SocialMediaDNA richt zich op kennisdeling rondom social media, politie en maatschappelijke veiligheid. Onderwerpen vari?ren van de online aspecten van openbare orde, opsporing, vervolging, rechtspraak tot crisisbeheersing en communicatie.
Gemeenten stimuleren buurtpreventie, zonder te weten waarom. Terwijl het regelmatig tot problemen leidt, blijkt uit onderzoek.
Buurtpreventie blijft in Nederland groeien. Vooral het aantal buurtappgroepen is de afgelopen jaren fors gegroeid. Hoewel veel gemeenten de groei van buurtpreventie actief stimuleren, ontwikkelen ze nauwelijks beleid op dat gebied, terwijl in een op de vijf gemeenten de controlecultuur die met de buurtapps gepaard gaat tot problemen leidt.
Dat blijkt uit onderzoek van de aan de Erasmus Universiteit verbonden socioloog Vasco Lub, in opdracht van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid, onder meer dan tweehonderd gemeenten.
Politie en bestuurders omarmen buurtpreventie als manier om burgers te betrekken bij het voorkomen en opsporen van criminaliteit. Dat kan via patrouilleteams die door de wijk lopen of via appgroepen, waarin buurtbewoners elkaar op de hoogte houden van verdachte situaties. Van de gemeenten stimuleert 65 procent buurtpreventie actief, bijvoorbeeld via informatieavonden, de eigen website of brieven aan inwoners.
In het merendeel van de gemeenten is er dan ook nauwelijks beleid over hoe om te gaan met de patrouilleteams en buurtappgroepen, constateert Lub. Van de 187 gemeenten die aangaven dat ze buurtpreventie hebben, hebben 109 er niets op papier over vastgelegd in officiële documenten zoals een collegeakkoord, veiligheidsplan of verordening. „En zelfs als er iets is vastgelegd, dan is dat minimaal”, zegt Lub. „Meestal wordt er alleen gemeld: we hebben het. Er staat vrijwel nooit in wat de reden is en welke strategie wordt gevolgd. Bijvoorbeeld: we kampen met overlast van een jeugdsoos of periodieke inbraak, en vragen daarom hulp van burgers. Of: we kunnen beperkter politie inzetten.”
Lub noemt dat een risico. „Als je geen prioriteiten of grenzen stelt, blijft vaag waarop het kan worden afgerekend.”
Rotonde afgezet
Ruim een vijfde van de gemeenten met buurtpreventie gaf in het onderzoek aan negatieve effecten van buurtpreventie te ondervinden. Door een overdaad aan meldingen worden ambtenaren en politiemensen overvraagd, en ook een doorgeslagen controlecultuur waarin burgers elkaar wantrouwen en eigenrichting zijn een probleem.
Bij het extreemste voorbeeld dat Lub van ambtenaren hoorde, hadden burgers na berichten in de appgroep een verdacht persoon staande gehouden en met tie-wraps vastgebonden. Elders zetten burgers na meldingen over een inbreker een rotonde af om een mogelijke verdachte te kunnen aanhouden.
Vaak zijn de negatieve effecten subtieler en zien ambtenaren dat de appgroepen voor een dreigende sfeer in de buurt zorgen. Maar, merkte Lub in zijn gesprekken: praten doen ze daarover liever niet. „Gemeenten zijn huiverig om het over de schaduwkanten te hebben. Ze hebben het nu eenmaal omarmd, actieve burgers zijn per definitie goed. Ik vermoed dat het werkelijke aantal plekken waar negatieve effecten zijn veel groter is.”
Appgroepen professionaliseren
Lub volgt de opkomst van buurtpreventie al langer: drie jaar geleden leidde hij een vergelijkbaar onderzoek en onlangs publiceerde hij voor het onderzoeksprogramma Politie en Wetenschap een rapport over de samenwerking tussen burgers en politie. Het verbaast hem hoe weinig aandacht er vanuit de overheid is voor het fenomeen. „Er wordt nergens bijgehouden hoe groot dit is, of wat werkt en wat niet. Er wordt overal ingezet op burgermoed en burgerkracht, maar een landelijke richtlijn is er niet.”
Een deel van de buurtpreventiegroepen is de afgelopen jaren geprofessionaliseerd. Ze nemen de vorm aan van een vereniging, heffen contributie en betalen daarvan particuliere beveiligers of camera’s. Verschillende gemeenten experimenteren ondertussen met preventieteams die in opdracht van de politie na een misdrijf buurtonderzoek doen.
Zorgelijk, vindt Lub, die in zijn aanbevelingen voor duidelijker beleid pleit. „Het wordt nu klakkeloos gestimuleerd. Men bekijkt het praktisch: burgers kunnen een handje helpen. Maar er is een reden waarom buurtonderzoeken altijd door de politie zijn gedaan: omdat die onpartijdig is en weet hoe je objectieve informatie kunt verzamelen die standhoudt in de rechtbank.”
Cursussen worden wel aangeboden, maar richten zich volgens Lub louter op praktische zaken, zoals hoe je omgaat met een agressief persoon. „Niet op vragen als: wanneer vind ik een situatie verdacht? Wat is etnisch profileren? Wat mag ik wel en niet?” Groei van apps is door de overheid niet tegen te houden, erkent Lub. „Maar je kunt wel proberen ze beter te reguleren. En als mensen voor burgerwacht gaan spelen moet je dat proberen te bestrijden.”
Buurtwhatsappgroepen werken alleen als wat spelregels worden afgesproken, ook tav samenwerking met gemeente, politie of huisartsenpost #SocialMediaDNApic.twitter.com/z5ma5PRFOu
Burgers die de politie helpen via appgroepen en buurtpreventieteams gaan daarin soms te ver, blijkt uit onderzoek. Zo zouden burgers zelf tot opsporing overgaan en is er sprake van discriminatie tegenover jongeren en mensen met een migratieachtergrond.
Onderzoekers van het onafhankelijke programma Politie en Wetenschap concluderen dat de hulp van burgers in bepaalde vormen effectief kan zijn. Dit geldt bijvoorbeeld voor diefstal en inbraakpreventie. Maar ze zien ook gebreken in de groeiende sociale controle van actieve bewoners, die concurreert met het toezicht van de politie.
Zelf opsporen
Aan de hand van interviews en buurtapp-communicatie blijkt dat burgers soms onrechtmatig handelen. Onrechtmatigheden, zoals beschreven in het onderzoek, als ‘actieve burgers die zelf tot opsporing overgaan, die jongeren of personen met een migratieachtergrond discrimineren of verdachte personen staande houden.’
Volgens Vasco Lub van Politie en Wetenschap zou de politie meer betrokken moeten zijn om burgerhulp soepeler te laten verlopen. “De verhouding tussen de politie en de burger is niet goed ingekaderd. Er is een risico dat burgers zich miskend voelen en zelf ingrijpen en een opsporing opzetten. Dat is niet de bedoeling. Je mag als burger niet voor politieagent spelen.”
Beter begeleiden
De politie zou burgers die hen proberen te helpen beter moeten begeleiden, zegt Vasco Lub. “Het is makkelijk gezegd om burgers in te zetten, maar burgergroepen beginnen steeds meer zelf te doen: opsporing, patrouilleren zonder dat de politie het weet en voertuigcontrole.” Hij vraagt zich af of dit wenselijk is.
In een reactie laat de politie weten dat zij burgerparticipatie in veiligheidsvraagstukken zien ‘als een belangrijke en positieve ontwikkeling in de samenleving.’ De politie zegt te willen voorkomen dat ‘burgers andere burgers daarbij in hun vrijheden beperken of schade berokkenen’.
Volgens de politie zijn veel burgerinitiatieven relatief nieuw, waardoor de spelregels duidelijk opgesteld moeten worden. Dit gaat om kwesties als de privacyregels die burgers moeten respecteren en ervoor zorgen dat bewijs dat burgers verkrijgen bruikbaar is. “We zijn als politie een landelijk project gestart om via lokale experimenten adviezen en spelregels op te stellen om de samenwerking tussen burgers en de politie in de opsporing te versterken.”
De politie werkt steeds vaker samen met burgers op het terrein van veiligheid, toezicht en openbare orde, maar dit heeft niet alleen maar positieve effecten. De ruimte die burgers claimen ? bijvoorbeeld via buurtpreventieteams en app-groepen ? kan leiden tot onrechtmatigheden en risico?s voor niet-actieve burgers. Dit blijkt uit een uitgebreid etnografisch onderzoek van socioloog Vasco Lub en criminoloog Tom de Leeuw. In het onderzoek zijn voor het eerst ook app-data tussen politie en burgers geanalyseerd.
Het onderzoek vond plaats in veilige en onveilige wijken in verschillende gemeenten aan de hand van observaties, interviews en analyse van buurtapp-communicatie. Het laat diverse vormen zien van effectieve samenwerking, bijvoorbeeld op het terrein van heling-aanpak, diefstal en inbraakpreventie. Maar het illustreert tegelijk dat de politie nog vaak op afstand opereert van actieve burgers. De politie is nog vooral gericht op urgente meldingen van actieve burgers, waardoor minder urgente maar waardevolle informatie, over bijvoorbeeld minder zichtbare ondermijnende criminaliteit, onbenut blijft.
Door de ruimte die actieve bewoners claimen ?n krijgen, wordt de sociale controle van burgers op straat bovendien steeds concurrerender ten opzichte van het toezicht van de politie. Het onderzoek laat zien dat dit tot onrechtmatigheden kan leiden, bijvoorbeeld actieve burgers die zelf tot opsporing overgaan, die jongeren of personen met een migratieachtergrond discrimineren of verdachte personen staande houden. De politie is wettelijk bevoegd voor taken rond opsporing, toezicht en handhaving, wordt geacht onpartijdig te zijn, en valt onder de controle van de overheid. Burgers hebben die bevoegdheden niet en handelen ? bewust of onbewust ? regelmatig ook uit eigen belang.
Als aanbeveling formuleren de onderzoekers dat de politie in de praktijk meer betrokken moet zijn om actief burgerschap op het terrein van veiligheid in goede banen te leiden (niet verslappen of verstoppen). Verder kan de politie zich in onveilige wijken beter richten op haar kerntaken dan op het werven van nieuwe vrijwilligers. Ook kan zij meer gebruik maken van burgerfora om aan gedeelde referentiekaders te werken en het informatiebeheer van digitale communicatiekanalen met burgers zoals buurtapps moet verbeteren.
Crimineel gespuis kan het Veluwse dorp Kootwijkerbroek maar beter links laten liggen. Een 50 man sterke burgerwacht jaagt met honden en helikopters op inbrekers.
Criminelen die het hazenpad kiezen, komen niet ver. Al snel voelen ze de hete adem van de burgerwacht in hun nek, die de achtervolging heeft ingezet per helikopter. Foto’s van de burgerwacht uit Kootwijkerbroek tonen hoe een ronkende heli enkele meters boven twee sidderende verdachten hangt. Ook is te zien hoe groepsleden de verdachten stevig tegen de grond drukken. Ze kunnen geen kant meer op.
Deze burgerwacht is professioneel uitgerust. Volgens een anonieme ingewijde staan er drie helikopters klaar die direct kunnen opstijgen zodra er een melding komt. Die zijn eigendom van bedrijven uit de omgeving. Tijdens acties dragen leden van de groep kogelvrije vesten, portofoons en zaklampen die ook te gebruiken zijn als slagwapen. De motieven van deze groep zijn meerledig. Zo was er?een tijd lang sprake van diefstallen van grote bedragen bij een aantal ondernemers uit de buurt en men had veel inbraken op zondag tijdens de kerkdienst waar veel bewoners uit dit gebied heen gaan wat een groot onveiligheidsgevoel gaf. De relatief lange aanrijtijden van de politie (een burgergroep kan binnen 2-3 minuten op bestemming zijn) en het negatieve beeld dat ontstond van het effect van de politie leidde tot de oprichting van deze groep. Inmiddels bestaat de groep uit zo’n 50 personen.
De burgerwacht is erg succesvol. Dankzij hen heeft Henk van de Kamp, eigenaar van G. van de Kamp Transport in Stroe, geen last meer van brandstofdieven. ,,Twee Poolse dieven hebben twaalf keer brandstof van mijn vrachtwagens afgetapt. De laatste keer waren ze het haasje. De dieven waren nog niet op mijn terrein of ze hadden veertig man achter zich aan rennen. Toen we ze hadden gepakt, stonden ze te beven op hun benen. We hebben ze overgedragen aan de politie. Ik heb nooit meer last van ze gehad.”
De leden van de groep willen zelf onder geen beding vertellen over hun ervaringen. Wel traden ze op in een videoreportage over Kootwijkerbroek. Daarin vertelt ??n van de initiatiefnemers over het succes. ,,Door onze snelheid hebben we al heel wat boeven gevangen. We overmeesteren ze, leggen ze plat op de grond en wachten tot de politie er is.”
Betrokkenen willen niet zeggen of aanhoudingen gepaard gaan met geweld. ,,Daar moet je niet te veel over lullen”, zegt een 19-jarige inwoner van Stroe, die ??n van de brandstofdieven bij Van de Kamp in de kladden greep. ,,Maar een groep boze boeren schrikt meer af dan de politie. Gepakte inbrekers komen hier niet meer terug.”
Bij onraad krijgen leden van de groep meteen een whatsappje. Dan springen ze in hun auto en scheuren met gierende banden en knipperende alarmlichten door het dorp. ,,Bij een melding staan binnen een paar minuten de eerste leden op je erf”, zegt een inwoner van Kootwijkerbroek. ,,Terwijl het een halfuur duurt voor de politie er is.
De gemeente Barneveld en de politie werken samen met de burgerwacht, die nu vier jaar bestaat. ,,Als er tegelijkertijd een incident is aan de andere kant van de gemeente, is de politie niet vaak niet in staat om op tijd te komen”, zegt gemeentewoordvoerder Bertil Rebel.
De ploeg draagt kogelwerende vesten.?
?Agressieve mensen en doetjes? worden uit de groep geweerd en de groep is zeer professioneel opgezet. Ze gebruiken een eigen alarmnummer, beschikken over wagens, helikopters, en hebben al meerdere zelfverdedigingstrainingen gevolgd.
Hij zegt niet bang te zijn voor geweldsexcessen. ,,Natuurlijk kan het staande houden van een inbreker weleens gepaard gaan met geweld. Dat gebeurt soms in het heetst van de strijd.” Socioloog en expert op het gebied van burgerwachten Vasco Lub ziet meer haken en ogen. ,,De politie is er om zijn burgers te beschermen. Ze moet voorkomen dat burgers het heft in eigen handen nemen.”?De afgelopen jaren is het aantal inbraken flink afgenomen, zegt een inwoner van Kootwijkerbroek. ,,Criminelen geven natuurlijk ook aan elkaar door wat hier gebeurt. Ze weten dat ze zich hier beter niet meer kunnen vertonen.”
Ontwikkelpleinbijeenkomst
Burgers organiseren zichzelf via WhatsApp of speciale buurtapps en attenderen elkaar en de politie of gemeente op veiligheidszaken en verdachte situaties in de buurt. In Nederland zijn er naar schatting nu al meer dan 7000 groepen. Er zijn enkele incidenten waarbij geweld is gebruikt door burgers, maar die worden over-gerepresenteerd in de media. Over het algemeen is het een positive ontwikkeling, met vaak een daling van inbraken, daders die eerder gepakt worden, of soms een vermist personen die eerder wordt teruggevonden. De politie is heel blij met deze betrokkenheid, want; met vele ogen zien we meer en dit vergroot de kans op heterdaad aanhoudingen. Maar wat moet de politie of het lokale bestuur doen als een dergelijke groep uitgroeit tot een burgerwacht die 24/7 paraat staat om met eigen middelen de veiligheid in de wijk te bewaken? Andere burgers kunnen zich ge?ntimideerd voelen en in het uiterste geval wordt zelfs geweld niet geschuwd, met als gevolg een strafrechtelijk onderzoek. Het inspiratiepunt Eenheid Oost organiseerde een ontwikkelpleinbijeenkomst op 23 mei waar een aantal wijkagenten hun ervaringen en dilemma?s over dit onderwerp deelden en gaan we samen met collega?s, partners, experts ?n (niet te vergeten) met burgers zelf op zoek naar oplossingen voor vragen als: Hoe verhoudt de politie en het lokaal bestuur zich in relatie tot dergelijke groepen? Wat is het effect op ons imago en het vertrouwen in de politie? Wat zijn de do?s en don?ts? Waar ligt de grens van wat wel en niet mag? Hoe blijf je in verbinding en kom je tot goede afspraken met buurtpreventiegroepen? Het doel is dat we komen tot praktische oplossingen voor een toch wel complex vraagstuk en van dit ?probleem? weer ?de bedoeling? maken.
Naast een aantal hele goede punten, zoals over informatie uitwisseling, waren er ook een aantal leerpunten voor zowel politie, gemeente als de WhatsApp groep.?De communicatie tussen politie en leden whatsappgroep is erg belangrijk en kan verbeterd worden:
Wijkagent zou op periodieke momenten bij de groep aan moeten schuiven
Negatieve beelden van elkaar zouden moeten worden ontkracht door met elkaar te praten
Begrip van de processen en protocollen waar de politie zich aan moet houden zou vergroot moeten worden bij de burgers door deze aan hen uit te leggen
Duidelijke afspraken maken wat burgers strafrechtelijk wel of niet mogen doen (alleen persoon aanhouden op heterdaad)
Initiatief moet hier bij alle drie de partijen liggen (burgerinitiatieven, politie en gemeente)
Prima dat er buurtwachten zijn, maar jammer dat het nodig is, zo luidt de conclusie van de deelnemers aan de Stelling van de Dag. ?Dan wordt de boel tenminste in de gaten gehouden?, stelt een respondent, ?want politie zie je niet?.
Het aantal vrijwillige buurtpreventieteams is de afgelopen jaren fors toegenomen. Bijna 40 procent vindt dat geen positieve ontwikkeling. ?Dat er buurtwachten nodig zijn is van de zotte. Dat geeft precies aan hoe ver wij in Nederland zijn afgezakt met politie, aanpak en rechtspraak?, reageert iemand verbolgen.
Mensen voelen zich door de overheid en daardoor ook de politie, niet gehoord en in de steek gelaten, redeneren veel respondenten. Logisch dat steeds meer mensen zich aanmelden als buurtwacht. Een van hen merkt op: ?Probleem is dat de politie niets kan, niets mag en geen gezag meer uitstraalt. Er gebeurt pas iets als de buurt de problemen in het nieuws brengt.?
Zie Maassluis, waar bewoners het afgelopen weekend het heft in eigen hand dreigden te nemen omdat zij vonden dat gemeente en politie niet adequaat ingrepen bij overlastgevende jongeren. Ruim 90 procent kan zich de frustratie van die bewoners heel goed voorstellen. ?De overheid faalt en mensen zien geen andere mogelijkheid.?
De overgrote meerderheid is van mening dat burgerwachten zeker van nut kunnen zijn. Ze hebben een preventieve werking, zorgen voor saamhorigheid in de wijk en kunnen een gevoel van veiligheid cre?ren, worden als voordelen genoemd.
Maar voor sommigen kleven er ook wel wat nadelen aan, zoals het risico op eigen rechter spelen, een tekort aan kennis van wet en regelgeving en beperkte kunde over hoe het best te reageren op bepaalde situaties.
De ervaringen met buurtpreventieteams zijn niet altijd positief. Een respondent vertelt: ?Hier lopen buurtwachten in de wijk, de afvalbakken staan de hele week op straat maar er wordt niets van gezegd. Het zijn gewoon kletsclubjes, die niets aan de veiligheid in de wijk toevoegen, integendeel zelfs.? Een ander: ?Mijn persoonlijke ervaring is dat buurtwachten zichzelf enorm belangrijk vinden en zich willen bewijzen.?
Een buurtwacht kan ook stigmatisering in de hand werken, meent een op de vijf. ?Het grote nadeel is dat zij zelf bepalen wie of wat gevaarlijk of verdacht is. En zeer vaak vindt dit plaats onder hun eigen oordeel, een vooroordeel. Mijn man is al vier keer aangehouden in onze buurt omdat hij de vuilniszakken wegbracht.?
De meeste respondenten vinden het dan ook van groot belang dat de preventieteams samenwerken met politie en gemeenten. ?Stel eisen aan de deelnemers van deze teams; stel een landelijk beleid op (kaders, bevoegdheden en taken); zorg voor een centraal meldpunt.?
Tegenwoordig kunnen buren elkaar ook via een digitale buurtwacht op Whatsapp attenderen op overlastgevend gedrag of verdachte situaties. Niet iedereen ziet daar het voordeel van in. ?Iedereen is verdacht en bij elk geluid wordt een appje gestuurd. Hoe maak je de hele buurt bang voor niets?.
Twee derde is echter van mening dat zo?n app de buurt veiliger maakt. Een gebruiker stelt: ?Sinds wij zelf een whatsapp buurtpreventie hebben, wordt er een stuk minder ingebroken?.
Burgerwacht: zegen of vloek?
De overheid is maar wat blij met de duizenden burgers die via buurtpreventie een oogje in het zeil houden. Maar het gevaar is dat bezorgde buurtwachten voor eigen rechter spelen, zoals afgelopen weekend dreigde in Maassluis. Wat mag je wel verwachten van de burgerwacht?
Boos over de overlast van vernielzuchtige jongeren togen buurtwachten en bewoners in Maassluis zaterdagavond de straat op, waar het tot een handgemeen kwam met een van de jongeren. Burgemeester Haan vond de situatie zo dreigend, dat hij een noodbevel uitvaardigde.
Gemeenten moedigen buurtpreventie aan om criminaliteit in de buurt te signaleren. Burgers geven daar massaal gehoor aan: er bestaan ruim vijfduizend WhatsAppgroepen die veiligheid in de buurt moeten vergroten. Maar wat wordt er eigenlijk verwacht van de onbetaalde vrijwilligers van buurtpreventieteams?
Boze burgers
Juridisch gezien ligt het simpel, legt Jan Brouwer, hoogleraar Algemene Rechtswetenschap uit. ?Burgerwachten mogen niks meer dan jij en ik. Als je iemand op heterdaad betrapt bij het plegen van een strafbaar feit, mag je die staande houden tot de politie er is. Als het nodig is, mag je iemand zelfs vastbinden.?
Toch liggen de mogelijkheden van de burgerwacht in de praktijk ingewikkelder. Bij asociaal gedrag is het voor politieagenten vaak al moeilijk om met normloze hangjongeren om te gaan. Voor boze burgers, die zich in de steek gelaten voelen door de gemeente en politie, is dat niet eenvoudiger.
Voor hetzelfde probleem gebruiken burgerwachten ook heel verschillende oplossingen. Zo verbieden gemeente en politie de mensen van de ?nachtpreventie? in het Haagse Laakkwartier met hangjongeren te praten. ?Als ze overlast veroorzaken, melden we dat meteen aan de wijkagenten?, zegt aanvoerder Jan Zuiderhoek van deze buurtwacht.
In Capelle aan den IJssel maakt Alex Weekhout van buurtpreventieteam De Diepen juist steevast een praatje met de jeugd. ?Als je aardig tegen ze doet, zijn ze ook flex tegen jou?, is de ervaring die hij opdeed in het half jaar dat de buurtwacht nu actief is. ?Maar gaan ze te ver, dan is er van ons ook meteen een waarschuwing?, vervolgt hij. ?Nog ??n keer en dan sturen we de handhavers van de gemeente op je af.? In Capelle moet de buurtwacht nog getraind worden door de gemeente. Wel is er al een zes pagina?s tellend document met regels, waaruit blijkt wat absoluut verboden is. ?Iemand staande houden mag wel, iemand meesleuren niet?, noemt hij als voorbeeld.
Zaterdagnacht had zijn team waakzame burgers voor het eerst ?beet?. Een vermoedelijke inbreker gooide een ruit in, lieten buren weten via de app. Via de portofoons, aangestuurd door Weekhouts vrouw die aan haar keukentafel een provisorische ?meldkamer? beheert, wordt iedereen op straat gewaarschuwd. ?We hebben ons opgesplitst en zijn gaan zoeken. Het was uiteindelijk een hele achtervolging, waarbij de inbreker in de sloot sprong. Toen kon hij niet meer weg, en kwam de politie om hem op te halen.?
Zo spannend werd het tijdens de buurtwacht in Laak nooit, zegt Zuiderwijk. ?En ik doe het al sinds het begin in 2003. Wat we vaak tegenkomen, is dat bedrijven niet goed afsluiten. Of mensen die vergeten zijn de auto op slot te doen.? In zo?n geval laten ze de wijkagent het kenteken natrekken. Woont iemand in de straat dan belt burgerwacht Zuiderwijk even aan. ?Laatst bracht ik nog een motorhelm terug die iemand inderhaast had laten liggen. Je kan je voorstellen hoe blij hij was.?
Zowel in Capelle als in Den Haag worden de vrijwilligers vooraf gescreend. De gemeente en de wijkagent kijken of de deelnemers geen crimineel verleden hebben.
Verschillende gemeenten controleren de burgerwachten via vooraf opgelegde spelregels. Gelokt met subsidie voor bijvoorbeeld kleding, portofoons en zaklampen ondertekenen de buurtwachten een convenant, waarin is vastgelegd wat de burgerwachten wel en niet mogen.
?Het is vooral belangrijk dat het contact met de politie goed is geregeld?, zegt een woordvoerder van de Haagse burgemeester Van Aartsen. Een wijkagent heeft bijvoorbeeld geen zin om de hele dag allerlei berichten uit WhatsApp-groepen in zijn gebied te ontvangen. Belangrijke tips worden daarom via de telefoon aan de politie doorgegeven.
Iedereen mag een buurtwacht oprichten. Ook zonder visie op veiligheidsproblemen. Vasco Lub, socioloog aan de Erasmus Universiteit en onderzoeker naar buurtpreventie, pleit voor meer duidelijkheid over wat buurtwachten precies mogen. ?Zij zijn de ogen en oren van de politie bij verdachte situaties. Maar wat onveilig of verdacht is, is voor iedereen weer anders.?
Gerrit van de Kamp, voorzitter van de politievakbond ACP, waarschuwt al langer voor de burgerwacht. ?Ik vind het wel logisch dat burgers boos zijn. Te vaak wil, kan of durft de gemeente haar bevoegdheden niet in te zetten. Dan blijft de irritatie toenemen.?
Hoe vaak buurtpreventie uit de hand loopt, is niet duidelijk. ?Maar schimmige groepjes zijn er wel degelijk. Ze hebben het gevoel dat ze problemen beter zelf kunnen oplossen, voelen zich in de steek gelaten door politie en gemeente?, zegt Eric Bervoets, die onderzoek deed naar problemen in Ede. ?Zij moeten echt aangesproken worden om niet als The A-team door de buurt te rijden.?
Toch handelen burgerwachten over het algemeen niet gewelddadig, volgens onderzoeker Vasco Lub. ?De problematiek bij buurtpreventie zit over het algemeen meer in passieve agressie: een controlecultuur is de wens voor een veilige wijk.?
Voor Zuiderwijk en Weekhout staat vast dat het hebben van een buurtwacht preventief werkt tegen criminaliteit.
Weekhout: ?Sinds wij zes dagen in de week rondlopen, is er nog maar ??n keer ingebroken. En dat was in een steegje dat pikdonker was omdat een lantaarnpaal het niet deed. Hadden wij al weken eerder aan de gemeente doorgegeven, maar die deed niks met de melding.?
Martin Romijn en Rachid Aityahya Leden buurtwacht Maassluis
“Sinds de onrust heeft de buurt twee buurtwachten”, zegt Martin Romijn. Hij loopt al drie jaar als vrijwilliger mee. De Marokkaanse vaders lopen sinds drie dagen. Als reactie op de ‘raddraaiers’, zegt Rachid Aityahya. “Ik heb zelf vijf kinderen en voel me verantwoordelijk voor deze wijk.” “Jongens van 12 tot 16 veroorzaken ellende”, zegt Romijn. “Gewoon pubers dus. Maar naar mij luisteren de Marokkaanse jongens niet.” “En naar mij de Nederlandse niet”, zegt Aityahya. Samen lopen ze nu rondes door de wijk om ellende te voorkomen. “Ik ben begonnen wegens de inbraken. Nu spreek ik ook jongeren aan. Wijkbewoners reageren positief, een buurtwacht voelt veilig.”
‘Zo lang het nodig is, gaan we door’
Paul R?bbecke Initiatiefnemer burgerwacht Oude Pekela
Sinds twee weken surveilleert een burgerwacht in Oude Pekela. In het dorp is onrust ontstaan door incidenten met asielzoekers. “Mensen uit Oost-Europa zorgen voor overlast”, zegt initiatiefnemer Paul R?bbecke. “Ze drinken bier in het park, plegen winkeldiefstallen en roepen naar dames. We zijn met twaalf tot vijftien man. Zodra we iets signaleren schakelen we de politie in.” De burgerwacht is spontaan opgericht ‘door bezorgde vaders en boze Pekelders omdat de politie weinig doet’. Volgens R?bbecke voelen dorpelingen zich nu veiliger. “Zolang het rumoerig blijft, gaan we hiermee door”, zegt hij. De burgerwacht is inmiddels in gesprek met de gemeente Pekela.
