SocialMediaDNA richt zich op kennisdeling rondom social media, politie en maatschappelijke veiligheid. Onderwerpen vari?ren van de online aspecten van openbare orde, opsporing, vervolging, rechtspraak tot crisisbeheersing en communicatie.
Uit het AD komt onderstaand bericht over “Pizzagate”: hoe een wilde complottheorie gevaarlijk werd:
Het was al weken slechts een bizarre complottheorie: pizzagate. Een niet op feiten gebaseerde theorie over een pedonetwerk rond de Democratische partij in de Verenigde Staten, gerund vanuit de kelder van een pizzarestaurant in Washington. Tot deze week een gewapende man het restaurant in liep om eigen ‘onderzoek’ te doen.
Het was en is nog steeds onderdeel van de debatten: de niet aflatende stroom nepnieuws tijdens de Amerikaanse verkiezingen. Deze week kwam daar echter een zorgwekkende dynamiek bij toen de 28-jarige Edgar Welch uit North Carolina restaurant Comet Ping Pong belaagde en zelfs een kogel afvuurde in de grond. Het restaurant in Washington was bepaald geen toevallig doelwit, het is al weken slachtoffer van een bizar complot.
Wat is pizzagate?
Pizzagate begon toen complotdenkers bizarre verbanden begonnen te leggen op basis van uitgelekte e-mails van John Podesta, de campagneleider van Hillary Clinton. In de e-mails sprak de eigenaar van Comet Ping Pong, James Alefantis, over een onschuldige benefietavond in zijn restaurant, met de bedoeling geld in te zamelen voor de campagne van Clinton. Volgens complotdenkers blijkt uit de e-mails echter iets heel anders. Het restaurant zou een dekmantel zijn voor een groot satanisch netwerk van kindermisbruikers.
Wat is het bewijs?
Geloof het of niet, maar complotdenkers zien in het woord pizza aanleiding om uit te gaan van kindermisbruik. Het woord zou namelijk in kringen van pedoseksuelen gebruikt worden om pedofilie en kinderporno uit te drukken. Op basis van die aanname zien complotdenkers in de mails van Podesta ineens een wereld aan kindermisbruik. Een lunchafspraak met pizza is niets anders dan een afspraak om kinderen te misbruiken. Een door Podesta beschreven verloren zakdoek met een afbeelding van een pizza het ultieme bewijs van een pedoseksuele voorkeur.
Aangespoord door het pizza-‘bewijs’ doken de complotdenkers in de uitingen op sociale media van de eigenaar van het restaurant en zijn medewerkers. Waar zij een grote foto van een koelkast ontdekten. Op zich niet zo raar voor een restaurant, maar de complotdenkers zagen er al snel de deur in van een sekskelder. Op het instagram-account van de eigenaar werd een foto ontdekt van een man met een kind in zijn armen. Het onschuldige familiekiekje werd meteen gezien als een pedoseksuele daad, de halsketting van de man zou zijn bizarre seksuele voorkeuren onthullen.
Bleef het daar bij?
Niet echt. Complotdenkers gingen verder dan het pizza-restaurant en deden onderzoek naar andere bedrijven in de omgeving. Ze ontdekten iets verderop een organisatie, opgericht om wezen in Ha?ti te helpen. Voor de complotdenkers zonder aarzelen een duidelijk teken van kindermisbruik. Ze gingen zelfs zo ver om te veronderstellen dat alle verdachte gebouwen onder de grond verbonden waren met elkaar en het pizza-restaurant. Uiteraard om grootschalig kindermisbruik mogelijk te maken.
Haatmails
Hoewel de politie in de Verenigde Staten geen spoor van een begin van bewijs heeft gezien voor het bestaan van een netwerk van kindermisbruikers vanuit het pizza-restaurant, werd de eigenaar bedolven onder de dreig- en haatmails. Uiteindelijk kreeg hij in zijn zaak zelfs te maken met een gewapende man die op eigen houtje wel eens wilde weten hoe het nu precies zat.
De gewapende Edgar Welch werd uiteindelijk door de politie afgevoerd. Hij is waarschijnlijk de eerste schutter die op basis van bizarre complotgedachten op deze manier in actie is gekomen. De vraag is echter of hij ook de laatste is.
Craig Silverman legt uit op Buzzfeed?dat het?letterlijk begon met een handjevol willekeurige mensen die zonder enig bewijs op stoom kwamen op message boards en andere sociale media platformen en het werd ??n van de meest gedeelde valse verhalen op Reddit (met name de subreddit “r / The_Donald “) en Facebook?in de laatste stadia van de presidenti?le campagne.
?
De commentaren bereikten al snel de voordeur van restaurant Comet waar eigenaar James Alefantis een verklaring aflegde:
2016-11-14 13:15:57 ROTTERDAM – Sylvana Simons tijdens de presentatie van het verkiezingsprogramma van DENK. ANP ARIE KIEVIT
Vergelijk de aanpak van online bedreigingen met een grote trechter. Bovenin gaan een heleboel tweets, facebookposts en berichten vol dreigende taal. Aan de onderkant blijft maar een klein deel van de zaken over die voor de rechter verschijnen.
“Ik maak je af’ moet in een context van een voetbalwedstrijd anders worden ge?nterpreteerd, dan als die context er niet is” – Arnout de Vries, TNO
Dat vervolging voor online bedreigingen zo lastig is, begint al bij de opsporing van afzenders. De 37-jarige man die eerder deze week werd aangehouden voor een filmpje waarin het hoofd van Sylvana Simons op een lynchpartij was gefotoshopt, meldde zichzelf bij de politie. Maar vaak is de opsporing lastiger, omdat het bericht wordt verstuurd via een anoniem account en een anonieme server.
Bovendien is een dreigend bericht niet altijd klip en klaar een bedreiging. Dat heeft vooral te maken met context. Zoals: is iemand in staat om de bedreiging echt uit te voeren? Is het bericht bedoeld als grap? Of is het taalgebruik nou eenmaal de manier waarop bepaalde groepen communiceren? “Om een simpel voorbeeld te geven: ‘Ik maak je af’ moet in een context van een voetbalwedstrijd anders worden ge?nterpreteerd, dan als die context er niet is”, zegt Arnout de Vries, die bij TNO onderzoek doet naar sociale media en maatschappelijke veiligheid.
Hij maakte samen met de politie een schatting van de hoeveelheid dreigementen die dagelijks over het internet vliegen: tienduizenden als je de context niet meeneemt, en als je dat wel doet enkele tientallen. En dat is alleen op het openbare net, de bedreigingen via bijvoorbeeld e-mail zijn niet meegeteld – ook daar krijgt iemand als Simons volop mee te maken.
Onmogelijk
2016-11-24 15:05:40 RIJSWIJK – Dreigende teksten op Facebook. Verwensingen op social media aan politici komen vaak voor. In de eerste helft van dit jaar deden politici al 200 meldingen bij het speciale team van justitie dat bedreiging van volksvertegenwoordigers behandelt. ANP ROBIN VAN LONKHUIJSEN
Je kunt onmogelijk van de politie verwachten dat ze achter al die online bedreigingen aan gaat, zegt Ron Ritzen, docent rechtspsychologie aan de Juridische Hogeschool Avans/Fontys. “Ik vind dat er weleens makkelijk wordt verwezen naar de politie voor een hardere aanpak. Maar het strafrecht is eigenlijk het laatste middel in de keten. Liever zou je zien dat de samenleving veel van de verzenders zelf bijstuurt.”
Ook De Vries erkent dat. “Er worden vooral jongeren gepakt voor het versturen van dreigberichten en je kunt je afvragen of het een kwestie van opsporing is, of meer een kwestie van opvoeding.”
Maar los daarvan is het ook een kwestie van prioriteit bij de politie, denkt hij. “Online dreigementen gericht aan personen kun je in het lijstje zetten van wraakporno of cyberpesten. Het veroorzaakt groot persoonlijk leed, maar heeft in veel gevallen geen grote maatschappelijke impact. Dan staat dat momenteel niet bovenaan de prioriteitenlijst van de politie.”
Monitoren
“Mensen komen in ieder geval niet makkelijk weg met de opmerking dat het alleen maar een grapje was”. – Ron Ritzen, docent rechtspsychologie
Volgens De Vries is de politie wel veel meer online aan het monitoren dan een aantal jaar geleden. Zo zijn er speciale teams die het internet afstruinen op zoek naar dreigementen. “Maar ze zien lang niet alles. Ze zoeken bijvoorbeeld slechts op bepaalde platformen. En wat dacht je van foto’s en filmpjes, die zijn veel minder makkelijk automatisch te doorzoeken.”
De politie roept mensen daarom op vooral aangifte te doen van online bedreigingen, aldus een woordvoerder. Meestal is dat het startpunt van een onderzoek.
Komt een afzender van een online bedreiging voor de rechter – cijfers over hoeveel mensen dat jaarlijks zijn, heeft het Openbaar Ministerie niet – dan komt het wel vaak tot een straf, zegt Ritzen. “Mijn indruk is dat rechters het over het algemeen heel serieus nemen. Mensen komen in ieder geval niet makkelijk weg met de opmerking dat het alleen maar een grapje was.”
Van Twitter naar andere kanalen
Wie een idee wil krijgen wat op Twitter allemaal langskomt aan bedreigingen, kan op doodsbedreigingen.nl terecht. De site werd bijna zes jaar geleden opgericht door Sietse van der Meer en Pim Graus om de discussie rond de aanpak van online doodsbedreigingen aan te wakkeren.Nog altijd verzamelen ze systematisch dreigtweets. Zo werd er gisterochtend nog een doodsbedreiging aan het adres van minister Ard van der Steur genoteerd. Maar ook bedreigingen gericht aan onbekende mensen worden verzameld op de site.
In de aanpak van de afzenders is volgens Van der Meer en Gaus de afgelopen jaren weinig veranderd. Wat dat betreft is hun project nog altijd relevant, aldus Van der Meer. Wat wel veranderde is de plek waar bedreigingen worden geuit. “Twitter is veranderd, vooral jonge gebruikers zijn er weggegaan. De online bedreigingen zijn daarom verplaatst naar andere kanalen, zoals e-mail, facebookgroepen of Instagram.
Het Openbaar Ministerie en de politie in Nederland hebben vandaag een darknet website gelanceerd. Op de site is een overzicht te zien van aangehouden verkopers en van enkele honderden gebruikers, die inmiddels door de politie ge?dentificeerd zijn. Het is ??n van de Nederlandse acties onder de vlag van Operatie Hyperion, een wereldwijde actieweek op het darknet van 22-28 oktober jl.
?De acties waren gericht op gebruikers van online ondergrondse marktplaatsen. Ondergrondse marktplaatsen zijn websites waar grootschalig wordt gehandeld in verboden goederen, zoals drugs, wapens en hacking tools.
Niet anoniem
Via de Engelstalige darknet website van het Openbaar Ministerie (OM) en de politie wordt duidelijk gemaakt dat zij actief zijn op het darknet en hier verkopers opsporen. Verkopers en kopers van illegale goederen op het darknet zijn dus niet zo anoniem als zij zichzelf wanen. De website is ook via het reguliere internet te raadplegen via deze link. (https://politiepcvh42eav.onion.to).
Er zijn verdachten die gebruik maakten van nicknames die overeenkomen met namen van bedrijven. Die bedrijven zelf hebben echter niets met de verdenking te maken.
Raadkamer
In de actieweek van Operation Hyperion is het OM in Nederland ook op strafrechtelijk gebied in actie gekomen. Drie verkopers op het darknet komen (binnenkort) voor de rechter.
Op 25 oktober moest een 25-jarige man uit Zutphen voor de raadkamer in Rotterdam verschijnen. Hij heeft 90 dagen gevangenhouding opgelegd gekregen. Het Landelijk Parket van het OM verdenkt hem van witwassen en het voorhanden hebben en uitvoeren van drugs. Zijn aanhouding en de doorzoeking van zijn woning op 10 oktober volgden op gezamenlijke controles van PostNL en de politie bij een pakketsorteercentrum. Deze controles worden vaker uitgevoerd om misbruik bij het verzenden op te sporen. Daar zijn pakketjes verdovende middelen inbeslaggenomen. Het bleek te gaan om via het darknet verzonden pakketten onder de gebruikersnaam van de man, ?HighQualityTrips?.
Vervolging
Het Arrondissementsparket Rotterdam heeft de vervolging van twee broers van 20 en 26 jaar oud aangekondigd voor het medeplegen van witwassen via het gebruiken van bitcoins en grote contante bedragen. Bitcoins en geld zouden, via ingewikkelde constructies, zijn terug te voeren op ondergrondse handel in verboden goederen op diverse darknets.
Operatie Hyperion
In de actieweek ?Operatie Hyperion? van 22-28 oktober hebben politie en OM wereldwijd de handel en infrastructuur op het darknet verstoord. Dit gebeurde door in verschillende deelnemende landen tegelijkertijd acties te doen. Deelnemende landen waren Australi?, Canada, Finland, Frankrijk, Nederland, Nieuw-Zeeland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten.
De ontwikkelingen binnen cybercrime volgen elkaar in rap tempo op en brengen veel juridische uitdagingen met zich mee. Advocaten en rechters zijn echter niet altijd volledig op de hoogte van de ins & outs rondom cybercrime. Bij hen is de behoefte aan nieuwe inzichten groot. TNO doet er alles aan om het kennisniveau van alle betrokkenen op een gelijkwaardig niveau te krijgen.
?Het aantal zaken rondom cybercrime groeit met de dag?, vertelt TNO-onderzoeker Rolf van Wegberg. Uit onderzoek van TNO blijkt dat bitcoins steeds vaker worden gebruikt om illegale handel te drijven en geld wit te wassen. Daarbij zijn het gros van de activiteiten op het Dark Web drugs gerelateerd. Bitcoins zijn echter een legaal betaalmiddel en ook het surfen op een Tor-netwerk is op zich geen strafbaar feit. Als de politie een tap zet op een laptop en constateert dat de gebruiker op een Tor-netwerk actief is, betekent dat juridisch nog niets. Niet gek dus dat deze ontwikkelingen veel juridische uitdagingen met zich mee brengt.
Spanningsveld tussen technologie?n en de wet
Om criminelen te kunnen opsporen, vervolgen en berechten, is het voor de betrokken partijen essentieel dat de kennis rondom de ontwikkelingen binnen cybercrime op een hoog niveau is. Hoe belangrijk die kennis is ondervindt Rolf van Wegberg nu hij zelf in een paar strafzaken optreedt als getuige-deskundige. Het aantal strafzaken waarbij digitaal bewijsmateriaal naar voren komt, neemt hand over hand toe. ?De drie partijen in de rechtszaal moeten goed onderbouwd met bewijs kunnen omgaan. Vragen die ik krijg van de rechter-commissaris gaan daar ook over. Als je in drugs handelt op het Dark Web, lijkt de zaak duidelijk. Maar hoe bewijs je wie de personen zijn die achter de aliassen op een Tor-netwerk schuilgaan? Is de politie in de opsporing technisch en juridisch correct te werk gegaan en is te bewijzen wie de feiten heeft gepleegd? Het zijn vragen die steeds vaker opdoemen. Er is ook een spanningsveld tussen nieuwe technologie?n en het in dit verband vaak gedateerde Wetboek van Strafrecht. In een zaak tegen verdachten van het witwassen met bitcoins deed de rechter een beroep op onze expertise. Aan uitleg en inzichten is bij advocaten en rechters grote behoefte.?
?Met ons onderzoeksprogramma weten we hoe cybercriminaliteit zich ontwikkelt. Het is een continu kat-en-muisspel?
De hele strafrechtketen opleiden
?De kennis over hoe criminaliteit in de digitale wereld werkt, is namelijk nog beperkt bij partijen die elkaar in de rechtszaal treffen?, zegt Rolf. ?Als expert op dit gebied en onafhankelijke partij stelt TNO zichzelf de taak om de hele strafrechtketen op te leiden in de nieuwste technologie?n die criminelen gebruiken en de consequenties die dat heeft voor het opsporen, vervolgen en berechten van verdachten.? Dat streven om experts bij te spijkeren heeft geleid tot trainingen die TNO in samenwerking met INTERPOL in Singapore heeft georganiseerd voor politiemensen. Rolf ging samen met collega-expert Mark van Staalduinen tijdens die trainingen in op onderwerpen als het anonieme internet en Tor-netwerken (The Onion Router); de technische, juridische en maatschappelijke aspecten van het Dark Web; de bitcoin-technologie en hoe criminelen daar misbruik van maken.
Ecosysteem ontrafelen
Vooral de verwevenheid tussen het Dark Web en het betalen met bitcoins heeft alle aandacht van TNO. ?Hiervoor verdiepen we ons voornamelijk in de steeds veranderende businessmodellen van de criminelen?, zegt Rolf. ?We willen hun ecosysteem ontrafelen. Zij moeten elkaar ook kunnen vertrouwen. Hoe beoordelen ze wie een betrouwbare partner is? Hoe werken hun reviews met sterren en punten? Welk systeem en welke techniek zit daarachter? Als je dat kunt doorgronden, is het de truc het systeem zo te be?nvloeden dat het zich tegen de gebruikers keert. Je kunt een illegale site offline halen, maar dan hebben de gebruikers in no time nieuwe sites en aliassen in de lucht. Het is een continu kat-en-muisspel. TNO onderzoekt hoe de criminelen werken, het is aan politie en justitie om hen met onze kennis aan te pakken.?
Kwaliteit rechtspraak bevorderen
Omdat de ontwikkelingen zich in een rap tempo afwisselen en vanwege de impact die dit heeft op de strafrechtpraktijk, heeft TNO besloten om ook een cursus in Nederland voor advocaten te organiseren. ?Met de kennis die we opdoen in ons Dark Web-onderzoeksprogramma staan we de politie nationaal en internationaal bij?, zegt Rolf. ?Zo weten we hoe cybercriminaliteit zich ontwikkelt, langs welke wegen misdadigers opereren en hoe politie en justitie daarop actie kunnen ondernemen. Tegelijkertijd is het van belang dat alle partijen in het strafrecht goed op de hoogte zijn van de laatste ontwikkelingen in cybercrime. Dus zowel politie en OM als de rechtspraak en de advocatuur. Sterker nog, gedegen kennis van de materie bij zowel de Officier van Justitie, de advocaat als de rechter draagt bij aan de kwaliteit van de rechtspraak als geheel. De partijen houden elkaar dan scherp.? Experts van de politie en het OM gaan tijdens de cursus in op de praktijk van opsporing en vervolging en bieden advocaten handvatten voor de strafrechtpraktijk. ?Uit het feit dat ook politie en OM deskundigen beschikbaar stellen voor de cursus, blijkt wel dat ook zij waarde hechten aan advocaten met de nieuwste kennis van de ontwikkelingen in cybercrime.?
De cursus ?Cybercrime in de (strafrecht)praktijk? wordt georganiseerd in samenwerking met SDU en staat onder auspici?n van de Nederlandse Orde van Advocaten. Raadslieden die de cursus volgen behalen hiermee vijf van de twintig jaarlijks benodigde opleidingspunten.
Op internet lezen mensen alleen datgene wat in hun eigen straatje past, klinkt er sinds de sociale media zijn doorgebroken als nieuwsbron. Maar is dat wel zo? Een groep wetenschappers van de Universiteit van Amsterdam concludeert dat het wel meevalt met die zogenoemde ‘filterbubbels’.
Wie tegen Zwarte Piet is, zal op zijn of haar Facebook-pagina voornamelijk nieuwsberichten vinden waarin wordt gepleit voor andersgekleurde pieten. Juist een voorstander van de traditionele zwarte schmink? Dan komen die progressieve artikelen minder frequent voorbij. Prominenter op je tijdlijn staan in dat geval stukken die het conservatieve standpunt verdedigen.
De manier waarop nieuws geselecteerd wordt, is onderhevig aan verandering. Waar traditioneel gezien de redactie bepaalt welk onderwerp lezers als eerste te zien krijgen (door daarmee de krant of het journaal te openen), wordt de volgorde van online nieuwsberichten in toenemende mate aangepast aan de kenmerken van de consument.
Door middel van vooraf aangegeven voorkeuren – waarbij gebruikers tijdens registratie aanvinken dat ze ge?nteresseerd zijn in bijvoorbeeld ’tennis’, ‘opvoeding’ en ‘regionale politiek’ – en algoritmes die zichzelf aanpassen op basis van iemands lees- en klikhistorie personaliseren de online media de presentatie van de actualiteiten.
Gevaarlijk, klinkt er uit verschillende hoeken. Online gepersonaliseerd nieuws zou leiden tot ‘echokamers’ of ‘filterbubbels’: unieke informatieruimtes waarin het eigen wereldbeeld non-stop wordt bevestigd en alternatieve opvattingen ontbreken.
Zo signaleerde ‘Nieuwsuur’ vorige maand dat door het toenemend gebruik van sociale media als nieuwsbron vormen van tunnelvisie ontstaan en waarschuwde de High-Level Expert Group on Media Diversity and Pluralism, een onafhankelijk adviesorgaan van de Europese Commissie, voor de negatieve impact die deze versnippering kan hebben op de democratie.
Meerdere kanalen
Maar zijn die zorgen wel terecht? Volgens de nieuwste bevindingen van een doorlopend onderzoeksproject aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) niet. Een groep wetenschappers uit verschillende disciplines analyseert daar doorlopend de laatste ontwikkelingen op het gebied van gepersonaliseerde communicatie.
“Voor het eerst bleek dit jaar dat jongeren sociale platforms boven de tv verkiezen als nieuwsbron”, zegt universitair docent politieke communicatie en journalistiek Damian Trilling. “Maar tegelijkertijd zien we dat jong en oud de actualiteiten op meerdere kanalen volgen. Naast Facebook hebben ze bijvoorbeeld de app van Nu.nl op hun telefoon, lezen ze ook af en toe een krant, of blijven ze hangen wanneer ze tijdens het zappen bij een journaal terecht komen.”
Daardoor vallen de effecten van de doorbraak van sociale media als nieuwsbron vooralsnog mee, stelt hij. “Mensen lezen helemaal niet enkel datgene wat in hun eigen straatje past. Integendeel, het internet biedt juist allerlei mogelijkheden om met verrassende informatie in aanraking te komen.”
Als voorbeeld noemt hij de vele hyperlinks in online berichten, waarmee lezers met ??n druk op de muis kunnen doorklikken naar andere websites. “Zo kom je steeds bij bronnen die je normaliter niet gebruikt.”
Niet alleen is het stukken makkelijker om alternatieve nieuwsaanbieders te vinden, er zijn er ook veel meer. “Waar je vroeger een beperkt aantal kranten, tv- en radiozenders had, is de hoeveelheid kanalen die nieuws verspreiden nu enorm.”
Gratis nieuws
Nog belangrijker, volgens Trilling, is dat bijna al die kanalen voor iedereen toegankelijk zijn. “Denk je dat alle Nederlanders iedere nieuwsbron zo maar konden raadplegen, dertig jaar geleden? Welnee, een abonnement op alle kranten en tijdschriften zou veel te duur zijn geweest. Nu kan iedere persoon het nieuws volgen, gratis, via het web. Dat is minder voor de journalist misschien, maar positief voor de samenleving.”
Inderdaad lezen, luisteren en kijken veel mensen via internet naar het nieuws: voor 45-minners is het hun voornaamste bron. De sociale media spelen daar een belangrijke rol in, blijkt uit het meest recente Digital News Report van het Reuters Instituut. Meer dan de helft van alle mensen haalt nieuws van platforms als Facebook, Twitter en YouTube, 12 procent volgt de actualiteiten zelfs primair op sociale media. Nog populairder zijn deze online nieuwsbronnen onder jongeren (18 tot en met 24 jaar): voor een kwart van hen zijn sociale media d? plek om ontwikkelingen in de gaten te houden.
Toch blijven mensen leunen op meerdere kanalen, zowel online als offline. Die mix van nieuwsbronnen voorkomt dat consumenten een tunnelvisie ontwikkelen. “In het huidige gefragmenteerde medialandschap kom je gegarandeerd in aanraking met informatie die jouw denkbeelden tegenspreken”, aldus Trilling. “Of je nu hoog of laag bent opgeleid, een frequent bezoeker bent van extremere sites als GeenStijl of alleen ge?nteresseerd bent in het financi?le nieuws. Uit onderzoek blijkt dat mensen die veel gekleurde informatie tot zich nemen, ook veel regulier nieuws zien.”
Polarisatie
De angst voor polarisatie als gevolg van selectieve nieuwsconsumptie is niet nieuw. In de jaren zestig bijvoorbeeld, richting het eind van de verzuiling, ontstond ook discussie over de vraag of Nederlanders niet alleen meningen van gelijkgestemden tot zich namen. Immers, de katholieken lazen de Volkskrant, keken naar de KRO en stonden bij het koffiezetapparaat met andere katholieken, terwijl bijvoorbeeld de protestanten enkel protestantse geluiden hoorden.
“Dat mensen geneigd zijn om voornamelijk informatie tot zich nemen die overeenkomt met hun eigen opvattingen is van alle tijden”, zegt Judith M?ller, die verbonden is aan de faculteit der maatschappij- en gedragswetenschappen van de UvA en meewerkt aan het personalisatie-onderzoeksproject. “Ook in de krant pik je bijvoorbeeld het onderwijsnieuws eruit, terwijl je de economiepagina’s overslaat. Je leest wat je wil lezen en hoort wat je wil horen. Nieuws dat in jouw kader past onthoud je ook beter.”
Bovendien, stelt M?ller, heeft de mens ook nog een eigen wil. “En wat blijkt? Als een algoritme iemand te ver in een bepaald hoekje probeert te duwen, kruipen we er zelf weer uit. Wanneer je als politieke junkie die enkel nieuws uit Den Haag leest bijvoorbeeld niet op de hoogte wordt gehouden wanneer Oranje in de finale van het WK staat, dan ben je klaar met Facebook.”
Ook werken de aanbevelingssystemen nog niet optimaal. Zo verschillen de zoekresultaten van twee Google-gebruikers 11 procent vanwege personalisatie en klikt slechts een van de duizend mensen op advertenties die zijn gebaseerd op hun surfverleden.
“Sociale en online nieuwsmedia experimenteren momenteel met hun algoritmes”, zegt de maatschappijwetenschapper. “Wat werkt en wat niet? Dat is lastig en levert soms verrassende conclusies op. Een van de dingen die ze dusver ontdekt hebben is dat mensen diversiteit op prijs stellen.”
Wie op Netflix of Blendle bijvoorbeeld tien aanbevelingen krijgt, heeft behoefte aan een aantal verrassingssuggesties, zo blijkt. “En dus krijg je pak ‘m beet acht gepersonaliseerde opties, waarvan de onderwerpen binnen jouw interesseveld liggen, en twee aanbevelingen die lukraak geselecteerd zijn. Die toevallige ontdekkingen van nieuws dat eigenlijk buiten jouw kader valt blijven zodoende bestaan.”
De verrassingssuggesties staan er niet alleen ten faveure van de gebruiker, vult communicatiewetenschapper Trilling aan. “Ze zijn er ook om het algoritme te voeden. Door te meten op welke van de random aanbevelingen de gebruiker klikt, leert het algoritme meer over die persoon en verandert het toekomstige gepersonaliseerde suggesties.”
Alles bij elkaar is de angst dat mensen – bijvoorbeeld degenen die tegen handelsovereenkomst TTIP tussen de Europese Unie en de VS zijn – op sociale media enkel het eigen gelijk terugzien, ongegrond, concluderen de onderzoekers van de UvA.
“Er zijn geen filterbubbels, de publieke sfeer is niet gefragmenteerd en de democratie is veilig”, stelt Trilling. “Op dit moment althans. De vraag is natuurlijk of dat zo blijft. Het is van belang dat we blijven discussi?ren over online gepersonaliseerd nieuws.”
Inkomsten
Want er liggen wel degelijk risico’s op de loer, denkt Trilling. Eind vorig jaar lanceerde Facebook ‘Instant Articles’ in Nederland, een functie die traditionele nieuwssites de mogelijkheid geeft om hun artikelen binnen de vormgeving van Facebook te publiceren. Gebruikers worden dan niet meer doorverwezen naar de website van de nieuwsbron zelf, maar kunnen op de servers van het platform blijven. Inkomsten en bezoekcijfers komen de nieuwssite toe.
Die versterking van Facebooks positie als platform waar zowel mensen als media nieuws delen is riskant, stelt Trilling. Het sociale medium lag de afgelopen maanden onder vuur omdat het niet altijd onpartijdig zou zijn: conservatieve berichtgeving zou vaker als ’trending’ worden aangemerkt. Ook verwijderde Facebook de wereldbekende oorlogsfoto van het ‘napalmmeisje’ en blokkeerde het de profielen van Palestijnse journalisten.
“Als Facebook daadwerkelijk oppermachtig wordt als nieuwsverspreider – en zo ver is het nog lang niet – zijn wij volledig afhankelijk van een specifiek Amerikaans bedrijf en kunnen we niet anders dan zijn wetten en culturele normen volgen.” En dan? “Dan is de taak van de journalist om een breed scala aan onderwerpen en meningen te laten horen belangrijker dan ooit.”
Onlangs is een controversi?le app gelanceerd met de evenzo controversi?le naam ‘ Vigilante’. De app, nu verder onder de naam Citizen, kon tot voor kort alleen nog in New York City gebruikt worden maar er is ophef ontstaan waardoor de app uit de App Store is gehaald. Een spectaculaire video laat zien hoe krachtig de toepassing kan zijn. Er zijn al wat meldingen gerapporteerd, maar onbekend is?hoe deze zijn afgelopen. Laten we hopen dat burgers zich ook met deze app aan de wet houden en zichzelf niet in gevaar brengen, zoals in onderstaande boodschap wordt verteld aan de gebruikers van de app.
Met gebruik van politiescanners en plotten van het incident op de kaart met GPS locatie worden Vigilante gebruikers gealerteerd in de buurt, vergelijkbaar met een SMS broadcast, maar nu gratis via een app.
Ze schrijven in hun manifest:
?The lens of the camera is incapable of lying. When we are able to look at a situation from multiple angles, the truth emerges. Transparency is the single most powerful tool in the fight against crime and injustice, and we believe it will rebuild cooperation towards a shared vision. Cooperation, in turn, will lead to safer communities, better cities, and a stronger nation.?
Onderstaande video toont een vrouw die gevolgd wordt door een verdacht figuur terwijl ze de politie belt. Aangezien 911 via openbare poilitiescanners uit te lezen zijn (hier zijn zelfs ook apps voor) wordt de melding daarna doorgezet aan een netwerk van gebruikers die kunnen kiezen of en hoe ze willen reageren. Uiteraard wordt erop gewezen de eigen veiligheid in acht te nemen, en de video zinspeelt erop om ook alles vast te leggen via beeld. Laten we hopen dat eigenrichting (mede door opnames als bewijs) uitblijft en dat New York er inderdaad veiliger door wordt.
De app is nu alleen nog beschikbaar via iOS en is zelfs even tijdelijk uit de appStore verwijderd.
@ADeVries23 we are currently resolving some of Apple’s concerns and hope to return to the App Store shortly. See https://t.co/8FK58l3GoE
Het idee is vergelijkbaar met eerdere innovaties zoals die ook in Nederland ontwikkeld zijn. Het filmpje van ComProNet werd door sommigen ook als controversieel ontvangen, omdat een taxi?zijn auto schuin op de weg zette om de weg te blokkeren voor een naderende scooterdief.
UPDATE: De app is inmiddels alweer opnieuw gelanceerd, maar onder een minder controversiele naam: Citizen.
Het idee blijft hetzelfde en de functionaliteit is eigenlijk niet veranderd. Kennelijk kreeg het op deze manier wel de goedkeuring van Apple. Met een nieuwe naam moest er ook een nieuw filmpje gemaakt worden dat ook iets milder is geworden:
NPO 3 komt vandaag met een spraakmakend nieuw tv-programma waarin kandidaten als voortvluchtigen 1 maand lang uit handen moeten zien te blijven van een fictieve geheime dienst. Als deze ‘gewone Nederlanders’ na 1 maand te zijn opgejaagd nog altijd niet zijn gepakt, winnen ze een geldbedrag. De naam van het programma is Hunted.
Hunted, zoals de tv-formule van Endemol Shine heet, is vorig jaar al met veel succes uitgezonden op het Britse Channel 4. Kandidaten die zich opgeven voor Hunted kunnen door de tv-makers ineens worden gebeld met de opdracht om hun oude leven tijdelijk vaarwel te zeggen en compleet van de radar te blijven. In het programma volgen we de klopjacht op meerdere ‘voortvluchtigen’ die met slechts een beperkt budget op zak ertussenuit knijpen. Een team, bestaand uit voormalig rechercheurs, beveiligingsexperts, hackers en psychologen, begint vervolgens een zoektocht waarbij alle moderne middelen worden ingezet. Ze spreken met familie en vrienden van de deelnemers, doen huiszoekingen, doorpluizen mobiele telefoon- en sociale media-verkeer en speuren beelden van beveiligingscamera’s af.
Experiment
Hunted wordt gepresenteerd als een sociaal experiment over het vraagstuk of verdwijnen in deze moderne tijd onmogelijk is geworden en of privacy nog wel bestaat. Een winnares uit de Britse versie biechtte na afloop van de serie op dat ze een therapeut bezocht om van haar gevoel van paranoia af te komen.
Hunted: Een team van rechercheurs, beveiligingsexperts, hackers en psychologen gaat op zoek pic.twitter.com/TvdLg68iSI
Profiler
Een van de profilers is psycholoog Elsine van Os. Met haar bedrijf Signpost Six helpt ze bedrijven, inlichtingen- en politiediensten met profielen opstellen van criminelen, terroristen en hackers, en geeft ze trainingen in interpersonal intelligence. Hoe kunnen ze invloed uitoefenen op geheime bronnen? Of zoveel ?mogelijk informatie genereren uit de andere partij? Hoe kun je bij zakelijke onderhandelingen niet alleen afgaan op hun ‘gut feeling’, maar gefundeerd beslissingen nemen? In die hoedanigheid werkte ze als profiler mee aan het tv-programma Hunted. Een groep mensen raakt ‘off the grid’: ze zijn onvindbaar, en op basis van hun psychologische profiel helpt Van Os hun vluchtpad te achterhalen. ‘Een bijzondere, nieuwe ervaring die de basis vormt voor wetenschappelijk onderzoek naar voortvluchtigen, in samenwerking met de Universiteit Twente.’
Macht, propaganda en illegaliteit ? het dark web als social cyber crime paradijs voor criminelen en terroristen. Waarom kunnen zij hier ongestoord hun gang gaan? En: is het dark web wel zo anoniem? ?E?n foutje en je bent de pineut.?
De terroristen die vorig najaar de aanslagen in Parijs? pleegden, kwamen op eenvoudige wijze aan wapens. Via de zwarte markt op het dark web. Het deel van het internet dat versleuteld is en dat je alleen met speciale software kunt bezoeken. De kans is groot dat velen hen voorgingen in de duisternis van deze digitale onderwereld .
Ondoorzichtige envelop
Hoewel het vaak criminelen en terroristen zijn die zich op de zeebodem van het internet begeven, weten ook ?goedhartigen? de ogenschijnlijke anonieme route te vinden. Onzichtbaarheid maakt het dark web tot d? uitkomst voor internetgebruikers in gecensureerde landen. Zo kunnen zij blokkades omzeilen om toch informatie te vinden en te delen. Ook journalisten, activisten en rechercheurs speuren op dit jachtterrein naar verborgen informatie.
Dit gebeurt meestal via de browser Tor (The Onion Router), die je datatransport onzichtbaar maakt. Ontwikkeld door de Amerikaanse overheid om anoniem en vertrouwelijk te kunnen communiceren. Gratis en volledig legaal.
Je IP-adres blijft via deze techniek dus verborgen. In het ?normale? internet bestaat er een link tussen de machine en de server waar de website op staat. Bij Tor is deze link niet meer zichtbaar. ?Vergelijk het met een ui?, illustreert Rolf van Wegberg, promovendus aan de TU Delft. ?Het internetverkeer splitst zich op in verschillende laagjes, zoals ringen van een ui. Je stopt al die laagjes elk in een aparte ondoorzichtige envelop, die vervolgens elke keer via unieke routes het netwerk in wordt gestuurd. Het envelopje zelf weet niet welke route het moet afleggen. Het weet alleen naar welk volgend ?postkantoor? het doorgestuurd wordt. Vervolgens komen alle laagjes weer bij elkaar ? en is de hele ui dus weer compleet ? wat maakt dat je een website kunt bezoeken.?
Goudmijn
Wanneer iemand het dark web bezoekt voor handel, heeft diegene een betaalmiddel nodig. Koop je bijvoorbeeld drugs op straat, dan geef je dollars, euro?s of een ander geldig middel. De virtuele wereld gaat hand in hand met de valuta Bitcoin. Het is ?openbaar, niemand is eigenaar of beheerder en iedereen kan meedoen?, omschrijft de website zelf. Geen toezicht: een goudmijn voor illegale handel.
Zo verlopen transacties van de ene portemonnee (wallet) naar de andere, zonder tussenkomst van centrale banken of andere instanties. Hoewel elke wallet uit een unieke reeks cijfers en letters bestaat, blijft de gebruiker anoniem. ?Je kunt het vergelijken met een auteur die boeken schrijft onder een pseudoniem?, legt Van Wegberg uit. ?Zolang je niet weet wie er onder het pseudoniem schuilgaat, kun je wel al die boeken aan elkaar linken, zodat je weet dat het ??n auteur moet zijn. Alleen je weet niet wie het is.? Een bitcoinadres als een ?normale? bankrekening, maar dan zonder naam.
Toch gaat het soms fout en pakt de politie criminelen op na illegale handel met bitcoins. Pieter Hartel, hoogleraar Cyber Security Universiteit Twente, legt uit: ?Met bitcoins kun je niets kopen, ja, een pizza. Als je een huis of auto wilt aanschaffen, moet je het toch eerst omzetten in euro?s. En hier komen banken aan te pas. Daar gaat het balletje vaak rollen.? Het is mogelijk om deze stap te omzeilen. Via criminelen met een vriendje die voor bank spelen. ?Maar dan kun je natuurlijk bedot worden. Je vriendje neemt je mee naar een louche caf? en zegt: ik heb nog wel een zakje met dertig duizend euro, laten we die transactie doen. Voor je het weet, kom je zonder bitcoins, zonder dertig duizend euro en m?t een blauw oog weer buiten.?
Big data
Ondanks dat het bij de omzetting van de valuta soms verkeerd gaat, is het een betrouwbare weg. Als je het goed aanpakt, is een wapen zo besteld. Het samenspel van Bitcoin en Tor maakt het volgens Van Wegberg tot een toxic cocktail. ?Op het moment dat je beide technologie?n combineert, heb je een systeem waarmee je anoniem kunt betalen en internetten, wat betekent dat je anoniem met elkaar kunt communiceren en handelen.?
De technologie zelf is dus nagenoeg zuiver. Hoe anoniem je op het dark web blijft, bepaal je volgens professor Hartel zelf. ?E?n foutje en je bent de pineut.? Van Wegberg vult aan: ?Tot op heden zijn arrestaties rondom personen die illegale dingen op het Tor-netwerk deden voornamelijk verricht door het klassieke politiewerk van het infiltreren van een organisatie, of mensen die fouten maakten. Dat zat ?m dus niet in het technisch breken van het Tor-netwerk.?
Fouten maken, goed speurwerk. Dat is mogelijk door de grote hoeveelheid data die op het dark web wordt geproduceerd. ?Als je genoeg datapunten hebt, kun je via big data-oplossingen dingen aan elkaar proberen te correleren?, stelt Van Wegberg. ?Op dit moment verzamelen ze voornamelijk in de Verenigde Staten veel data, vooral de FBI en NSA houden zich hiermee bezig.?
Vingerafdrukken
Maar in de zomer van 2015 verschenen op diverse nieuwssites verontrustende berichten dat Tor helemaal niet zo anoniem zou zijn als werd gedacht. Onderzoekers van het Massachusetts Institute of Technology (MIT) kwamen met een nieuwe methode om aan de hand van ?vingerafdrukken? het signaal van een gebruiker te volgen. Zij stellen dat ze dankzij verschillende patronen, algoritmes en heel veel data met 88 procent nauwkeurigheid verborgen servers kunnen identificeren.
Professor Hartel is hier vrij nuchter onder. ?Iedereen is verschillend. De manier waarop jij tikt is anders dan waarop ik tik. Met die verschillen kun je best wat. Je kunt correlaties doen, informatie aan elkaar linken, maar daarmee heb je niet meteen een boef te pakken.? En zo blijven terroristen vrijwel zonder risico wapens bestellen, propaganda zaaien en ongehinderd communiceren.
Puzzelwerk
Inlichtingendiensten gaan door met hun jacht op criminelen. Het is als vissen met een schepnetje in die reusachtige oceaan: je moet goed zoeken. Af en toe hebben ze beet, en verandert die ondergrondse crimineel in een zichtbare ziel.
Maar het blijft een lastige klus. ?Het kost heel veel puzzelwerk om iemand op te sporen?, aldus Hartel. Kunnen hackers in dienst van de overheid de systemen kraken, zodat identiteiten van criminelen zichtbaar worden? ?Of ze het echt kunnen, weet niemand?, zegt Hartel, ?maar als er een organisatie is die dat weet, dan zou het de NSA zijn.?
Gigantische hoeveelheden data, uitgebreide puzzels en kraken is lastig. De overheid zou surfen op de Tor-browser kunnen verbieden. Maar volgens Hartel is handhaving onmogelijk. In China is het wel verboden, wordt Tor-verkeer ?afgetapt en weggemikt?. ?Maar Tor wordt ook gebruikt voor goede doeleinden. Het vermoeden is dat ongeveer de helft goed is en de andere helft kwaad. Elke technologie is dual used.?
Marktplaats
Die kwade kant ontdekte Ross Ulbricht, oprichter van de online zwarte markt Silk Road. D? plek waar het allemaal begon. Een zwarte markt waar echt alles te koop was, maar na vele maanden speurwerk opgerold door de FBI dankzij een fout van Ulbricht zelf.
Mede door deze ?vangst? signaleert Van Wegberg een verschuiving van aanbod. ?Wat je nu ziet gebeuren is dat iedereen zijn eigen toko begint. Iedereen zet zijn eigen marktplaats op.? De markt fragmenteert en het aanbod vergroot. Verschillende vormen van cybercrime worden nu aangeboden als service. ?Hierdoor is de technische drempel voor mensen om bijvoorbeeld een DDoS-aanval uit te voeren theoretisch heel laag. Jij en ik hoeven er geen verstand van te hebben. Je moet alleen weten waar je het kunt aanschaffen en op welke server of site je je pijlen wilt richten.?
Nu steeds meer spelers de markt betreden, is het voor opsporingsdiensten nog lastiger om identiteiten te achterhalen. Zij moeten zoeken in een alsmaar groter wordend web van onzichtbare datanetwerken. In een web waarin alle spelers elkaar blind ontmoeten. Waar rechercheurs hand in hand gaan met hun prooi, zonder te weten wat ze hebben gevangen. Tot de prooi zijn masker verliest. Zichtbaar wordt in de onderstroom van de reusachtige oceaan en niet langer meer verdwenen is. Tot die tijd blijven nieuwe terroristen de weg naar het anonieme paradijs betreden.
Apple gaat het stelen van iPhones mogelijk nog meer ontmoedigen. Het heeft een patent aangevraagd voor technologie waarmee de vingerafdruk en foto van een dief vastgelegd kunnen worden.
Als de technologie er komt, kan de TouchID-sensor op je iphone vingerafdrukken opslaan en foto’s maken als iemand anders dan jijzelf?de telefoon probeert te gebruiken. Dat blijkt uit?de patentaanvraag?die Apple heeft ingediend bij het Amerikaanse octrooibureau.
De functie zou kunnen worden aangezet via?Find my iPhone, waarmee je nu al op afstand je mobiel kunt locken en wipen. Een andere mogelijkheid is om de functie aan te zetten na een groot aantal pogingen om een apparaat te unlocken. De opgeslagen vingerafdrukken, foto?s en video?s zouden vervolgens naar een ‘centrale server’ worden gestuurd, aldus de patentaanvraag.
Privacy
Of Apple deze functie ook daadwerkelijk zal gaan toepassen, is de vraag. Vanuit privacyoogpunt kleven er nogal wat haken en ogen aan het opslaan van vingerafdrukken op een centrale server.
Apple patenteert vaker functies die niet op korte termijn in nieuwe iPhones komen te zitten. Zo dook recent een?Apple-patent?op om?filmen tijdens concerten tegen te gaan. Ook?heeft Apple een patent aangevraagd voor een?paniekknop?voor de iPhone, die met je vingerafdruk zou kunnen activeren.
Waar koop je de beste hero?ne? En hoe vind je een geschikte huur?moordenaar? Gewoon vanachter de computer, terwijl je volledig anoniem surft op het ?dark web?. Opsporingsdiensten krijgen er nauwelijks greep op.
Nederland is wereldwijd koploper in de online verkoop van drugs. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van instituut RAND Europe in Brussel. De handel op internet in allerlei soorten verdovende middelen groeit explosief. En voor de politie is het niet makkelijk om grip te krijgen op deze schimmige wereld.
De grote hoeveelheden drugs worden verkocht via illegale marktplaatsen op internet. Cryptomarkten, heten ze in jargon. Deze websites zijn verstopt achter een TOR-browser voor extra anonimiteit. De drugs worden na betaling met bitcoins vaak gewoon via de post verstuurd.
Nederlandse verkopers zijn verantwoordelijk voor minstens 8 procent van de wereldwijde maandelijkse online drugsomzet. Vooral XTC en speed zijn favoriete exportproducten.
De online handel in drugs floreert ook wereldwijd. Tussen 2013 en 2016 is het aantal drugstransacties verdrievoudigd. In EenVandaag spreken we hierover met Gert Ras, die aan het hoofd staat van het Team High Tech Crime van de Landelijke Eenheid. Ook een gesprek met IT-specialist en ?ethisch hacker? Arjen Kamphuis.
Voor zuivere drugs tegen een betaalbare prijs surfen de slimste verslaafden met een speciale internetbrowser naar een online zwarte markt. Silk Road is met zijn miljarden aan omzet en gelikt design ongetwijfeld de bekendste illegale onlinemarktplaats. Met een beetje geluk en heel veel mankracht kreeg de Amerikaanse opsporingsdienst FBI de eigenaar van de website in het vizier. Maar ook talloze andere handelsplekken, met namen als Alphabay, Abraxas en Nucleus, trekken maandelijks honderdduizenden duistere bezoekers. De 18-jarige jongeman die twee weken geleden een aanslag pleegde in M?nchen, kocht zijn wapen op het ?dark web?.
Je kunt het zo gek niet bedenken of het is te koop op deze marktplaatsen. Niet alleen wapens, drugs en kinderporno, maar ook het Amerikaanse staatsburgerschap, een vals paspoort of een onherleidbare creditcard worden via deze plaatsen bemachtigd.
Betalen kan er met de virtuele bitcoin. Anonimiteit van ver?zender en ontvanger zijn daarmee gegarandeerd. Het product belandt enkele dagen na bestelling via de post op de deurmat. Dankzij de reviews van andere gebruikers zijn verkopers zeer betrouwbaar.
Toen Jamie Bartlett zich in de krochten van het web begaf, viel het hem vooral op hoe klantvriendelijk de dealers zijn. ?Ze adverteren met kwaliteit, stunten met prijzen en sturen zeer correcte berichten.? Niet zo verwonderlijk, want klant?beoordelingen zijn de enige manier om zich op die verder volledig anonieme marktplaats te kunnen onderscheiden. ?Er was zelfs iemand die fairtradedrugs aanbood. Niet die van drugs?baronnen, maar van Colombiaanse boeren. De verkoper beloofde zelfs 20 procent van de opbrengst te investeren in educatieprogramma?s?, zei hij op een conferentie van Technology, Entertainment en Design (TED) in september vorig jaar. Op die jaarlijkse TED-bijeenkomst worden vooraanstaande mensen gevraagd om laag?drempelig een ?goed idee? met het grote publiek te delen. Ondertussen vloeien er miljarden euro?s over de internationale zwarte markt. Volledig buiten het zicht van de bovenwereld.
Lesje cybercrime
Drugsdealers en -gebruikers hoeven dankzij het dark web hun stoel niet meer uit. Er zijn geen rivaliserende straatbendes, geen overlastgevende dealers en geen vervuilde drugs. De concurrentie is internationaal. ?Zeecontainers worden de wereld rond gestuurd tussen producerende, bestellende en doorvoerlanden?, ervaart de internationale politieorganisatie Interpol. ?Om deze criminaliteit en bedreiging voor de volks?gezondheid te bestrijden, moeten wetshandhavingsinstanties hun eigen cybercrime-eenheden ontwikkelen?, stelt de organisatie in een rapport uit februari vorig jaar.
Het duistere internet is voor de politie een groot internationaal probleem. Toch wagen opsporings?instanties pogingen om criminelen te ontmoedigen gebruik te maken van deze onlineplatforms. Volgens Rolf van Wegberg, cybercrimeonderzoeker en verbonden aan de Technische Universiteit Delft en het onderzoeksinstituut TNO, moet de nadruk niet enkel liggen op het ?vangen van boeven?, maar dient de politie te proberen ?hun ecosysteem om zeep te helpen.? Hij traint regelmatig klassen van twintig internationale politie- en opsporingsmedewerkers om criminelen online het leven zuur te maken.
Anonimiteit is volgens de 28-jarige wetenschapper de voedingsbodem voor illegaal gedrag. Deze vorm van criminaliteit is volgens hem interessant voor lieden met onzuivere bedoelingen omdat ze gegarandeerd buiten het zicht van politie en justitie kunnen handelen en betalen. De politie moet uit die anonieme infrastructuur juist haar kracht putten, vindt Van Wegberg.
Als voorbeeld neemt hij de Zweedse politie. ?Toen zij een illegale marktplaats offline wilde en kon halen, zorgde ze er eerst voor dat ze de gebruikersnamen van de twintig grootste handelaren in beeld had. Daarna haalden ze de site offline. Voordat een crimineel zich kon registreren op een nieuwe website, die vaak binnen enkele dagen of weken na een ?takedown? online komt, registreerde de politie een account met de gebruikersnaam van de crimineel. Daarachter zetten ze, in grote letters: politie.?
Data vangen boeven
Op die manier richt de politie in ??n keer de zorgvuldig online opgebouwde reputatie van een crimineel te gronde, volgens Van Wegberg. ?Zo?n boef moet weer bij nul beginnen. Zo maak je het dark web minder aantrekkelijk voor criminele activiteiten.?
Zo nu en dan worden er ook boeven gevangen. Meestal personen die nooit eerder in aanraking kwamen met politie en justitie. Van Wegberg kreeg inzicht in een database van arrestanten die in verband werden gebracht met drugshandel en het dark web. ?Vaak zijn het jonge mannen. Verder kan ik er niet veel over zeggen, omdat er gewoon te weinig mensen zijn opgepakt.?
Een crimineel is in deze om?geving vaak alleen op te pakken wanneer hij een foutje maakt. De eigenaar van zwartemarktplaats Silk Road liep tegen de lamp toen hij ergens op een forum zijn e-mailadres liet rondslingeren in combinatie met zijn gebruikers?naam. Een tweede kiest een gebruikersnaam die lijkt op zijn echte naam, en een derde wisselt de bitcoins waarmee drugs zijn verkocht in tegen euro?s. Ook pedofiel Robert M. was actief op het dark web. Na zijn arrestatie in 2013 werkte hij mee met het politieonderzoek. De politie dook in zijn onlinenetwerk en bracht meer dan 500 kinderpornozaken aan het licht.
Bitcoins zijn volledig anoniem, maar de politie heeft ??n voordeel; het kasboek is openbaar. Van ieder account is precies bekend hoeveel bitcoins erop staan, wie er geld op de virtuele rekening stort en aan wie geld wordt toegestuurd. Het enige wat niet bekend is, is het antwoord op de vraag van welk ?natuurlijke persoon? de rekening is.
Met ?big data?-analyses probeert de politie daar de vinger achter te krijgen. Alle gegevens worden op ??n hoop gegooid en door de politie geanalyseerd. Zo weet ze welke rekeninghouders met elkaar samenwerken, en of het om een handelaar of een koper gaat.
En eens wil een crimineel zijn bitcoins weer omzetten in valuta waarmee hij een auto kan kopen, of een broodje bij de bakker. Daar raakt de virtuele wereld de werkelijke wereld. Een foutje is zo gemaakt, en met een beetje geluk pakt de politie dan niet alleen een enkel crimineel individu, maar rolt ze het hele netwerk op dat ze met die analyse in kaart bracht.
Kopten
Op deze manier internet afspeuren, kost opsporingsinstanties wel veel meer mankracht dan wanneer mensen met Firefox, Google Chrome of Internet Explorer op het web surfen. ?Steeds vaker zijn we niet in staat om te achterhalen wat terroristen met elkaar bespreken. Dat geeft hun een enorme voorsprong op ons?, klaagde FBI-directeur James Comey vorig jaar over het dark web.
?Dat is te kort door de bocht?-reageert Van Wegberg. ?Het is op zich zuiver om gebruik te maken van technologie?n die je communicatie versleutelen. Sinds kort heeft ook WhatsApp een ?encrypted? berichtenservice. Niet om gebruikers dingen te laten doen die het daglicht niet kunnen verdragen, maar om hun privacy te gunnen. Het is kortzichtig om te roepen dat het vervelend is wanneer gesprekken tussen onverdachte individuen de strijd tegen terrorisme bemoeilijken.?
Interpol stelt in zijn werelddrug?rapport uit 2014 dat de onlinemarktplaats voor drugs steeds groter en brutaler wordt. ?Als deze trend doorzet, heeft het dark web met verboden goederen het potentieel om uit te groeien tot een populaire koopplaats?, waarschuwt de UNODC, de VN-organisatie tegen drugs en misdaad.
Toch is het dark web niet enkel aantrekkelijk voor criminelen, pedo?fielen en rekruterings?websites van Islamitische Staat. ?Voor alle minderheidsgroeperingen in een ondemocratische samenleving kan anoniem surfen meerwaarde hebben.? Jaap-Henk Hoepman, universitair hoofd?docent digital security aan de Radboud Universiteit Nijmegen: ?Ik kan me voorstellen dat ook de kopten in Egypte een eigen website op het dark web zouden willen.?
?Anonieme browser bevordert democratie?
Iets wat via het anonieme Tor-netwerk wordt verstuurd, reist via een aantal wille?keurige servers van het netwerk. Tor staat voor The Onion Router, omdat het netwerk de versleutelde bestanden als een ui laag voor laag afpelt en decodeert. De Amerikaanse marine ontwikkelde de technologie in de jaren 70 van de vorige eeuw om veilig te kunnen communiceren.
Jaap-Henk Hoepman, universitair hoofddocent digitale veiligheid aan de Radboud Universiteit Nijmegen, biedt vrijwillig zijn computer aan als tussenstation. Op zijn weg op internet bevat het verstuurde bestand slechts de informatie van een verzendende server en een ontvangende server. De berichten zijn bovendien versleuteld, zodat geen van de servers de inhoud kan lezen.
Hoepman erkent dat er via het Tor-netwerk bestanden verstuurd worden die het daglicht niet kunnen verdragen. ?Maar dat gebeurt op het normale internet ook. Ik bied een snelweg aan waarover mensen met hun bestanden kunnen reizen. Dat ze daar vervolgens ook misbruik van kunnen maken, is hun eigen verantwoordelijkheid.?
Voor Hoepman is privacy de belangrijke motivatie om onderdeel te zijn van het Tor-netwerk. ?De opsporingsdiensten van nu kunnen meer dan de Stasi uit toenmalig Oost-Duitsland. Denk alleen al aan het feit dat de politie van iedereen met een smartphone precies kan zien waar je de hele dag bent geweest.?
Anoniem surfen is voor Hoepman dan ook ?een druppel op een gloeiende plaat.? Meewerken doet hij uit ide?le overwegingen. ?Het helpt te voorkomen dat veiligheidsdiensten in bulk ?lle informatie over ieder??n verzamelen. Dat kan vooral schadelijk zijn voor kwetsbare groepen in de samenleving.?
Jamie Bartlett zei in zijn TEDTalk in september vorig jaar al de voordelen van het Tor-netwerk te zien voor burgers die bezorgd zijn over hun privacy. ?In de jaren 70 is internet begonnen als een militair project. In de jaren 80 ontdekten academici het. In de jaren 90 omarmden commerci?le bedrijven internet, en in 2000 kwamen de socialemedianetwerken op. En nu evolueert internet weer.?
Het ?nieuwe? internet is volgens Bartett ?veilig, volledig anoniem en moeilijk te censureren.? Dat is goed nieuws als je illegale pornografie wilt bekijken of ongestraft goede drugs wilt bestellen. Maar het is ook goed nieuws als je geeft om vrijheid en democratie.
E?n praktisch nadeel heeft surfen via de Tor-browser tot nu toe wel. Doordat informatie via servers over de hele wereld wordt gestuurd, is het snel bekijken van een YouTubefilmpje er vooralsnog niet bij.
?Oprollen Silk Road verdient geen schoonheidsprijs?
Met veel bombarie maakte de Amerikaanse opsporingsdienst FBI in oktober 2013 bekend dat hij de ?drugsmarktplaats? Silk Road 1.0 had opgerold. ?Niet zo slim?, oordeelt Rolf van Wegberg. Enkele weken daarna ging Silk Road 2.0 online. Die marktplaats trok ?mede door de media-aandacht en FBI-pers?berichten? meer gebruikers dan zijn voorganger.
Twee, drie beheerders van Silk Road 1.0 werden opgepakt. ?Bepaald geen label voor succes?, vindt Van Wegberg. ?De FBI had daar veel meer uit kunnen halen?, stelt de onderzoeker, die verbonden is aan de TU Delft en TNO. ?Op de site waren minimaal 5000 handelaren actief. De FBI was succes?vol ge?nfiltreerd in de website. Ze konden de achterkant van de website in kaart brengen. De administratie, de bitcoin?adressen, alles.?
Ze deden het niet. Dat het probleem Silk Road niet was opgelost, bleek toen er enkele weken later een nieuwe versie van de marktplaats op het dark web verscheen. ?De server van Silk Road 2.0 stond in Nederland. De Nederlandse politie heeft, voordat die website werd opgedoekt, daar een kopie van gemaakt. Die data worden nu geanalyseerd.?
Inmiddels is Silk Road 3.0 in de lucht.
De documentaire “Down the Deep, Dark Web” verkent de kansen?en de gevaren van de dit deel van het web dat niet?ge?ndexeerd wordt door zoekmachines. Yuval Orr, een Isra?lische journalist, werd gefascineerd door het Dark Web en voerde?maandenlang gesprekken?met technische experts en crypto-anarchisten over de diverse mogelijkheden ervan. In bovenstaand fragment is?Orr aan het begin van zijn reis: een niet-gereglementeerde markt, een ruimte voor verborgen revoluties, drugs, terrorisme en kinderporno.
