SocialMediaDNA richt zich op kennisdeling rondom social media, politie en maatschappelijke veiligheid. Onderwerpen vari?ren van de online aspecten van openbare orde, opsporing, vervolging, rechtspraak tot crisisbeheersing en communicatie.
WATCH Nederland, meldpunt en onderzoeksbureau inzake seksuele uitbuiting minderjarigen in Nederland, is opgezet vanuit een samenwerkingsverband tussen Terre des Hommes (een NGO die sinds een halve eeuw opkomt voor kinderrechten), FIER (expertise- en behandelcentrum voor slachtoffers van kinder- en mensenhandel) en CKM (Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel). Het team bestaat uit een oud-rechercheur, een jurist, criminologen, een data-analist en forensisch ict-specialisten. WATCH NL wordt gefinancierd uit particuliere giften, waaronder een substanti?le bijdrage van de Postcodeloterij.
WATCH NL is sinds een jaar actief met o.a. een 24/7 hotline voor het melden van vermoedens van loverboys/mensenhandel, en via de website?www.watchnederland.nl. WATCH NL ontving in haar eerste bestaansjaar 131 meldingen van vermoedelijke mensenhandel, met name over seksuele uitbuiting van minderjarigen in Nederland. 61 van die meldingen hebben geleid tot eigen onderzoek door WATCH NL.?Na bewijsveredeling en ?stapeling werden hiervan 53 zaken overgedragen aan de politie.
WATCH Nederland verricht ook proactief onderzoek. Met lokprofielen, lokadvertenties en onderzoek naar het online aanbod worden mensenhandelaren, loverboys, jongensprostitutiepooiers en hun klanten en kindersekstoeristen in kaart gebracht. Men vult de dossiers met online informatie uit openbare bronnen en door te rechercheren op straat. Terre des Hommes werd eerder bekend met de inzet van het virtuele Filipijnse lokmeisje Sweetie. Daarmee werden meer dan duizend online kindermisbruikers uit alle hoeken van de wereld opgespoord. Met Project WATCH speurt TdH naar kindersekstoeristen in Aziatische vakantieregio?s. WATCH ontwikkelt nu zelflerende robotprogramma?s die zelfstandig duizenden gesprekjes gaan aanknopen met mannen die reageren op dubieuze advertenties. Als ge?nteresseerde mannen na een overduidelijke waarschuwing van het ‘meisje’ over haar leeftijd doorzetten, krijgen ze een melding in hun beeldscherm. Op dit moment worden potenti?le klanten benaderd en daarna gewaarschuwd door middel van realistische nepadvertenties,?en informatie wordt met politie en justitie gedeeld.
Tot veroordelingen heeft het werk van Watch NL nog niet geleid. Wel zijn Nederlandse pedoseksuelen in het buitenland op heterdaad betrapt en aan de autoriteiten overgedragen, en zijn in Nederland in samenwerking met lokale hulpverleningsinstanties meerdere minderjarige slachtoffers uit onveilige situaties gehaald.
WATCH Nederland wil de vraag naar seks met kinderen stoppen en de personen die minderjarigen seksueel uitbuiten en misbruiken ontmoedigen en frustreren.?Dat doen ze?onder andere met?het uitpluizen van verdachte seksadvertenties, het inzetten van priv?detectives op locatie, online lokprofielen, interventies en publiciteitscampagnes. Ze onderscheppen potenti?le klanten en schrikken hen af met persoonlijke waarschuwingen.
Waarom is WATCH Nederland nodig? WATCH Nederland is in het leven geroepen omdat steeds meer minderjarigen, vooral pubers, slachtoffer worden van loverboypraktijken. Er zijn zelfs al zaken bekend van kinderen van elf jaar die gedwongen seks hebben tegen betaling. De digitalisering van onze samenleving heeft geleid tot een explosieve groei van de handel van loverboys. Loverboys plaatsen hun slachtoffers onder valse naam en leeftijd in sekscontactadvertenties.
Wanhopige vaders, moeders of voogden kunnen vaak bij niemand terecht. Wie hulp zoekt bij de politie komt soms niet, of niet op tijd, terecht bij de juiste rechercheurs, de mensenhandelspecialisten. De politie heeft bovendien niet altijd de mankracht, middelen en mogelijkheden om achter een loverboy aan te gaan of een slachtoffer op te sporen. Dat is waar WATCH Nederland inspringt. Door middel van online rechercheren en de inzet van priv?detectives gaan wij op zoek. De informatie die we vinden, delen wij altijd met de politie.
Hoe werkt WATCH Nederland? Bij WATCH Nederland kunnen ouders, verzorgers, familie, vrienden, kennissen en ieder ander die vermoedt dat een minderjarige slachtoffer is van een loverboy, hun signalen delen. De observatie- en actie-unit van WATCH Nederland volgt signalen op en doet zowel online als offline onderzoek naar loverboypraktijken. Forensische onderzoekers zoeken online?naar verdachte advertenties en?sporen met nepprofielen op?social media, fora en in chatrooms ronselende loverboys op.?WATCH Nederland onderhoudt?contacten met mensenhandelspecialisten bij de Nationale Politie en zoekt de samenwerking met regionale meldpunten. Als het signaal uiteindelijk voldoende aanknopingspunten biedt, draagt WATCH Nederland de zaak over aan de politie of het Openbaar Ministerie. WATCH Nederland is 24/7 bereikbaar per mail en telefoon.
Samenwerking met politie en justitie WATCH Nederland biedt met haar activiteiten ondersteuning aan de politie en het Openbaar Ministerie, met name als het aankomt op de inzet van middelen, bevoegdheden en/of mankracht. Denk hierbij aan het verifi?ren van meldingen en het online afschrikken van potenti?le klanten van minderjarigen. WATCH Nederland onderhoudt nauwe contacten met de mensenhandelspecialisten van politie en het openbaar ministerie en draagt onderzoeksdossiers aan hen over als er sprake is van strafbare feiten, gepleegd door loverboys of hun klanten. WATCH Nederland werkt altijd binnen de wettelijke kaders.
WATCH Nederland krijgt financi?le steun van enkele charitatieve fondsen, die zich richten op menselijke waardigheid, sociale rechtvaardigheid en het verbeteren en veiliger maken van onze samenleving. WATCH Nederland wordt ondersteund door onder meer de Nationale Postcode Loterij en Janivo Stichting.
Zelf stelt WATCH NL dat iedereen online nepprofielen mag aanmaken, ?zolang je je maar niet voordoet als een ander, werkelijk bestaand mens. WATCH Nederland zet profielen van niet-bestaande minderjarigen online. Daarmee lokken we loverboys en (potenti?le) klanten. Wanneer deze personen uit eigen beweging met het lokprofiel contact zoeken en blijk geven van seksuele interesse, doen zij iets wat zij al van plan waren. Wat niet mag is: iemand lokken en verleiden tot iets wat hij/zij anders nooit van plan zou zijn geweest. Onze lokprofielen mogen de ander dus bijvoorbeeld niet vragen of hij zin in seks heeft. Dat is uitlokken.?
Dilemma/bespreekpunt: Is dit een positieve ontwikkeling die getypeerd kan worden als ?preventie van kindermisbruik? of? ?informatie verzamelen t.b.v. politie?? Welke bijdrage kan deze ontwikkeling leveren ?aan opsporing en vervolging?
Benaderen van potenti?le kindermisbruikers ?
WATCH NL doet niet aan naming and shaming: ?WATCH Nederland nagelt kindermisbruikers in Nederland, zoals loverboys en hun klanten, niet publiekelijk aan de schandpaal door namen, foto?s of gegevens te publiceren. WATCH Nederland stuurt (potenti?le) kindermisbruikers, die online seksueel contact zoeken met minderjarigen, wel persoonlijk waarschuwingen?.
In Dagblad van het Noorden een artikel van Matthijs Sorgdrager over sextortion, een vorm van afpersing?die?vaker op social media voorkomt en bovendien steeds?gerichter plaatsvindt (zgn. spear phishing):
Steeds meer mannen worden gechanteerd met hun eigen naaktfoto’s. Ze denken met een vrouw te webcammen en kleden zich uit, maar achter de profielfoto schuilt een oplichter die geld eist.
De zaak van het Drentse raadslid Noes Solisa staat niet op zichzelf. Oplichters doen zich massaal voor als vrouwen en zorgen ervoor dat mannen hun kleren uittrekken voor de webcam. Dit wordt opgenomen, waarna de beelden online worden gezet, tenzij het slachtoffer betaalt.
Bij de hulporganisatie Helpwanted die zich bezighoudt met seksueel misbruik op internet, kwamen in 2015 zo’n 370 hulpvragen binnen van mannen als Solisa, twee keer zoveel als in 2014. Dergelijke vormen van afpersing heten in jargon ?sextortion‘, een verbastering van extortion het Engelse woord voor afpersing. Het komt niet meer alleen bij jonge meisjes voor, zegt medewerker Talinay Strehl. ?Dit is echt een trend.? Strehl vermoedt dat het gaat om buitenlandse bendes. ?Vaak moet het geld worden overgemaakt naar het buitenland.? Mensen die zich vroeger via spam-mails voordeden als aan lager wal geraakte Saudische prinsen hebben Facebook ontdekt. ?Het is een nieuwe manier van geld verdienen voor oplichters.?
De politie kan weinig met het fenomeen. Veel mannen schamen zich en doen geen aangifte. Een woordvoerder van de politie bevestigt dit. ?Als we meer aangiftes krijgen dan kunnen we er een hogere prioriteit aan geven.?
Strehl raadt slachtoffers aan niet in te gaan op de chantage. ,,We zien in veel gevallen dat oplichters dan niets doen en zich concentreren op een nieuw slachtoffer. Wat we ook vaak zien is dat iemand die heeft betaald vaker wordt afgeperst.?
De zaak van Noes Solisa is voor Strehl niets nieuws. Iemand vindt een foto van een mooi, jong meisje op internet, maakt een account aan op Facebook met die foto en voegt mannen toe. Een enkeling accepteert de uitnodiging en gaat chatten.
Het gesprek krijgt een erotische lading en er wordt voorgesteld om te verhuizen naar Skype waar de gebruikers elkaar kunnen zien en horen via de webcam. De oplichter heeft dit programma echter zo ingesteld dat de slachtoffers niet hem maar een eerder opgenomen filmpje te zien krijgen, bijvoorbeeld van een vrouw die zich uitkleedt.
Wanneer de man uit de kleren gaat neemt de oplichter dit op. Dit filmpje stuurt hij aan het slachtoffer met het verzoek om geld. ?En om te laten zien dat het menens is, stuurt hij soms ook een foto door van de lijst met vrienden die het slachtoffer heeft op Facebook of erger, soms weet hij al waar het slachtoffer werkt.?
Drie manieren om erachter te komen of je te maken hebt met een ?romance scammer?.
Waar komt hij of zij vandaan?
Dit is het facebookprofiel van iemand voor wie op internet wordt gewaarschuwd. Ken je werkelijk iemand uit Rockville in Amerika of kun je iemand kennen die daar vandaan komt? Vaak is het antwoord nee en heeft diegene geen reden om je toe te voegen als vriend.
Waar komen de vrienden vandaan?
Dit profiel heeft welgeteld veertien vrienden en ze komen uit verschillende landen waaronder Engeland, Roemeni? en Itali?. Dit komt natuurlijk niet vaak voor en de kans is groot dat dit geen echte vrienden zijn maar dat er willekeurige mensen als vriend zijn toegevoegd.
Zoek de foto op
Via bijvoorbeeld www.tineye.com is het mogelijk om afbeeldingen up te loaden. De zoekmachine zoekt vervolgens waar op het internet deze foto nog meer is gebruikt. Een zoekopdracht met bovenstaande profielfoto leer dat de foto op elf andere sitesstaat waarvan de site www.girlznation.com nog een van de nettere is.
Bekijk hieronder nog enkele voorbeelden van profielen die volgens de FacebookgroepGhana Romance Scammers nep zijn.
De grootste bekende zaak tot nu was onlangs in de VS. Daar is?een man veroordeeld tot 105 jaar gevangenisstraf voor het benadelen van zo’n 350?(meestal) meisjes. Velen van hen worden nog gezocht ook. ?Bekijk een videoverslag.
Ook Europol slaat alarm over het groeiend aantal kinderen dat slachtoffer wordt van sextortion. Seksuele afpersing via internet is een groot probleem, maar er is te weinig capaciteit om de daders te pakken. ?Als ik kijk hoeveel we er kunnen pakken en hoeveel we er ?cht pakken, dan komen we momenteel maar tot 20% van wat er echt mogelijk zou zijn,? zegt directeur van?Europol?s European Cybercrime Centre, Troels Oerting, in EenVandaag.
Volgens Oerting is er meer dan de organisatie aankan. ?We hebben zoveel aanwijzingen dat we ze nauwelijks kunnen verwerken voor de lidstaten? Er zouden dan ook veel meer arrestaties kunnen worden verricht, aldus de directeur van het Cyber Security Centre.
Europol stuurt dit najaar nog een onderzoek naar de lidstaten over sextortion om te laten zien dat het probleem meer prioriteit nodig heeft.
Meldpunt
Ook het Nederlandse Meldpunt Kinderporno Internet zegt dat het aantal slachtoffers behoorlijk is gestegen. Via het meldpunt helpwanted.nl kwamen de eerste zes maanden van dit jaar negentig meldingen binnen. De laatste vier maanden van 2013 waren dit er slechts vijfentwintig. Het?tijdschrift HUMO probeerde onlangs?via een ludieke actie op de site meer mannelijke leden te werven ?n tegelijkertijd de aandacht wil vestigen op sexortion. Het TV programma VOLT deed er ook onderzoek naar.
Sextortion is afpersing met een seksueel getinte foto of video in ruil voor geld of meer foto?s.
De beelden worden verkregen door in te breken in een computer of doordat daders zich voordoen als een ander en kinderen verleiden seksuele handelingen te doen voor de webcam. Hier wordt vervolgens een foto van gemaakt. Er wordt gedreigd met het openbaar maken van de beelden wanneer er geen geld wordt overgemaakt. Het gaat om enkele honderden tot duizenden dollars.
Amanda Todd
De bekendste sextortion zaak is die van het Canadese meisje Amanda Todd waarover we een uitgebreid blog schreven. De Nederlander Aydin C. zit vast op verdenking van deze zaak. Ook de georganiseerde misdaad ziet geld in sextortion. In mei werd op de Filipijnen een bende opgerold na afpersing van een Schotse jongen die zelfmoord pleegde.
Het Meldpunt Kinderporno Internet ziet deze bendes ook in Nederland. ?Wij vermoeden dat het georganiseerde misdaad is, puur om geld van mannen af te troggelen?, aldus Maaike Pekelharing van HelpWanted.nl.Verspreid over de wereld zitten bendes die hun brood verdienen met sextortion. De politie kan niet zeggen hoe groot het probleem is, omdat er weinig aangifte wordt gedaan. “Mannen schamen zich, maar als er meer gemeld wordt bij de politie, krijgt deze vorm van afpersing hopelijk een hogere prioriteit”, zegt ze.
Heeft iemand een ?vervelende foto van jou op internet gezet? Dat mag niet! Ook al heb je de foto of video zelf gemaakt, iemand mag dat niet op internet zetten. Wanneer jij zonder kleren op de foto of in de video te zien bent, dan is dat strafbaar. Maar ook als de foto op een andere manier vervelend is, is het vaak strafbaar. Als je dit hebt meegemaakt is het belangrijk dat je er met een volwassene over praat. Het beste is om er met je ouders over te praten. Maar, als je dat lastig vindt, neem dan een andere volwassene in vertrouwen. Denk bijvoorbeeld aan je leraar, je trainer of misschien je tante of oom.
Ga niet in op de bedreigingen en doe niet wat hij of zij jou vraagt te doen. Wanneer iemand jou vraagt om geld over te maken?doe dit niet! Als je geld overmaakt dan kan het erger worden. Wanneer iemand een naaktfoto of video van jou op internet zet, dan is diegene strafbaar. Maar ook geld vragen om te voorkomen dat iets op internet staat, is strafbaar. Dat heet ?afpersing?.
En wat moet je doen als je seksueel wordt afgeperst? Pekelharing geeft een paar tips:
Andere voorbeelden
De 29-jarige Paul, niet zijn echte naam, is afgeperst nadat hij webcamseks had gehad met een Belgische vrouw. Kort daarna kreeg hij een mail met de beelden. Maar ze hadden het filmpje bewerkt, waardoor het opeens leek alsof hij masturbeerde voor een minderjarig meisje.
Toen Paul niets met de dreigementen deed, werd de video op YouTube gezet. “Hij stond wel drie uur online. In de titel stond mijn naam en dat ik masturbeerde voor een meisje van 10”, zegt Paul. “En dat vond ik eigenlijk het ergste, dat je als pedofiel wordt neergezet. En daardoor kun je iedereen op je werk en in je leven tegen je krijgen.”
Bij Paul kwam het niet zo ver. Zijn vader en baas zagen het filmpje, maar toonden begrip toen Paul de situatie uitlegde. Een vriend achterhaalde de locatie van de dader: die zat in Ivoorkust. Het hele verhaal van Paul lees je hier.
Het Belgische parket Halle-Vilvoorde heeft vrijdag een gevangenisstraf van twee jaar gevorderd tegen een 20-jarige man uit Asse die zich schuldig had gemaakt aan ?sextorsion?. De man had een 15-jarige medeleerlingen overtuigd om halfnaakt voor de webcam te poseren en had vervolgens de beelden misbruikt om haar onder druk te zetten om verdergaande seksuele handelingen te stellen voor de camera.
Zo liet hij het meisje zich helemaal uitkleden en moest ze zich op verschillende manieren bevredigen. Als ze hem niet gehoorzaamde, dreigde hij ermee de beelden te verspreiden onder andere leerlingen van dezelfde school. Toen het meisje zich afmeldde uit hun chatsessie, stuurde de jongeman haar op 25 uur tijd meer dan zeventig belagende sms-berichte.
De zaak kwam uiteindelijk aan het licht toen het meisje op school instortte omdat ze werd gepest door andere leerlingen die de foto?s hadden gezien of er over hadden gehoord.
Het parket tilde zwaar aan de feiten. ?Hij heeft misbruik gemaakt van een kwetsbaar minderjarig meisje en voerde systematisch de druk op om haar allerlei handelingen te laten uitvoeren? zei de substitute, die twee jaar cel vorderde voor verkrachting en aanranding van een minderjarige die jonger is dan 16, bezit en verspreiding van kinderporno en voor bedreiging.
Social media is een onderdeel geworden van de samenleving. Het is een steeds belangrijker middel voor contact met cli?nten, burgers, en pati?nten. Vanwege de opkomst van social media verplaatst een deel van de agressie tegen werknemers met een publieke taak zich daar naartoe. Dit is niet te voorkomen door social media uit te bannen in de organisatie. Wel dien je als organisatie aandacht te schenken aan het voorkomen en beperken en juist afhandelen van agressie tegen medewerkers. De aanpak van ?digitale? agressie komt grotendeels overeen met de aanpak tegen niet-digitale agressie. Maar er zijn ook specifieke invalshoeken die agressie via social media met zich meebrengen.
Aard en omvang
Er is weinig onderzoek gedaan naar agressie en geweld tegen medewerkers met een publieke taak via social media. In de monitor Agressie en Geweld Openbaar Bestuur is gevraagd of het laatste voorval via internet heeft plaatsgevonden. Hier gaf 6% van de volksvertegenwoordigers en bestuurders aan dat dit het geval was. In de VPT-monitor van 2011 is ook gevraagd of het laatste voorval via internet heeft plaatsgevonden, maar dan alleen in het geval van agressie buiten werktijd. Alleen in het onderwijs en waren er respondenten die dit hadden meegemaakt: zowel in het voortgezet als primair onderwijs iets meer dan een half procent van de slachtoffers.
Typen agressie
Agressie en geweld tegen medewerkers met een publieke taak via social media kan op verschillende plaatsvinden. De handreiking Agressie en Geweld biedt een overzicht van vormen van. gedragingen die je ook tegen kan komen via social media zijn bedreiging, belediging, intimidatie, schelden, vernederen, pesten, chanteren, dwingend gedrag, stalken, discriminatie, chantage, smaad/laster en een bommelding via twitter, facebook et cetera.
Medewerkers en organisaties kunnen bijvoorbeeld bedreigd worden met het toebrengen van (zwaar) lichamelijk letsel, met de dood of andere ernstige bedreigingen. Belediging kan de vorm aannemen van uitschelden of bijvoorbeeld pesten. De agressie kan een eenmalig zijn, enkele keren of langdurig aanhouden. Als het stelselmatig aanhoudt, is dit stalking. Agressie kan plaatsvinden op accounts van de medewerker, van organisaties, op internetfora, of op eigen accounts. Ook kunnen fake-accounts medewerkers of organisaties aangemaakt worden waarop agressie tegen de medewerker of organisatie wordt gericht. Al deze gedragingen kunnen ernstige gevolgen hebben voor medewerkers, net als bij niet-digitale agressie en geweld. Het is daarom belangrijk op een juiste manier te handelen bij agressie en geweld via social media.
Het belangrijkste bij de-escalatie is bewustwording en training van werknemers hoe met social media om te gaan. De praktische invulling van het de-escaleren bestaat uit twee onderdelen: signaleren en afhandelen.
Signaleren
De belangrijkste voorwaarde voor het beperken van agressie en geweld via social media is dat agressie en geweld gesignaleerd worden. Medewerkers hebben een belangrijke signaalfunctie. Samen met hen wordt een norm afgesproken: bij welke uitingen via social media wordt melding gemaakt binnen de organisatie? Leg de lat hierbij laag. Hoe eerder ook lichte incidenten, zoals schelden gemeld worden, hoe beter deze afgehandeld kunnen worden. De meldingsbereidheid kan bevordert worden via verschillende wegen. Daarnaast kan een organisatie via verschillende manieren agressie en geweld tegen medewerkers of de organisatie signaleren, onder andere door social media te monitoren.
Afhandelen
Belangrijk in het beperken van de agressie en van de gevolgen is de afhandeling van een bericht. De?werkgever, of in overleg, de werknemer, kan zelf de agressie afhandelen door te reageren naar de?afzender. De werkgever dient bij een strafbaar feit aangifte of melding bij de politie te doen, net als bij niet-digitale agressie. Bedenk hierbij dat wanneer de gedraging niet digitaal gepleegd zou zijn, of het dan als strafbaar feit beschouw wordt. Zo ja, doe dan aangifte. De politie verzorgt de opsporing, in overleg met het Openbaar Ministerie. De politie heeft niet zelf onbeperkt mogelijkheden om een anonieme dader, bijvoorbeeld via het IP-adres, op te sporen. Hiervoor hebben zij toestemming nodig van de Officier van Justitie.
Strafbaarheid
Er leven veel vragen over de strafbaarheid van agressie via sociale media. In principe geldt dat alles wat niet-digitaal strafbaar is, ook strafbaar is als het via sociale media gebeurt. Bij bedreiging is het?van belang dat de bedreigde zelf daadwerkelijk op de hoogte is geraakt van de bedreiging. Ook moet de bedreiging van dien aard zijn en onder zodanige omstandigheden zijn geschied dat bij de bedreigde de redelijke vrees kon ontstaan dat de bedreiging uitgevoerd zou worden. Het maakt hierbij niet uit als een bedreiging via sociale media op een indirecte manier plaatsvindt. Zo vormde het plaatsen van een tekst op internet waarin werd gesuggereerd dat liquidatie van de premier verstandig zou zijn, een strafbare bedreiging. En online kennen we vrijwel alle vormen die in de fysieke wereld ook voorkomen, zoals: bedreigen, beledigen, vernederen, treiteren, dwingend gedrag, chanteren, stalken, sexting (seksuele chantage), discriminatie (sekse, leeftijd, huidskleur, geloofsovertuiging, geaardheid, etc), smaad en laster.
In onderstaande bijlage staat een tabel met de wetsartikelen of jurisprudentie.
Onlangs is ook een interview gepubliceerd van?Mischa Coster, mediapsycholoog, die zich bezig houdt met het effect van media-uitingen op het gedrag van mensen en hoe je als organisatie media kunt inzetten om de doelgroep te be?nvloeden. Hij heeft het over het?psychologische?effect dat consensus (sociale normering) heet. Het nadelige gevolg van het feit dat bepaalde gedragingen steeds vaker online voorkomen en worden gedeeld via social media kanalen maar ook via de televisie, zorgt ervoor dat mensen die zo?n idee hadden maar het niet hebben uitgevoerd, denken ?als iedereen het doet, dan doe ik dat?ook?. Op dat moment wordt het een soort norm dat, wanneer je bijvoorbeeld iemand in elkaar slaat, je het dan online gaat zetten. Ook wordt vaak geweld gebruikt onder jongeren, of wordt geweld online gezet om het aan te kaarten.
Of lees ook het?onderzoek ?Professioneel Samenspel?, biedt nieuw inzicht en aanknopingspunten voor beleid.Het onderzoek is in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties uitgevoerd door stichting Impact en de Utrechtse School voor Bestuur- en Organisatiewetenschap. In drie gemeenten is een groot aantal gesprekken gevoerd met bestuurders, managers en uitvoerders.
Het onderzoek laat zien dat er grote verschillen bestaan in hoe vaak en hoe krachtig er opgetreden wordt naar aanleiding van incidenten. Vaak wordt er ook, bewust of onbewust, helemaal geen actie ondernomen. Toch is volgens de onderzoekers geen sprake van structurele ?bestuurlijke berusting?. Bestuurders en managers weten lang niet altijd dat er een incident is voorgevallen, laat staan dat ze een systematisch beeld hebben van alle incidenten en trends. Of en hoe wordt opgetreden hangt samen met de manier waarop de problematiek van agressie en geweld in de organisatie wordt ?geframed?: als bedrijfsvoeringsthema, als politiek-bestuurlijk thema of als moreel thema.
Het rapport pleit voor professioneel samenspel van alle betrokken bestuurders en managers. Belangrijke elementen van dit samenspel zijn een gezamenlijke visie en duidelijke spelregels en verantwoordelijkheden. De gemeentesecretaris zou hier meer dan nu het geval is een regierol in kunnen vervullen.
In bijna de helft van de gevallen van jeugdprostitutie is er een loverboy in het spel. En in de helft van die gevallen is het slachtoffer geworven via internet. Reden genoeg voor een voorlichtingsactie, Loverboy 2.0. De verleidingstactieken van een loverboy noemen we?grooming: aandacht, vleierij, cadeautjes en indruk maken met status. Voor je het weet heeft een loverboy je ingepalmd en begint de seksuele uitbuiting. Of moet je meedoen met criminele handelingen. In onderstaand filmpje vertelt een Rotterdamse politieman hoe het werkt: ?Het begint met verleiding en misleiding. Daarna volgt chantage, de ronselaar dreigt naaktfoto?s of seksfilmpjes op internet te zetten. Met al die social media heb je tegenwoordig heel veel technieken om iemand te chanteren. Excessief geweld, wat we vooral in het begin zagen, gaat steeds vaker over in psychisch geweld.
De Mooiste Chick van het Web’ is een voorlichtingsfilm over de ‘loverboy 2.0′. De film is bedoeld om jongeren voor te lichten over de risico’s van het gebruik van sociale media – die door loverboys steeds meer als werkterrein gebruikt worden. Daarnaast is de film bedoeld voor de omgeving van de kwetsbare groep slachtoffers; vriendinnen, ouders, leraren. Want hoe merk je nou aan je dochter, vriendin of leerling dat er iets aan de hand is? De film is geproduceerd in opdracht van het Ministerie van Veiligheid en Justitie en zal ingezet worden als voorlichtingsfilm op scholen door het hele land.
Dat is de naam van een campagne van de gemeente Rotterdam, Stichting Humanitas en de politie. De naam verwijst naar de aanduiding ?web 2.0? voor ?het sociale web?: alle plekken waar mensen intensief met elkaar communiceren. De eerste fase van de verleiding gaat tegenwoordig helemaal via internet.
Groeiend probleem
Seksuele uitbuiting van tieners is geen randverschijnsel.?In bijna de helft van de gevallen van jeugdprostitutie blijkt sprake te zijn van loverboyproblematiek. En in de helft van de loverboy-gevallen blijkt het slachtoffer te zijn?geworven via internet. Reden genoeg voor een voorlichtingsactie.
Rotterdam doet dat nu via scholen, en heeft daarbij de Rotterdamse rapster Reshmay ingezet. En dat werkt goed. Haar song ?Laffe Boyz? en de bijgehorende YouTube-clip kreeg ik zelfs al vele malen doorgestuurd, door mensen helemaal niet wisten dat het bij een campagne hoorde. Het nummer sluit enorm goed aan bij de manier waarop jongeren zelf het verschijnsel ?loverboy? kennen en benoemen, en kan dus bij uitstek in voorlichting voor jonge tieners worden ingezet. Laten we hopen dat het werkt.
Verleiding via internet
Vooral de eerste fase gaat steeds vaker helemaal via internet. De verleidingstactieken van een loverboy worden net als bij pedoseksuele acties ook wel?grooming?genoemd. Het is?fase 1: de vleierij, de aandacht, het geven van cadeautjes, en indruk maken met macht en status. Vooral voor deze fase is internet heel geschikt. Meisjes die gevoelig zijn voor die aandacht, zijn er niet op bedacht dat het wel eens om iemand zou kunnen gaan met de vooropgezette bedoeling misbruik van haar te maken. Via internet is het natuurlijk ook moeilijk om na te gaan of iemand integer is of niet.
Fase 2 is het?inlijven: ze zien elkaar en en gaan een relatie aan, waarin de man het meisje langzaam losweekt uit haar sociale omgeving. Hij werpt zich op als haar beschermer en spiegelt haar een mooie, maar dure toekomst voor. In hun seksuele relatie probeert hij langzaam haar grenzen te laten verleggen, door haar te?chanteren met haar liefdevoor hem. Hij ?leent? haar uit aan vrienden: het begin van prostitutie. Soms is er meer nodig dan een beroep te doen op haar liefde, en komt er geweld aan te pas.
Met fase 3 is het doel bereikt en wordt gewerkt aan de?instandhouding?van de lucratieve relatie: met geld, dwang, bedrog en machtsmisbruik wordt het meisje seksueel uitgebuit. Soms wordt ze ook gedwongen tot diefstal, het koerieren van drugs, en het op haar naam zetten van leningen, telefoonabonnementen of auto?s.
Uit onderzoek blijkt dat tieners niet onbekend zijn met die eerste fase van de loverboy-tactiek: het aantal tieners dat ermee in aanraking komt via internet toeneemt enorm toe. Los daarvan heeft een toenemend aantal tieners ervaring met seksuele handelingen voor de webcam: dat wordt ook steeds normaler gevonden.?De plaats waar loverboys hun slachtoffers rekruteren lijkt te zijn verschoven van het schoolplein naar sociale netwerksites en andere sites waar jongeren komen.
Campagne?
De campagne Loverboy 2.0 richt zich op meisjes van 12 tot 18 jaar. Op zo’n 100 Rotterdamse scholen is inmiddels een pakket afgeleverd met lesmateriaal waarmee de leraren in hun lessen aan de slag kunnen gaan. Voor ouders is er informatie op?www.rotterdam.nl/loverboys. Daar staat ook een filmpje waarin een inspecteur van de Rotterdamse politie inzicht geeft in de gevallen die hij onderzocht heeft. Het filmpje is veel te lang voor een campagne voor ouders (ruim 16 min.) maar als je het gezien hebt, ben je wel helemaal bijgepraat. Hieronder staat een verkorte versie (ruim 4 min.)
Er is afgelopen jaren veel aandacht geweest voor vrouwenhandel en loverboys. De vraag dringt zich op: wie trapt daar nog in? Stellig: ‘Iedereen. Het gaat om aandacht. Ik zeg altijd tegen mensen:kijk naar je eigen leven; waar loopt het over rozen en waar niet. Je hebt geluk als je op een kwetsbaar moment niet de verkeerde tegenkomt. Want d?t gebeurt bij de meeste van die meiden; als je in de shit zit, slaat zo’n mensenhandelaar toe. Het begint met verleiding en misleiding. Daarna volgt chantage, de ronselaar dreigt naaktfoto’s of seksfilmpjes op internet te zetten. Met al die social media heb je tegenwoordig heel veel technieken om iemand te chanteren. Excessief geweld, wat we vooral in het begin zagen, gaat steeds vaker over in psychisch geweld.’
Internet als werkterrein
Kijk eens over de schouder van je kind mee op laptop, computer of mobiel. Die suggestie doet Elizabeth Hamelinck, preventiemedewerker GGD. Loverboys hangen niet langer op het schoolplein, maar zijn heel actief via sociale media.
Loverboys steeds vaker actief via sociale media
Tot enkele jaren terug was het signalement van een loverboy een jongen die met een dure wagen voor een school of instelling stond en pochte met geld. Nu blijken veel loverboys hun slachtoffers via internet te werven. ,,Zo kan, wat onschuldig chatten of MSN en lijkt, ontaarden in chantagepraktijken, bedreigingen en heel veel ellende, zegt preventiemedewerkster Elizabeth Hamelinck. Zij heeft samen met GGD-collega s en de politie de zogeheten signalenkaart voor loverboys aangepast. Deze kaart is een soort handleiding voor scholen, jongerencentra, sportclubs maar ook ouders om in de gaten te krijgen of een meisje in de ban is van een kwaadwillende man. Die handleiding is overigens te downloaden via www.huiselijkgeweldhollandsmidden.nl.
GGD Midden Nederland, actief in de Woerdense regio, heeft een lesprogramma voor het voortgezet onderwijs ontwikkeld. Preventiemedewerkers bezoeken regelmatig scholen om jongeren attent te maken op signalen. Bij het lesprogramma horen boekjes, dvd’s, een lespakket, een spel en achtergrondinformatie over loverboys.?Net als de GGD ziet ook de politie een duidelijke tendens dat loverboys zich meer en meer via internet manifesteren. Aantallen heeft de politie naar eigen zeggen daarentegen nog niet. Ouders zouden nog alerter kunnen zijn op signalen die wijzen op contacten tussen hun kind en een loverboy, zegt Hamelinck. De meisjes zelf nemen, volgens haar, over het algemeen niet het initiatief om aangifte te doen.
Hamelinck heeft een hele praktische tip voor ouders. ,,Laat je kind in de huiskamer chatten. Je kunt dan als ouder makkelijker meekijken, je ziet bovendien meteen reacties bij je kind. De eigen slaapkamer van je zoon of dochter lijkt misschien een veilige plek maar is dat eigenlijk helemaal niet. Met de laptop op schoot in de huiskamer vormt wellicht ook een extra drempel voor jongeren om te chatten met wildvreemden. Haar collega David Keers vult aan: ,,Een loverboy is een ondernemer. Die gaat met zijn tijd mee om zijn zaken – het exploiteren van een meisje – zo onzichtbaar mogelijk voort te zetten.
Weerbaarheid
Als een meisje eenmaal werkzaam is voor een loverboy, is het volgens Keers enorm lastig haar uit dat circuit te krijgen. ,,De meldingen die bij ons binnenkomen, zijn meestal afkomstig van de professionele omgeving: de school, de hulpverlening, een enkele keer een vriendin of ouder, zegt hij. ,,We nemen dan contact op met een meisje, trachten een voet tussen de deur te krijgen, haar door te verwijzen naar maatschappelijk werk en te trainen op weerbaarheid. Maar het komt voor dat ze zelf niet wil.
Jongeren kunnen anoniem bij politie te rade over loverboys
Korps Rotterdam chat met jeugd op speciale internetsite
Bezoeker 285289 heeft een vraag: “Ik denk dat mijn beste vriendin verkering heeft met een loverboy. Wat moet ik doen?” Rechercheur Amber antwoordt: “Je kunt het beste je verhaal doen bij een vertrouwenspersoon op school, of je kunt naar de politie gaan om te vertellen waarom je dit vermoeden hebt.”
Amber en haar collega Maurice, die om ‘veiligheidsredenen’ alleen bij hun voornaam willen worden genoemd, werken bij de politie Rotterdam-Rijnmond. Deze middag leiden ze een chatsessie op de site http://Vraaghetdepolitie.nl, die dit keer specifiek gaat over loverboys. “We weten dat onder jongeren veel vragen leven over dit onderwerp”, zegt politiewoordvoerder Renate van der Burg. “Ze kunnen op deze manier anoniem met rechercheurs praten.” Het is de eerste chat op deze landelijke politiesite, bedoeld om op een laagdrempelige manier met jongeren in contact te komen. De volgende sessies gaan over andere onderwerpen, zoals drugs en wapens.
Bezoeker 337843 zegt dat haar dochter in juni is aangerand door een loverboy. Het meisje wil geen aangifte doen omdat ze bang is bedreigd te worden. Amber wijst haar op Meld Misdaad Anoniem. Bezoeker 920092 schrijft: “Is het normaal dat als je aangifte doet tegen zo’n jongen het wordt weggestopt in de doofpot?” Rechercheur Maurice voelt instinctief dat dit een serieuze zaak kan zijn en biedt het meisje een priv?gesprek aan. Zo kan hij haar zonder pottenkijkers ondervragen.
Het is niet toevallig dat deze chat vanuit het hoofdbureau van de politie Rotterdam-Rijnmond wordt geleid. Dit korps heeft sinds anderhalf jaar speciale aandacht voor de problematiek rond loverboys. De politie werkt nauw samen met de gemeente, jeugdzorg, het OM en de GGD. Rechercheurs richten zich in toenemende mate op internet en sociale media. Het ‘Loverboy-team’ van de politie Rotterdam-Rijnmond is actief op Twitter, Facebook en Hyves.?Ook op het bureau van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel in Den Haag heerst het besef ‘dat je moet zijn waar de jeugd is’. “We leven in een wereld die steeds verder opgaat in een virtuele”, zegt onderzoeker Hannes Snijder. Sociale media bieden volgens hem nieuwe kansen op preventie.?Zo maakte de nationaal rapporteur mensenhandel Corinne Dettmeijer begin dit jaar een virtueel uitstapje naar het bij kinderen razend populaire Habbo Hotel op internet. Iedereen kon haar in de digitale bibliotheek vragen stellen over mensenhandel, en loverboys in het bijzonder. De belangstelling was ‘enorm’.?Op de politiechat zegt bezoeker 318353 dat ze op internet een jongen heeft ontmoet, “met mooie complimenten en gladde praatjes”, die vraagt “of je gouden of zilveren spullen mooier vindt enzo. Wat moet ik doen?” Maurice: “Probeer elk contact te verbreken.”?Aan het einde van de chatsessie heeft de politie met drie meisjes afgesproken om later deze week, in alle rust, verder te praten. “Dat is zonder meer een goed resultaat”, vindt Maurice.?De dochter van bezoeker 337843 is aangerand door een loverboy
Lesmethode tegen loverboys
Amsterdam Dit najaar komt de allereerste lesmethode voor scholen beschikbaar waarmee ze hun leerlingen kunnen voorbereiden op de gevaren van loverboys. Het lespakket is ontworpen door schrijfster Merel van Groningen, zelf slachtoffer van een loverboy.?Dit was echt nodig , zegt de auteur die vanwege haar verleden en haar gezin onder een pseudoniem werkt. Voorlichting was er wel, maar te weinig en wat er was, sloot niet echt aan op de belevingswereld van die meisjes. Zo is er in het lespakket aandacht voor sociale media en wat je kan doen om te voorkomen dat je in handen valt van een loverboy.?Ik zie bijvoorbeeld dat meisjes gechanteerd worden met naaktfoto s die via Ping worden verstuurd. Meisjes hebben in dat soort situaties het idee dat ze alleen staan. Ik wil hen leren dat ze naar hun ouders en de politie kunnen.?De methode is ook geschikt voor jongens, zegt Van Groningen. Jongens die ik hierover spreek zeggen vaak dat ze niet iemand zouden verraden als ze wisten dat hij een loverboy was. Maar als je hen vertelt dat hun zusje ook slachtoffer kan worden zonder dat ze het door hebben, denken ze er vaak heel anders over.?Uitgever Ricardo Eshuis van Edu Actief is blij met de lesmethode. Deze methode haakt wel aan bij waar mensen van die leeftijd mee bezig zijn.?Het lespakket bestaat uit een werkboek, filmpjes en een interactieve website. Van Groningen vindt het een bekroning op haar werk. Afgelopen jaar mocht ze nog de eervolle vermelding bij de Joke Smit-prijs in ontvangst nemen namens alle slachtoffers van mensenhandel en loverboys, die de moed hebben gehad om naar buiten te treden met hun ervaringen . Maar dit is nog beter: Ik wil het liefst voorkomen dat die meisjes slachtoffer worden.
Bescherm jongeren tegen sociale media
Graag wil ik reageren op het artikel ‘In de ban van twitter’ (Ten eerste, 27 april). Ik ben de vader van een dochter van 13 die ook twittert. Ik vroeg haar enkele weken geleden: ‘Wat is eigenlijk jouw twitteraccount.’ Die gaf zij mij gewoon. Toen ze naar haar moeder terug was, want daar woont zij, heb ik maar eens even gekeken. Ik schrok me kapot! Tweets als : ‘Ooit wil ik sex in een kerk’, ‘ijsje pijpen’, ‘nu eindelijk mijn beroep gevonden: pornoactrice’ en honderden tweets meer van dit kaliber.?Verontrust belde ik die avond de moeder van mijn dochter om haar op de hoogte te stellen. Na te zijn geconfronteerd met haar ‘sociale mediagedrag’ twitterde mijn dochter onder meer: ‘kutouders’, ‘ik wil dood, ik wil dood, pas dan zullen mijn ouders weten wat ze mij aandoen’, ‘ik wil weg van huis, maar naar wie’. Daarop kreeg ze reacties te over van mogelijke loverboys die hun domein aanbieden, zoals: ‘kom maar naar mij dan kan je afkicken’, ‘ach schatje, wat hebben ze je aangedaan’ et cetera.?In een gesprek zei mijn dochter: ‘maar het is niet serieus hoor wat ik schrijf’. Mijn reactie was: ‘Maar weten degenen die jouw berichten lezen dat ook, hoe moeten zij dat zien, zonder emotie?’?Toen bleek ineens haar spaarpot geplunderd. Enkele maanden daarvoor had ze ook al eens van huis willen weglopen, met de trein naar Den Haag. Naar een ‘vriend’. ‘Wie is die vriend dan’, vroeg ik haar na dat voorval. ‘Van Hyves’, zei ze. Ze was verliefd op hem. ‘Maar ken je hem dan, heb je hem wel eens ontmoet.’ ‘Nee’, was haar antwoord. Zij kende hem via zijn zus. En die zus had zij ook nog nooit gezien, die kende zij van Hyves. ‘Vrienden’ worden dergelijke contacten genoemd. Maak een kind maar eens duidelijk dat echte vrienden op de vingers van een hand zijn te tellen en dat het er echt geen 500 zijn.?Zij begrijpt niet dat Twitter voor iedereen zichtbaar is. Ik googelde haar op haar voor- en achternaam en meteen kwam ik van alles tegen, onuitwisbaar. Het lijkt wel een sport voor deze jongeren om zo veel mogelijk tweets de wereld in te sturen, in zo grof mogelijk taalgebruik. Waarom doen ze dit? Om aandacht schreeuwen, lijkt de kern.?Op Twitter zie ik een totaal andere dochter dan in werkelijkheid. Eerder al had zij nogal sexy foto’s geplaatst op Hyves en Facebook. Toen hebben we ervoor gezorgd dat zij dit in ieder geval publiek afsluit. Wat blijkt: zij heeft de jongens op Twitter haar telefoonnummers en account gegeven van Facebook en Hyves. Kan het nog erger? Ik zag een goed tv-programma over loverboys waarin mijn angst precies werd geschetst: dat ik mijn dochter verlies aan het soort eikels die de hele toekomst van een meisje kunnen verwoesten.?Zou mijn dochter bij mij wonen dan zou ik haar verbieden de komende maanden op internet te gaan. Ook haar mobiel kon ze inleveren. Maar brengt het soelaas? Wat mij betreft mag Neelie Kroes doorgaan met haar agenda en snel stappen ondernemen om de privacy van jongeren adequaat en automatisch te beschermen op internet. De jongeren beseffen niet wat de consequenties zijn van hun handelingen. Ook voor Twitter, Hyves en Facebook liggen er verantwoordelijkheden. Ook zij zijn aansprakelijk.
Bronnen: de Volkskrant (18 jan 2012),?MijnKindOnline,?de Volkskrant (14 mei 2011),?AD/Groene Hart,?Spits, Trouw.
