Je kunt je waarnemingen opslaan in een logboek waar je ze kunt bewerken, bekijken en opnieuw delen.?Je kunt ze ook exporteren en importeren tussen apparaten en andere gebruikers van de dienst.
Deze app is geen onderdeel van?USAonWatch of de politie.
Je kunt:
? Foto’s maken met behulp van de camera en ze bekijken.
? Zoek de locatie met behulp van GPS, mobiele of wifi-netwerken.
? Handmatig de locatie van de activiteit op een kaart aangeven.
? Details toevoegen van de activiteit, personen en voertuigen.
? Deel ze met behulp van e-mail, SMS of andere online opties.
? Locatie wordt meegestuurd in een?Google Maps linkje.
Soortgelijke community watch diensten vind je hier.
De?Community Watch app uit Zuid Afrika?biedt bewoners binnen een gemeenschap of gebied een communicatieplatform om (volgens de site) “samen een database te bouwen van verdachte activiteiten”. In deze database kun je zoeken naar verdachte voertuigen, mensen en meer. Zo kunnen mensen ook hun gestolen spullen soms terugvinden en kun je meldingen bekijken van misdaad in de buurt.
Met de?Bewoners?applicatie kun je je?eigen persoonlijke gegevens en foto’s bijwerken, waarschuwingen delen?en foto’s onder een van de drie categorie?n plaatsen, namelijk: 1. verdacht persoon, 2. verdacht voertuig of 3. drugs gesignaleerd.
Er is ook een Respons app die gebruikt kan worden om de politie of andere instanties in te schakelen, zoals particuliere beveiligers.
Community policing forums (CPF) en particuliere beveiliging bedrijven gebruiken deze app steeds meer?om beter en sneller te worden?in de communicatie tussen bewoners en politie als?preventiemiddel in de strijd tegen criminaliteit.
Features van de dienst:
Panic button
VVolg mij naar huis”
verdachte activiteiten
Signaleringen van activiteiten in uw omgeving
Remote Panic (melding voor een ander)
Blacklist van?”werknemers” die niet te vertrouwen zijn
Integriteit Screening
Foto Verificatie: bewoners, contacten, onroerend goed, voertuigen, huishoudelijk personeel en andere dienstverleners
Deze app geeft aan dat het uw leven kan redden. Je hoeft het alleen maar te installeren en als je dan ooit in de problemen raakt (bedreigd wordt of een medische noodsituatie hebt) hoef je je telefoon alleen even te schudden. De app stuurt?dan je locatie met een vooraf door jou ingesteld bericht door naar ingestelde contactpersonen. Dat kunnen de autoriteiten zijn, maar ook vrienden of familie.
Het onderscheid zich van andere apps, omdat je de app niet eerst hoeft te starten en je moet nadenken over de knoppen die je dan in moet drukken. Even de telefoon schudden en vervolgens kan je belager het schudden…
De app is op deze manier ook zeer eenvoudig voor?ouderen met weinig ervaring met smartphones. Maar ook jonge kinderen behoren tot de doelgroep, aldus de informatie op de website. Oneigenlijk gebruik (per ongeluk een alarmering versturen door beweging) wordt voorkomen doordat je het langere tijd heftig moet schudden. Als het alarm eenmaal is ingeschakeld blijft het berichten met locatie versturen, totdat het handmatig is uitgezet. Er zijn veel situaties denkbaar waarin je een noodoproep niet via spraak kan doen en geen tijd hebt om een berichtje te versturen. Een kind dat zich onder het bed verstopt, of iemand die bedreigd wordt. Het schudden van de telefoon is een handeling die niet elke belager meteen zal herkennen.
De berichtenapplicatie WeChat heeft momenteel 235 miljoen gebruikers waarvan er zich 100 miljoen buiten China bevinden. Dat laatste getal is in de laatste 3 maanden verdubbeld. Wanneer deze groeispurt doorzet zal WeChat het?aantal gebruikers van WhatsApp?dat op 250 miljoen ligt binnen enkele weken inhalen. Vorig jaar was WeChat het snelst groeiende sociale platform en het wist eigenhandig het SMS-verkeer in China doen slinken.?Alternatieven voor WeChat zijn naast WhatsApp onder andere het Russische?Telegram, of?Viber?dat begon als app om te videobellen met zo’n 300 miljoen gebruikers.
De?WeChat-applicatie?is eigendom van de Chinese internetgigant Tencent. Dit bedrijf zet vaart achter de uitbreiding van het aantal gebruikers door flink wat geld in de marketing van het product te stoppen.
Natuurlijk kun je ‘gewone’ berichten versturen naar elkaar en kun je deze voorzien van foto, video en locatie-gegevens. De Walkie-Talkie functie?die WhatsApp onlangs introduceerde?zit ook in WeChat alleen hebben de Chinezen dat nog iets verder uitgebreid.
In de app kun je vrienden uitnodigen in een ‘Live Chat’, je krijgt dan een beeldscherm met een grote knop waarmee je spraakberichten kunt versturen. Je kunt deze functie het beste zien als een groepsgesprek via de Walkie-Talkie-functie.?Met WeChat kun je ook gratis videobellen naar elkaar zoals je dat kunt vergelijken met Google Hangouts, Skype en Facetime. Ook is er ‘Moments’, een soort Instagram-achtig fotoblog waar je vrienden commentaar kunnen geven op de foto’s die je daar plaatst. Onder hetzelfde onderdeel kun je via Look Around zien wie er ook WeChat in je omgeving gebruikt en hem of haar uitnodigen voor een gesprek.Een andere grappige manier is om anderen in contact te komen is Shake. Je schudt met je telefoon en WeChat zal je met iemand verbinden op aarde die dat op hetzelfde moment doet.?Deze applicatie heeft in Azi? concurrentie van applicaties zoals Line en KakaoTalk die in grote lijnen dezelfde functies hebben.
De Chinese overheid heeft populaire Wechat-profielen van onder andere columnisten en nieuwsmedia geblokkeerd of verwijderd. WeChat wordt door de Chinese overheid geregeld gebruikt om misdaden op te sporen, of zelfs misstanden of misdaad voor te zijn. Maar ook criminelen gebruiken het, doordat je met de app mensen kan localiseren. Door te zien of iemand thuis is, of juist niet. Zo vertelt een Chinees rapport over verkrachtingen en inbraken die door WeChat mogelijk werden. Ook zijn er berichten over WeChat moorden, oplichting en vele andere delicttypen.
Relschoppers worden veroordeeld voor geweld, niet voor het oproepen daartoe – tot verbazing van strafrechtdeskundigen.?Tot nu toe zijn tientallen relschoppers veroordeeld voor de rellen in Haren. Hun oproepen op Facebook lieten politie en justitie buiten beschouwing, blijkt uit onderzoek. Ten onrechte, oordelen strafrechtdeskundigen. ,,Dit moeten we veel harder aanpakken.”
Zijn vriendengroep was met de trein uit Hoogezand-Sappemeer naar Haren gekomen, vertelde Bastiaan de politierechter. Dat was op 21 september, de dag dat de 16-jarige Merthe in haar tuin in het villadorp een verjaardagsfeestje zou geven. Thuis hadden de jongens wodka ingeslagen, er was ook bier en toen Bastiaan in Haren uitstapte ,,gierden de adrenaline en de drank door mijn lijf”.
Hij belandde in een mensenmassa en werd door de mobiele eenheid teruggedreven. Kreeg een tik, raakte even buiten bewustzijn. ,,En toen werd ik kwaad”. Hij wurmde zich naar voren en gooide flessen, stenen en een dranghek richting mobiele eenheid. En later ging hij de opengebroken Albert Heijn binnen en ,,stond ik weer buiten met paar pakjes sigaretten”.?We zochten niet de sensatie, had Bastiaan de rechter kort daarvoor bezworen. De 19-jarige C1000-medewerker en zijn kennissen kwamen ,,gewoon kijken wat er in Haren ging gebeuren”. En daar hebben ,,we ons laten meeslepen”.
Kijken? Zich laten meeslepen?
Bastiaan vertelde de politierechter niet dat hij twee weken voor de rellen, op 8 september, zijn vriendengroep via Facebook had opgeroepen om naar Haren te komen en dat hij dat de dagen erna bleef doen. Hij vertelde de rechter ook niet dat hij op Facebook de waarschuwing van de burgemeester om niet te komen welbewust in de wind had geslagen. En hij zei in de rechtszaal evenmin dat hij een confrontatie met de politie had voorzien.?Dat blijkt uit onderzoek in een database waarin 52.250 berichten van de inmiddels verwijderde Facebook-pagina over Project X Haren zijn opgeslagen door softwarebedrijf Clockwork. Een samenscholingsverbod, meldt Bastiaan op 18 september op de pagina, is geen probleem: ,,Ze hebben zo’n verbod ingeschakeld dat er geen groepen mensen in Haren rond mogen lopen. Hiervoor kun je opgepakt worden. Maar als je met 1 groep van 100 man komt, kunnen ze eerst niks doen, later komt er versterking.”
Honderdenzeven verdachten zijn tot nu toe aangehouden voor de rellen in Haren. De rechter veroordeelde 35 van hen voor openbare geweldpleging. Relschoppers met een strafblad kregen celstraffen, de meeste anderen werkstraffen, vari?rend van 30 tot 210 uur. En bijna allemaal moeten ze geld storten in een speciaal schadefonds – daders van achttien jaar en ouder 500 euro, minderjarigen 400 euro. Twintig relschoppers gingen tegen de uitspraak in hoger beroep.?Het onderzoek bleef beperkt tot strafbare feiten op de avond zelf. Oproepen van verdachten op Facebook en Twitter die eraan voorafgingen, hebben voor de bewijsvoering in de rechtbank geen enkele rol gespeeld. De politie heeft daar geen onderzoek gedaan, laat een woordvoerder van het Openbaar Ministerie desgevraagd weten. ,,Vanwege de omvang van de zaak ligt onze focus op strafbare feiten op de avond zelf. Opruiing vooraf is niet onderzocht en deze verdachten niet ten laste gelegd.”
Strafrechtgeleerden plaatsen daar vraagtekens bij. Henny Sackers, hoogleraar strafrecht: ,,Vanwege de maatschappelijke druk om verdachten snel op zitting te brengen, heeft men dit wellicht over het hoofd gezien. Maar ik vind het bijzonder jammer dat het Openbaar Ministerie onderzoek naar uitlatingen vooraf op sociale media heeft laten zitten. Het wekt de indruk dat we oproepen via Facebook en Twitter zien als Pietje Bell-gedrag.” Terwijl ook die oproepen hebben bijgedragen aan de escalatie, zegt Sackers. Niet voor niets sprak verantwoordelijk korpschef Oscar Dros een dag na de rellen over de ,,ongekende mobiliserende kracht van sociale media” .?Strafrechtdeskundige Peter Tak gaat nog een stapje verder. Het Openbaar Ministerie, zegt de hoogleraar, had wel degelijk de uitlatingen op Facebook moeten betrekken bij het onderzoek naar de verdachten want ,,dit kleurt het strafbare feit”. Oproepen op sociale media zetten het delict in een ander daglicht en maken een hogere straf mogelijk. Ze laten zien dat daders afspreken, tevoren rellen plannen. Dat valt ,,met een beetje goede wil onder opruiing.”
Bastiaan is niet de enige veroordeelde relschopper van wie de politie zijn oproepen op Facebook niet bij het onderzoek betrok. Mbo-student Nathan (19), die met twee vrienden in de auto van zijn moeder uit Amstelveen naar Haren kwam, en die straatklinkers, een hek en grind naar de mobiele eenheid gooide, liet zich vooraf ook op Facebook gelden. ,,Bazen!”, zette hij op 20 september onder de post ‘we zijn er klaar voor, dht hgz’ – een afkorting die staat voor ‘danger hardcore team hoogezand’. ,,Alles voor de wijk!”, reageerde een vriend. ,,Maar dan ook echt alles!”, zet Nathan daaronder.?Of neem de twintigjarige student verpleegkunde Robin, die 60 uur werkstraf kreeg. Hij roert zich vanaf 9 september op Facebook. Een hondengeleider zag hem op 21 september een steen rakelings langs het hoofd van een ME’ er gooien. Diensthond Rico zette daarop zijn kaken in Robins been. Tegenover de rechter ontkent Robin stellig iets te hebben gegooid: ,,Ik was op weg naar huis” – zijn advocaat houdt het op een persoonsverwisseling.
Maar op Facebook zinspeelt Robin op rellen. Als iemand bijvoorbeeld meldt dat de Stationsweg afgesloten zal zijn: ,,Met wat? Een hek? Moet met 25.000 man wel lukken om een hek aan de kant te krijgen haha.” Op de noodverordening reageert hij met ,,1312”, hooligantaal voor ‘all cops are bastards’. En bij een link naar een artikel dat bericht dat er geen feest zal zijn: ,,Nou en. Komen doen we toch wel.” En: ,,Het is toch leuk om te doen wat niet mag?”.
De roep om onderzoek naar opruiing op sociale media bij de rellen in Haren klemt des te meer omdat de politie in andere zaken wel gespitst is op strafwaardige tweets en Facebookberichten, zeggen de strafrechtgeleerden. Denk aan de ‘Facebookmoord’ in Arnhem. Of een twitteraar die tijdens het wereldkampioenschap voetbal in Zuid-Afrika opriep om te gaan rellen na een wedstrijd van het Nederlands elftal – ,,Morge relle op jonckbloetplein #!!!” . Hij werd hard aangepakt. De WK-finale bracht hij in voorlopige hechtenis door en in een snelrechtprocedure legde de rechter hem een werkstraf van 100 uur op wegens opruien in het openbaar.?Beelden van Stuk.tv legden Bastiaans optreden vast. De politierechter in Groningen veroordeelde hem vorige week vrijdag tot 210 uur werkstraf en het storten van vijfhonderd euro boete in het aparte schadefonds. Vanwege ,,uw prominente bijdrage aan het buitensporige geweld”, motiveerde rechter P.H.M. Smeets deze straf die hoger uitviel dan de officier van justitie had ge?ist. ,,U maakte zich niet schuldig aan diefstal maar aan plundering, en u bekogelde de mobiele eenheid.”
Een gemiste kans, vindt strafrechthoogleraar Tak, is dat bij de relschoppers in Haren voorbij wordt gegaan aan opruien. Ook valt hem op dat de rechters in deze zaak ,,uitermate laag” straffen. Hoge boetes juicht hij toe, maar werkstraffen zijn niet de sanctie voor dit soort delicten. Je moet daders, zegt hij, hun spullen afnemen: hun mobiele telefoon, hun iPad, computer, desnoods scooter of auto. Tak: ,,R??k de mannen en vrouwen die hebben staan rellen in Haren. Dit is iets anders dan diefstal en mishandeling. Dit is oeverloze verveling, en het uitlokken van gezag en proberen de politie in het nauw te brengen. Dat is heel gevaarlijk. Dat moeten we veel harder aanpakken.”
Overigens laten Bastiaan, Robin en Nathan de dag na de rellen niets meer van zich horen op de Facebookpagina. De relschoppers blijven oorverdovend stil.
Noodverordening is iets anders dan censuur.?
Preventief fouilleren en Twitter censureren. Door de rellen in Haren staan grondrechten ter discussie. ,,Vind je dat acceptabel? Dat is een politieke keuze.”.?Politiebonden, gemeenten en justitie in het hele land willen na de rellen in Haren koste wat koste voorkomen dat nog ergens een project X-bijeenkomst escaleert.?Toen door jongeren werd opgeroepen ook in Schiedam een Project X-feest te houden, handelde de regiopolitie Rotterdam-Rijnmond snel. Het beoogde feestgebied bij metrostation Vijfsluizen werd tot veiligheidsrisicogebied uitgeroepen, zodat iedereen er gefouilleerd mocht worden. Twee jongeren (14 en 16) werden aangehouden op verdenking van opruiing. Drie anderen voor het niet-kunnen tonen van een identificatiebewijs.?Was dit een juridisch verantwoorde manier om rellen te voorkomen? Volstaat de huidige wetgeving?
Mensen fouilleren die als individu nergens van verdacht worden, is een vergaande inbreuk op de privacy, zegt hoogleraar bestuurskunde Lodewijk Rogier. ,,Het middel is bedoeld om te gebruiken bij vermoedens van wapenbezit. Dat was hier helemaal niet aan de orde. Er zijn ook geen wapens gevonden.” Het instellen van een veiligheidsrisicogebied moet niet worden gebruikt, vindt Rogier, om ongewenste samenscholingen te voorkomen.?Het is zuiverder, zegt Rogier, om een noodverordening uit te vaardigen, zoals de gemeente Haren vrijdag deed. Daarbinnen zijn vergaande maatregelen mogelijk, die Haren n?et lijkt te hebben genomen. Rogier: ,,Denk bijvoorbeeld aan de Eurotop in Amsterdam [in 1997], waarbij iedereen uit het gebied weggestuurd kon worden die daar niet hoefde te zijn.”
Hoogleraar maatschappijgeschiedenis Henri Beunders voorspelde maandag in deze krant dat ‘Haren’ blijvende gevolgen zal hebben in de vorm van disproportionele veiligheidsmaatregelen. Hij verwacht overigens dat daarmee een nieuw incident niet voorkomen zal worden, omdat dat weer een heel andere vorm zal hebben.
Gerrit van de Kamp van politievakbond ACP werpt de vraag op of Twitter gecensureerd zou moeten worden. ,,Als je politieke boodschap is dat je ?lles wilt voorkomen, moet je daar een prijs voor betalen. Dan kunnen zomaar grondrechten in het geding komen. Zoals op Twitter alles doodslaan, internetcensuur toepassen: vind je dat acceptabel? Dat is een politieke keuze.”. Ruud Elderhorst, teamleider digitale expertise uit Den Haag reageert op Twitter:
Ook internetcommentator Alexander Kl?pping reageert hierop: ,,Z? fout, en z? voorspelbaar.” Bij elke uitwas met een relatie tot sociale media proberen mensen die te laten verbieden, zegt hij. ,,Na de plunderingen in Londen riep iedereen dat smartphones verboden zouden moeten worden.”?Technisch kan het misschien wel, zegt Kl?pping. China doet het. ,,Die staan alleen een alternatief voor Twitter toe, dat zij volledig controleren.” Maar dit soort ‘overwinningen’ is altijd tijdelijk, denkt Kl?pping. ,,Even los van de vraag of je je aan dit soort landen wil spiegelen, zullen jongeren altijd nieuwe manieren vinden om te communiceren.”
Oud-rechter en Tweede Kamerlid voor de PvdA Jeroen Recourt vindt censuur het aller-, allerlaatste middel. ,,Of de grenzen van de vrijheid van meningsuiting zijn overschreden, toets je achteraf en dat moet vooral zo blijven.” Dat jongeren die opriepen tot een feest in Schiedam zijn aangehouden voor opruiing, snapt hij wel. ,,In dit soort zaken draait het om de context. En na vrijdag is over de context van project X geen enkele onduidelijkheid meer.” Voor Recourt maakt het niet uit waar de opruiing plaatsvindt, online of niet. ,,De strafrechtelijke grenzen zijn hetzelfde.” Recourt wil niet vooruitlopen op de evaluatie van ‘Haren’ door Job Cohen, maar er lijken hem ,,wat meer voor de hand liggende maatregelen” niet te zijn genomen, zoals het omleiden van treinen.?’Vrijheid van meningsuiting toets je achteraf’ Kamerlid Jeroen Recourt (PvdA)
Opgepakt na kwetsende tweet
De politie heeft een man uit Hellevoetsluis opgepakt wegens opruiing op internet na de zelfmoord van een scholiere (13) uit Pijnacker, woensdagavond. Andrei V. (19) verstuurde tweets waarin hij de eer en reputatie van het meisje schaadde. De hype die hierdoor op Twitter ontstond, leidde tot grote commotie en nog meer verdriet bij nabestaanden en vrienden van het meisje.?Agenten arresteerden Andrei V. gistermiddag in zijn ouderlijke woning in Hellevoetsluis. Op verdenking van opruiing, zegt de politie. ,,We stelden donderdagochtend vast dat er maatschappelijke onrust ontstond door twitterberichten over een zelfmoord in Pijnacker, zegt een woordvoerster.?De arrestant is volgens haar op geen enkele manier gelinkt aan het tienermeisje en evenmin aan haar woonplaats. ,,Hij is in de loop van donderdagavond vrijgelaten en zegt excuses te gaan aanbieden voor zijn misplaatste grappen aan de nabestaanden van het slachtoffer.
Het tienermeisje uit Pijnacker kondigde haar wanhoopsdaad woensdagavond omstreeks acht uur aan in een afscheidstweet aan haar volgers. Die had ze de hele dag al via twitterberichten laten weten dat ze het leven niet meer zag zitten.?Vriendinnen alarmeerden de hulpdiensten. Die vonden het tienermeisje, dat al langere tijd met persoonlijke problemen kampte, zwaargewond in een bos bij haar woonplaats, onder de rook van Delft. Het slachtoffer werd overgebracht naar een ziekenhuis, waar ze later bezweek aan haar verwondingen. In de uren dat het meisje balanceerde tussen leven en dood, verstuurden haar volgers tweets met het verzoek die door te sturen als ze wilden dat het meisje bleef leven. Na het overlijden van het slachtoffer verstuurden ze R.I.P-berichtjes.
Andrei V. heeft dit twitterverkeer zeer waarschijnlijk voorbij zien komen. Even mijn bangalijst bijwerken. Er viel iemand af, twittert hij woensdagnacht onder zijn twitternaam. Bangalijsten zijn lijsten met namen van meisjes over wie de opstellers suggeren dat ze makkelijk zijn over te halen voor seks. Na zijn eerste tweet plaatst V. nog meer kwetsende teksten. De tweets gaan razendsnel het internet over.?De treurende familie van het meisje die de klap van haar zelfmoord probeert te verwerken, wordt vervolgens ook nog eens geconfronteerd met de smadelijke en uit de lucht gegrepen teksten die via sociale media naar alle uithoeken worden verspreid.?Ook op haar school, het Stanislascollege, leidde haar dood ?n de Twitterhype tot nog meer commotie en verdriet. De treurende scholieren konden terecht bij een gedenkhoek in de aula en werden opgevangen door een speciaal zorgteam. Maar de schoolleiding zag zich ook genoodzaakt tekst en uitleg te geven over het gevaar van het speculeren op internet over de dood van de medeleerling. ,,We wezen hen erop dat ze niet zomaar een bericht moeten posten of doorsturen, want dat kan uitgroeien tot iets groots waar mensen heel boos om kunnen worden als het niet klopt, zegt directeur Swen Zuiderwijk.
Justine Pardoen van de site Mijn Kind Online zag de twitterberichten over de zelfmoord ook voorbijkomen. Pardoen noemt het incident het zoveelste voorbeeld van hoe het kan misgaan met internet. ,,In plaats van mee te kijken en te praten over wat kinderen doen op het internet zodat je beseft wat ze doen, denken veel ouders dat ze het buiten de deur moeten houden.?Marjolijn Bonthuis van Digivaardig & Digibewust zag de zelfmoord eveneens aangroeien tot trending topic, populair Twitteritem. Hartstikke heftig, vindt ze. ,,Vooral omdat niemand zeker wist of het klopte. Terwijl internetopvoeding al lang onderdeel had moeten zijn van de opvoeding van kinderen.?Politiekorpsen in het hele land hebben gisteren meisjes opgeroepen aangifte te doen als ze op een bangalijst staan.
Nieuwe hooligan boezemt angst in
Politiekorpsen in het hele land zijn in opperste staat van paraatheid na de rellen in Haren, omdat in diverse gemeenten soortgelijke feesten zijn aangekondigd. Teams van de mobiele eenheid staan klaar om in te grijpen en inlichtingendiensten van de politie draaien overuren.?Via internet, en vooral op Facebook, zijn al in zeker veertien gemeenten door heel Nederland wilde feesten uitgeroepen voor de komende weken: van Amersfoort tot Gouda en van Eindhoven tot Amstelveen.
Gevreesd wordt dat ook deze evenementen op rellen kunnen uitdraaien, zoals in Haren. De inlichtingendiensten van diverse politiekorpsen volgen de aankondigingen nauwlettend en wisselen informatie uit om te voorkomen dat de evenementen van de grond komen.?De Rotterdamse politie boekte zaterdag al resultaat door twee organisatoren van 14 en 16 jaar te arresteren voor opruiing. De twee hadden, net als in Haren, een Project X-feest uitgeroepen in Schiedam. Hier kwamen kleine groepen jongeren op af. De meeste dropen af, maar toen enkele tientallen samenklonterden, leuzen riepen en vuurwerk afstaken, kwam de politie in actie. Vijf jongeren werden opgepakt bij een fouilleeractie. Ook in Uden werd een 15-jarige jongen gearresteerd na een oproep voor een Project X-feest.
Volgens ingewijden bij de politie staan vooral de inlichtingeneenheden bij alle korpsen op scherp . ,,Het is alle hens aan dek.?De afdelingen struinen voortdurend het internet af naar informatie over feesten als in Haren. Ook vragen ze, voor zover mogelijk, informatie op bij de speciale teams die jongerengroepen volgen.
Ultieme test
Voor de politiediensten zijn de komende weken een ultieme test. De inlichtingeneenheden moeten door de komst van de nationale politie intensiever samenwerken en hun werkwijze afstemmen. ,,Ze wisselen nu al intensief informatie uit als iets buiten hun gebied valt en proberen elkaar te voeden met tips over hoe ze jongeren kunnen opsporen en arresteren voor opruiing. Bij de politie wordt gesproken over een nieuw fenomeen . De veldslag in Haren was niet alleen het werk van een groepje notoire relschoppers, wellicht leden van de harde kern van voetbalclub FC Groningen. Opmerkelijker was dat honderden omstanders in het ongekende geweld deelden.
Criminoloog Tom van Ham sluit niet uit dat bij de rellen de nieuwe hooligan heeft toegeslagen. Onderzoeksinstituut COT en ook het Auditteam Voetbal en Veiligheid, waarvoor Van Ham onderzoek deed, waarschuwden dit jaar nog voor dit fenomeen van gelegenheidsordeverstoorders .?,,Groepjes jongeren duiken op bij onder meer dance-evenementen en willen rellen om het rellen. Dat escaleert zodra omstanders zich bij deze groep aansluiten als de rel is begonnen, zegt onderzoeker Van Ham van Bureau Beke.?Waar bijvoorbeeld voetbalhooligans goed georganiseerd en hi?rarchisch zijn, kent de nieuwe hooligan die structuur niet. Sterker nog, de relschoppers communiceren niet via besloten forums op internet en kennen elkaar helemaal niet. ,,Dat maakt het zo moeilijk. De ervaren relschopper is de lont in het kruitvat. Mensen uit de menigte gaan vervolgens impulsief meedoen. Onder meer door alcoholgebruik en de anonimiteit van de groep. We hebben het in Hoek van Holland gezien en nu wellicht weer. Het gedrag van deze mensen is bijna niet te voorspellen, zegt Van Ham.
Opmerkelijk genoeg hebben zulke relschoppers zelden imponerende strafbladen. Ze zijn overwegend jong (21 jaar of jonger), gaan naar school of hebben werk en komen hooguit in aanraking met de politie omdat ze deel uitmaken van lastige jeugdgroepen op straat. ,,Het zijn bijna modelburgers, ongrijpbaar en moeilijk in beeld te krijgen.?Waar voetbaleenheden contact onderhielden met kopstukken, heeft dat bij de nieuwe hooligans geen zin. Er is geen leider. ,,Dat bemoeilijkt de aanpak van dit fenomeen. En die zal er toch moeten komen.?Volgens Van Ham zou Haren kunnen gelden als leergeval voor de overheid. Bijvoorbeeld ook over de rol en mobiliserende kracht van sociale media. ,,Wat drijft deze jongeren mee te doen? Wat is hun achtergrond? Dat moeten we onderzoeken. Want dan kunnen we ook aan oplossingen denken.
Politievakbond ACP zegt dat het voor de politie bijna ondoenlijk is alle berichten via sociale media als Facebook en Twitter in de gaten te houden. ,,We zouden de discussie moeten voeren of het mogelijk is opruiende berichten te verwijderen, hoewel dat raakt aan fundamentele rechten. We moeten tegelijk wel eerlijk zijn: het is ontzettend moeilijk voor de politie dit soorten feesten in de kiem te smoren.
De Duitse minister Ilse Aigner (Consumentenbescherming) gaat zelfs nog verder. Zij noemt Facebook medeschuldig aan de rellen in Haren. Ze vindt dat het sociale netwerk maatregelen moet nemen zodat jongeren niet langer per ongeluk een priv?feestje aan miljoenen gebruikers bekend kunnen maken.?Ook Duitsland maakte rellen als in Haren mee nadat een Facebook-gebruiker per ongeluk een verjaardagsuitnodiging openbaar had gemaakt.
Korpsen in heel Nederlandop scherp na Haren
Een 18-jarige Rotterdammer is opgepakt op verdenking van opruiing. Volgens de politie Rotterdam-Rijnmond heeft de jongeman de afgelopen week via zijn telefoon en op Twitter opgeroepen tot rellen in de havenstad.?De recherche en het team Digitale Opsporing wilden elke kans op ongeregeldheden, zoals recent in Engeland, voorkomen en startten een onderzoek. Dat leidde vrij snel naar deze 18-jarige Rotterdammer. De politie sluit meer aanhoudingen niet uit.
Over de inhoud van de berichten die de verdachte via zijn telefoon verzond en zijn berichten op Twitter (’tweets’) wil de politie niets zeggen. Ook niet of de jongen zich heeft laten inspireren door de rellen aan de andere kant van de Noordzee.?”We hebben de afgelopen week verschillende berichten op Twitter langs zien komen waarin de link met Londen wel is gelegd. De politie vindt dit betreurenswaardig”, zegt een woordvoerder. De berichten hebben overigens niet geleid tot onrust in Rotterdam. Wel gingen afgelopen vrijdag enkele winkels voor de zekerheid iets eerder dicht.
Het versturen van opruiende en bedreigende berichten is strafbaar. Sinds de opkomst van sociale media, zoals Facebook en Twitter, is de politie daar steeds alerter op. Dreigementen vinden hun weg razendsnel over het internet. Vlak na de schietpartij in Alphen aan den Rijn in april dit jaar, waarbij zeven doden vielen, verstuurden enkele mensen berichten waarin ze dreigden het bloedbad te herhalen. Het Openbaar Ministerie eiste forse straffen tegen de daders ‘om een helder signaal af te geven dat zoiets niet wordt getolereerd’. Dat de rechter uiteindelijk milder oordeelde, deed niets af aan deze boodschap, reageerde het OM na afloop.
Of situatie in Londen inspiratie was, wil politie niet zeggen.
Bronnen:?NRC Handelsblad?(7 dec 2012),?NRC Handelsblad (25 sept 2012),?AD/Rivierenland (30 maart 2012),?AD/Rivierenland (24 sept 2012),?Trouw (15 aug 2011)