SocialMediaDNA richt zich op kennisdeling rondom social media, politie en maatschappelijke veiligheid. Onderwerpen vari?ren van de online aspecten van openbare orde, opsporing, vervolging, rechtspraak tot crisisbeheersing en communicatie.
Amivedi is een stichting die zich inzet voor vermiste en gevonden huisdieren. Amivedi is een landelijke vrijwilligersorganisatie die dieren helpt opsporen en zorgt dat ze terugkomen bij hun baasjes. De organisatie is in 1933 opgericht en zet zich exclusief in voor het terugvinden van vermiste dieren en het zoeken van een eigenaar
bij een gevonden dier. Amivedi doet dit op een laagdrempelige en toegankelijke manier en verleent haar diensten volledig kosteloos. Amivedi is een afkorting van ?Amor est Iustitia Verzorging van Dieren.? Amor est Iustitia is Latijn voor liefde is gerechtigheid.
Samenwerking
Om dieren met hun eigenaar te kunnen herenigen, werkt Amivedi intensief samen met instanties als dierenasiels, de
Dierenbescherming, dierenartsen, dierenklinieken & dierenopvangcentra, regionale politiekorpsen, dierenambulances, gemeentelijke reinigingsdiensten, Rijkswaterstaat en Waterschappen.
Landelijke werking
Amivedi werkt met een landelijk co?rdinator. De landelijk co?rdinator helpt, ondersteunt en onderhoudt het contact met de 12 regionale co?rdinatoren (1 per provincie). De regionaal co?rdinator is het eerste aanspreekpunt voor de
vrijwilligers op de meldpunten in de provincie, stuurt deze aan en lost in voorkomende gevallen problemen op.
Amivedi werkt momenteel met meer dan 100 meldpunten, verspreid over het hele land, heeft een landelijk 0900-nummer en maakt voor de informatievoorziening ?n voor de registratie van de huisdieren gebruik van de website.
De organisatie ontvangt voor het realiseren van haar doelstellingen steun via donaties, legaten en vanuit de
geoormerkte loten van de Sponsor Bingo Loterij. Per 2015 telt Amivedi een achterban van circa 35.000 particuliere donateurs.
Kernwaarden
Amivedi werkt vanuit een vijftal kernwaarden / uitgangspunten die altijd de leidraad zijn in het werk van de stichting.
Laagdrempelig
Leidraad voor Amivedi is een laagdrempelige organisatie blijven, door enerzijds de kosten voor bemiddeling laag te
houden en anderzijds makkelijk toegankelijk te zijn (internet, landelijk 0900-nummer).
Lokaal
Met meer dan 100 meldpunten, verspreid over alle provincies in het land, heeft Amivedi een sterk lokaal karakter.
Kosteloos
Amivedi verleent haar registratiediensten kosteloos en blijft dit ook doen. Hierom werkt Amivedi met vrijwilligers. Er is er een gironummer voor vrijwillige donaties en eenmalige giften.
Landelijk
Met ruim 100 meldpunten, verspreid over alle provincies van het land en bereikbaar via 088 nummer, email, of online, is er altijd wel een meldpunt van Amivedi in de buurt. Ook zorgt het landelijk 0900-nummer en de website voor een landelijk bereik.
Ide?el
Amivedi is een in Nederland geregistreerde stichting. Een stichting is een organisatie om een bepaald doel te
verwezenlijken. Een stichting mag winst maken, maar de uitkering hiervan moet een ide?le of sociale strekking hebben. In het geval van Amivedi komen alle opbrengsten ten goede van het herenigen van verloren of gevonden dieren met hun baasje. Ook het bestuur en stafmedewerkers krijgen voor hun inspanningen geen vergoeding.
De Do-It-Yourself Policing workshop die in Berlijn voor het eerst in de wereld georganiseerd werd door het MEDI@4Sec project consortium op 10 januari jl. was een groot succes. Voor de eerste keer konden belanghebbenden uit heel Europa een interactieve dialoog voeren over de toekomst van DIY?Policing, de kansen en uitdagingen voor veiligheidsorganisaties, en de ethische en juridische implicaties. Terwijl de ervaringen in Europa sterk vari?ren, was iedereen er van overtuigd dat het de toekomst van de politie enorm zal veranderen.
Social media zorgt dat burgers activiteiten ontplooien die normaal onderdeel waren van het politiewerk en het werk van andere organisaties die zich bezighouden met de openbare veiligheid. Als moderne Sherlock Holmes helpen burgers de politie of nemen ze taken zelfs over. Zij onderzoeken misdaden, identificeren verdachten, vormen lokale buurtwachten, jagen op pedofielen en melden op allerlei manieren?misdaad.
Het doel van het evenement was om de kansen en uitdagingen van de DIY Policing en de relevantie ervan voor de openbare veiligheid voor nu en in de toekomst te bespreken. Een selecte groep genodigden?op deze workshop waren vertegenwoordigers van de wetshandhavingsinstanties, het publiek, diverse publieke veiligheidsorganisaties en onderzoekers uit heel Europa. Door de gedeelde kennis en discussies cre?erden?zij?een begrip?begrip van de mogelijkheden en uitdagingen van de DIY Policing, wisselden ‘best practices’ uit, schetsten toekomstige oplossingen en ontwikkelden input voor een roadmap?en Europese beleidsagenda. Anderen die niet in staat waren om aanwezig te zijn konden het evenement op Twitter volgen en maakten de workshop een trending topic in Nederland en Duitsland.
Veel deelnemers erkenden de kracht van sociale netwerken en crowdsourcing voor het verbeteren van intelligence en opsporing. Anderen zagen mogelijkheden voor “toezicht op de politie”, een waakhond functie van burgers om de politie ter verantwoording te blijven roepen en daardoor uiteindelijk hun legitimiteit en kwaliteit van de dienstverlening te verhogen. Alle deelnemers waren ervan overtuigd dat online DIY Policing de toekomst van de politie enorm zal veranderen. Een van de deelnemers zei: “Kodak werd verwoest door Instagram. Als de politie DIY Policing wil overleven, dan moeten ze veranderen?en die verandering niet van het publiek verlangen”.
Wil meer weten?
Verslagen over de workshop worden momenteel gemaakt door het Media4Sec onderzoeksteam en zullen op de website van het project gedeeld worden. Volg het project op Twitter @MEDIA4SEC of wordt lid van de MEDIA4SEC groep?op LinkedIn om op de hoogte te blijven en ij te dragen aan discussies. Of bekijk alvast de Storify met handmatig geselecteerde tweets over het event:
Een nachtelijke moord in de Amerikaanse staat Arkansas wordt mogelijk opgelost met hulp van een excentrieke getuige: een slimme AI assistent met de naam Alexa. De politie denkt dat het apparaatje Echo van Amazon – dat normaliter vragen over het weer en de files beantwoordt – per abuis heeft opgenomen hoe verdachte James Bates zijn Walmartcollega Victor Collins heeft vermoord.
Amazon Echo deed twee jaar geleden als eerste grote speler zijn intrede met een stemassistent voor in de huiskamer. Aan de?slimme speaker Echo?kan alles worden gevraagd; hij zoekt het allemaal op. Verder kan hij muziek afspelen, afspraken verzetten en, natuurlijk, spullen kopen via Amazon. Na Amazon volgde onder andere?Google met de Home, een vrijwel identieke speaker. Tegenwoordig kost een Echo Dot minder dan 50 dollar en kun je zelfs in een six pack of twelve pack kopen. In elke kamer dus een persoonlijke assistent is het idee.
De kritiek op Echo en soortgenoten is dat de microfoon altijd aan staat en dus in principe de hele tijd mee kan luisteren. Welke gevolgen dit kan hebben, blijkt nu bij het onderzoek naar een moordzaak in Arkansas.
Alexa, Siri, Cortana
Alexa van Amazon wordt vaak in combinatie met een zogeheten Echo-speaker gebruikt, en beantwoordt hetzelfde soort vragen als spraakassistentes Siri (Apple) en Cortana (Microsoft). Daarnaast kan ze op verzoek muziek afspelen. In principe neemt het apparaatje alleen geluid op als het eerst ‘Alexa’ hoort, maar eerder bleek al dat de assistent bij andere geluiden toch per ongeluk aan gaat. Opnames worden overigens niet op het apparaat zelf bewaard, maar wel op de servers van Amazon. Die servers kunnen de definitieve schuld van Bates bewijzen, zo denkt de politie in Arkansas, maar Amazon geeft vooralsnog geen enkele sjoege.
Met Siri is ook al eerder een moord opgelost, toen een Amerikaan na het plegen van een moord aan Siri vroeg waar hij het lichaam het best kon dumpen.?Letterlijk zei de man: ?Ik moet mijn huisgenoot verstoppen.? Waarna Siri antwoordde met: ?Wat voor plek zoek je? Een moeras, waterreservoir, staalfabriek of een vuilnisbelt???Het antwoord komt voort uit een ingebouwde grap van Apple die inmiddels niet meer beschikbaar is?in Siri. Als je de spraakassistent letterlijk vroeg: ?Wat is de beste plek om een lichaam te verbergen?? kreeg je tot voor kort bovenstaand antwoord.
Internet of Things en Artificial Intelligence
Eerder werd Bates al verraden door zijn slimme watermeter. Dat apparaat liet zien dat de Amerikaan rond het tijdstip van Collins overlijden ruim 500 liter water heeft verbruikt, volgens politie om bloed met een tuinslang van het terras te spoelen. Het lichaam van Collins werd in Bates’ jacuzzi gevonden.
James A. Bates had de bewuste nacht nog samen met enkele collega’s naar American football gekeken met wat biertjes. Bates liet twee vrienden in zijn huis overnachten en ging dan slapen, zo vertelde hij aan de politie. Maar toen hij wakker werd, lag Collins in de jacuzzi te drijven. De politie zag vrij snel dat er kwaad opzet in het spel was.
Gebroken flessen en enkele bloedvlekken rond de jacuzzi deden vermoeden dat er zich een gevecht had voorgedaan. En enkele dagen later werd dat ook bevestigd: de autopsie wees uit de Collins was vermoord. De politie voerde onmiddellijk een huiszoeking uit in het huis van James A. Bates.
In het huis trof de politie tal van ‘smarthome’-toestellen aan, waaronder een slimme thermometer, een slim alarmsysteem, een draadloze monitor voor het weer en… een Amazon Echo.
Amazon?weigert
Volgens?The Information?heeft de politie Amazon opdracht gegeven om alle opnames van verdachte James Andrew Bates over te dragen. Hij gebruikte namelijk de slimme speaker in zijn huis. De politie hoopt in de opnames aanwijzingen te vinden voor de moord.
Aan?Engadget?laat Amazon weten niet mee te willen werken aan het verzoek. “Amazon zal informatie over klanten niet vrijgeven zonder een geldig en bindend juridisch verzoek.” Wel was al bekend dat het bedrijf metadata van de speaker aan de politie heeft overgedragen. Amazon zegt verder niets te registreren zonder dat het wake-up woord ‘Alexa’ wordt gehoord.
De zaak doet denken aan de vergrendelingszaak waarin Apple in 2015 was verwikkeld. Toen vroeg de FBI of Apple toegang wou verlenen tot de iPhone van een terroristenkoppel dat 14 mensen had doodgeschoten in San Bernardino in Californi?. Het kostte de FBI toen veel moeite om de iPhone op eigen kracht te hacken.
Amazon ging toen samen met enkele andere techgiganten achter Apple staan. Amazon-CEO Jeff Bezos liet optekenen dat hij technologie omarmt die moeilijk te hacken is door de overheid, zelfs wanneer die overheid een bevelschrift heeft. Het is dus weinig verwonderlijk dat Bezos nu niet wil meewerken aan deze nieuwe vergrendelingszaak.
De kaart hieronder toont welke betaalde social media monitoring tools de Amerikaanse politiekorpsen gebruiken:
In een wereld waar steeds meer communicatie te doorzoeken is – en waar mensen hun nieuws?krijgen en delen, hun mening geven en vertellen wat ze doen – is de wetgeving niet in alle landen even duidelijk over wat je met al die informatie mag doen. Daarom heeft het onafhankelijke Brennan Centrum van Justitie, gegevens (die?reeds openbaar waren uit SmartProcure) op een kaart gezet over het gebruik van social media monitoring. Korpsen die minstens $ 10.000 hebben besteed aan social media monitoring software staan op bovenstaande kaart. Bij elkaar opgeteld wordt er in de VS door 151 korpsen miljoenen dollars worden uitgegeven aan dergelijke software. Volgens het IACP (International Association of Chiefs of Police) gebruiken meer dan 300 korpsen dergelijke software en zijn er meer dan 400 veiligheidsorganisaties die social media voor intelligence doeleinden gebruiken.
“We hopen dat mensen de kaart gebruiken om te zien hoe het geld wordt besteed”, zegt Rachel Levinson-Waldman, senior adviseur bij het Brennan Centrum. “Wat zijn de gevolgen hiervan? Wordt dit gebruikt beschermde informatie te controleren? Wordt het gebruikt om een bepaalde vorm van activisme te controleren? In bepaalde gebieden kan men zien dat er zelfs $30.000 tot $100.000 wordt besteed aan dit soort software. Dit kan een publieke discussie op gang brengen. Welke macht en mogelijkheden heeft de politie hiermee in handen, en is dit ook iets wat de gemeenschap wil? Wat is het beleid rond dit soort praktijken? ‘
Als je klikt op een locatie op de kaart zie je?de bevoegdheid van de politie, het aankoopbedrag, het aantal jaren dat men het al gebruikt, een beschrijving van de aankoop, en bronnen of?PDF-bestanden van de aankoop. De kaart toont bijvoorbeeld dat de Los Angeles County $ 137.625 betaalde in de periode 2014-2016 aan Geofeedia, software?die het mogelijk maakt bepaalde geografische gebieden te selecteren en te zoeken naar de openbare berichten op de meest courante sociale platforms. In Baton Rouge, La., betaalde men $ 19.000 aan Geofeedia in dezelfde periode van 2014-2016.
GeoFeedia, MediaSonar en meer…
Het gebruik van social media monitoring door de politie werd niet eerder op deze manier zo breed in kaart gebracht. En er is veel controverse. Zo heeft de ACLU van Californi? onderzoek gedaan naar het gebruik van?Twitter, Facebook en Instagram in relatie tot de software van Geofeedia. Uit e-mails blijkt dat Geofeedia politiekorpsen op een speciale manier toegang gaf tot deze platformen, wat na het uitkomen van dit onderzoek al snel leidde tot het blokkeren van Geofeedia door deze diensten. Ook de software van MediaSonar werd kort daarna geblokkeerd.
“Als ik iemand wil volgen, is dat wel heel iets anders dan de geavanceerde?analytische mogelijkheden die deze bedrijven gebruiken”, zegt Levinson-Waldman. “Als ik iets zie op social media, kan ik reageren of retweeten, maar ik heb geen bevoegdheid om op speciale manieren op te treden. Maar deze software kan veel meer op het gebied van het onderzoeken van hashtags, bijzondere foto’s, of met behulp van geo-sensing of een heel netwerken in beeld brengen van een bepaalde club. ”
In een artikel beschrijven?Rachel Cohn en Angie Liao, twee stagiaires van het centrum, dat een aantal social media monitoring tools?sarcasme kunnen interpreteren in berichten, maar ook de geloofwaardigheid vaststellen en de invloed van een bericht in kaart brengen, dreigingen herkennen op basis van foto’s, en locaties van individuen volgen.
“We kunnen zien dat er enorm veel politie-afdelingen zijn die deze software hebben”, zegt Levinson-Waldman. “En het lijkt, op basis van de bedragen, dat het ook effectief is. Maar of het dat ook is, weten we niet.”
De “Meld een vermoeden” app won de Hackathon Aanpak Fraude 2016, een app gericht op het verbeteren van de aanpak fraude.
ICTU organiseerde de hackathon op vrijdag 22 en zaterdag 23 april jl. in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).
Salim Hadri van team Milvum over de ?Meld een Vermoeden app?: ?Het is een praktische tool gericht op het verbeteren van de communicatie bij gemeenten als het gaat om melden en onderzoeken van adresfraude.?
Met de “Meld een vermoeden” app kan men op een innovatieve wijze sneller woonoverlast, onjuiste GBA gegevens en signalen van fraude doorgeven aan de gemeente. Denk hierbij aan illegale onderverhuur, drugspanden, overbewoning, ernstige armoede, een vervuilde woning of anderszins.
Meld een Vermoeden, het centrale meldpunt voor signalen over ondermijning door professionals, is trots op de publiek-private samenwerking met het RIEC.
?Toezichthouders in Alphen aan de Rijn hebben nu ook de Meld-een-vermoeden-app. Ze melden wat ze op straat tegenkomen. Met al die puzzelstukjes bij elkaar, ontstaat er een veel completer beeld.? -?Liesbeth Spies, burgemeester van Alphen aan den Rijn
Bekijk onderstaande filmpjes over de ingebruikname en toepassing:
Voor dit winnende idee op de hackathon heeft BZK tot maximaal 30.000 euro beschikbaar gesteld voor de verdere uitvoering en toets van het idee. Onder begeleiding van ICTU zullen de twee teams hun idee in de praktijk samen met een overheidsorganisatie in het klein uitproberen.
De jury bestond uit Franc Weerwind, burgemeester van Almere en bestuurder van ICTU, Ren? Bagchus directeur directie Democratie en Burgerschap binnen ministerie van BZK, Boyd Rotgans medewerkervan LUSTlab, het creatieve bureau dat de hackathon 2014 won en Giulietta Marani projectmanager Aanpak Fraude bij ICTU.
Het project Aanpak Fraude ontwikkelt hulpmiddelen voor organisaties om bestendiger te worden op adresgerelateerde fraude en identiteitsfraude. Organisaties verschillen qua doelstellingen, omvang en middelen en dat heeft effect op de fraudeaanpak en de mate waarin processen, medewerkers en informatie zijn toegerust. Het project Aanpak Fraude van ICTU, daagt uit tot innovatie en hergebruik van beproefde methoden en stimuleert bewustwording, kennisdeling en samenwerking in de aanpak van identiteitsfraude en adresgerelateerde fraude. Dit doet zij in nauwe samenwerking met Logius, de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (RvIG), het Centraal Meldpunt voor Identiteitsfraude en -fouten (CMI) en de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken (NVVB).
Op vrijdag 25 november en zaterdag 26 november organiseerde het ministerie van Veiligheid en Justitie een?appathon. Het doel van de appathon was om de agent op straat optimaal te voorzien van technische hulpmiddelen. Het bedrijfje Milvum maakte een ?Verhoord app?, een blockchain concept dat de 1ste prijs bij de Appathon VenJ 2016 binnensleepte. Hoe is Milvum te werk gegaan tijdens deze hackathon?
Een Appathon is een wedstrijd voor app-ontwikkelaars die twee dagen lang aan de slag gaan met het bedenken van een slimme oplossing voor een gesteld vraagstuk.
Dit vraagstuk gaat over het ontwikkelen van een applicatie om de agent op straat te ondersteunen bij het maken van geluidsopnamen, zoals verklaringen van slachtoffers, mogelijke daders en getuigen en vervolgens te kunnen gebruiken voor politietaken en in de strafrechtketen (digitaal) te delen wanneer het tot vervolging komt.
App voor geluidsopnamen
Foto, film en geluidsmaterialen (multimedia) zijn inmiddels onlosmakelijk verbonden met ons priv?- en werkleven. Deze multimedia producten vormen ook een steeds belangrijker onderdeel van het opsporings- en aansluitende juridische proces. Om ervoor te zorgen dat de multimedia producten aan het einde van het proces?-?het strafproces?-?nog steeds bruikbaar zijn, is kwaliteit van groot belang. Kwaliteit van het product zelf, maar ook de kwaliteit van het proces. Naast de burger en ondernemer is de politie de grootste ‘maker’ van film-, foto- en geluidsmateriaal. Om de agent op straat? te helpen multimedia producten te maken van goede kwaliteit wordt aan de app-ontwikkelaars gevraagd te komen met een oplossing in de vorm van een app.
Emine ?zyenici, directeur Informatisering & Inkoop, gaf aan door vooral te kijken naar wat er nog niet is. Foto en video zijn middelen die beide al ingezet worden door de politie, maar geluid blijft nog enigszins achterwege, dus tijd om van start te gaan! Hoe breng je slimmer werken en innovatieve technieken samen om het algehele proces van verhoor tot en met de rechter te kunnen verbeteren? Alle ketenpartners moeten profiteren van de applicatie, dus zij moeten allen ook onderzocht worden. Belangrijk hierbij is om ook draagvlak vanuit de eindgebruikers te hebben. Deze bottom-up approach, door ook goed in gesprek te gaan met de politieagenten, typeert de aanpak van Milvum. Waarde moet voor iedereen gecre?erd worden, maar door goed te luisteren en onze kennis van nieuwe technologie?n in te zetten, is Milvum met de ?Verhoord app? gekomen.
De ?Verhoord app?
Milvum is met een oplossing gekomen waarbij een nieuwe technologie als blockchain op een laagdrempelige manier wordt ingezet door middel van de ?Verhoord? applicatie. Hoe werkt de app precies?
Op het moment dat de app door een politieagent met ??n klik wordt opgestart, begint direct de opname. Metadata zoals de locatie worden automatisch ingevuld en het ID wordt gescand door de koppeling met MEOS. De agent verwerkt de basiszaken met behulp van zijn telefoon, kan tevens gesprekken opnemen en realtime de kwaliteit van de opname zien. Dat laatste geeft de app weer door een combinatie van geluidsgolven en kleur. Daarnaast kan de agent via een ontwikkeld web portaal verder werken, namelijk door het scannen van een QR code hoeft hij geen inloggegevens meer te onthouden en logt hij eenvoudig in met zijn telefoon. Hij ziet vervolgens meteen een overzicht van zaken waaraan hij al werkt en welke opnames er al binnen dat dossier gemaakt zijn. Door op een opname te klikken, ziet hij wanneer hij zelf en degene die verhoord werd aan het woord was. De oplossing biedt dus ook de mogelijkheid om verschillende stemmen van elkaar te onderscheiden. Met een druk op de tijdslijn kunnen aanvullingen of opmerkingen worden toegevoegd. Aan het einde van het proces kan het geluid worden omgezet naar tekst in een pdf, waarna een handtekening wordt gezet en alles (digitaal) op de post gaat naar de Officier van Justitie.
Authenticiteit met Blockchain
Om de authenticiteit, of terwijl de geldigheid van de opname te valideren, wordt er gebruik gemaakt van een blockchain concept. Milvum zet blockchain in om een vingerafdruk (hash) te maken (vaststelling van het brondocument). Elk audiobestand heeft een vingerafdruk en door hier een timestamp (datum en tijd) aan toe te voegen, wordt een unieke waarde in de blockchain opgeslagen. Dat maakt de controle door justitie en OM op het brondocument eenvoudig. Door de inzet van de blockchain kunnen meerdere partijen de authenticiteit controleren en dat maakt de oplossing ook decentraal inzetbaar.
Waardevolle Innovatie
In de oplossing van Milvum is het proces van verhoor tot en met de rechter verbeterd. ?Wij vinden dat Milvum hoog scoort op het innovatieve onderdeel. De weergave van het geluid in golven en gerelateerde kleuren zijn leuk en gebruiksvriendelijke gekozen. Doorslaggevend voor het beste functionele ontwerp is de combinatie van bovenstaande aspecten met machine learning en de inzet van de nieuwe technologie blockchain. Dat jullie daarmee een ontwikkeling voor de hele keten voor ogen hebben, maakt de oplossing duidelijk en overtuigend.?, zo concludeerde Ronald Barendse ? Secretaris Generaal en CIO van het ministerie van Veiligheid en Justitie.
Vanaf 1 december 2016 gaat de politie in Amsterdam starten met een proef digitaal buurtonderzoek, zodat burgers nog beter kunnen helpen bij het oplossen van misdrijven. Heel simpel, via de Politie app en de website www.politie.nl.?De politie hoeft na een inbraak niet meer alleen langs alle deuren voor een buurtonderzoek.
Hoe werkt het?
Bij een buurtonderzoek gaan agenten langs de deur, in de hoop mensen te spreken die iets vreemds of verdachts hebben gezien. Dat gebeurt tientallen keren per dag in Nederland. Alleen al in Amsterdam zijn er jaarlijks meer dan zevenduizend buurtonderzoeken. ,,Dat kan een stuk slimmer”, zegt Adrian Proos, verantwoordelijk voor de politie-app bij de Nationale Politie. ,,Het vergaren van informatie in een buurt vergt kostbare tijd en mankracht. Omwonenden zijn vaak niet thuis als er wordt aangebeld. Kortom: zo’n buurtonderzoek is niet heel effici?nt.”
Daarom bedachten twee Amsterdamse rechercheurs een oplossing: het digitale buurtonderzoek. Iedereen die de app van de politie op zijn mobiele telefoon heeft ge?nstalleerd, kan zich op die manier als getuige melden na een misdrijf. Het idee is simpel. Als er bijvoorbeeld is ingebroken, stuurt de politie een pushbericht naar gebruikers die hebben aangegeven in een bepaalde straat of wijk te wonen. In dat bericht wordt informatie gegeven over de inbraak, met de vraag of de ontvanger iets verdachts heeft gezien.?Je kunt deze vraag dan beantwoorden met de ?Ja? of ?Nee? knop. Bij ?Ja? word je op een door u gekozen tijdstip teruggebeld door de politie.
Is het antwoord nee, dan is het mogelijk om het eigen adres op te geven. De politie belt dan niet meer aan. ,,Als je niets weet, word je ook niet meer lastiggevallen aan de deur”, zegt Proos. Hij ziet het als aanvulling, niet als vervanging van het traditionele buurtonderzoek. Bij mensen die de app niet gebruiken, kan de recherche nog steeds aanbellen.
Het enige wat je hoeft te doen is in de politie-app bij locatiebepaling een gebied te selecteren aan de hand van je postcode en niet via een plaatsnaam. ?Voor gebruikers van www.politie.nl hoeft er niets te worden aangepast.
Proeftijd
Deze nieuwe manier van werken gaat d epolitie een half jaar uitproberen. Na afloop daarvan krijg je nogmaals een (push)bericht met de vraag een enqu?te in te vullen.
Als het aanslaat, wordt de nieuwe hulpmethode bij de opsporing mogelijk landelijk ingevoerd. De politie wil het nieuwe middel niet gebruiken om digitaal tips binnen te krijgen. ,,Via de app vragen we alleen of iemand iets heeft gezien. Als dat zo is, zullen we altijd bellen of op bezoek komen om die verklaring op te nemen.” Volgens Proos biedt het middel uitkomst bij veelvoorkomende criminaliteit, zoals vernielingen, bedreiging en fietsendiefstal. ,,Nu is er niet altijd genoeg mankracht om in al die gevallen een buurtonderzoek op te starten. Maar op deze manier kan het wel. Het doel is om meer misdrijven op te lossen.
De politie wil bij alle eenheden in?Nederland gaan werken met WhatsApp om sneller en?vaker contact te krijgen met burgers. Die kunnen via de berichtendienst bijvoorbeeld overlast, een inbraak of een verkeerskwestie?melden, een vraag stellen of een getuigenverslag geven.
Met WhatsApp is proefgedraaid bij de eenheid Zeeland-West-Brabant en dat is buitengewoon goed bevallen, zei plaatsvervangend politiechef Jaco van Hoorn op NPO Radio 1. “Het was ook eigenlijk een logische aanvulling op andere sociale media die we gebruiken, zoals Facebook en Twitter.”
Spoedmeldingen
Van Hoorn benadrukt dat WhatsApp niet bedoeld is voor spoedmeldingen. “Die zijn er tijdens de proef gelukkig ook niet veel geweest. Ons advies: bel 112. In noodsituaties telt immers elke seconde en dan is rechtstreeks bellen met 112 het handigst.”
Het aantal onzinmeldingen via WhatsApp viel ook erg mee, zegt Van Hoorn. “In het begin kwamen er een paar, maar dat hield al snel op. Daarna hebben we zulke goede ervaringen opgedaan, dat alle andere politie-eenheden ??n voor ??n vermoedelijk ook zullen aansluiten.”
Vier berichtjes
De proef bij de politie?Zeeland-West-Brabant begon in maart. Bij elkaar namen 3250 mensen contact op. Ze voerden 5100 gesprekken via WhatsApp?met gemiddeld vier berichtjes per gesprek.
De berichtendienst heeft als voordeel dat er ook foto’s, filmpjes en locaties kunnen worden meegestuurd. Doordat de politie niet kan worden opgenomen in een WhatsApp-groep, blijft het contact ??n op ??n. Als bijkomend voordeel wordt genoemd?dat mensen dan bereid zijn meer privacygevoelige informatie te delen.
Bij echt gevoelige zaken of belangrijke meldingen neemt de politie zelf contact op, door te bellen of te mailen.
Bezetting
Het is de vraag of het overal lukt om WhatsApp snel ‘in te voeren’, omdat?de berichten zeven dagen per week van 07.00 tot 22.00 uur moeten worden gelezen. Zeker als er actie moet worden ondernomen, is er?bezetting nodig en die personele consequenties moeten eerst geregeld worden. Rotterdam is in elk geval al wel bezig met het invoeren van de politie-WhatsApp.
In Den Haag moet het project BART! een digitaal verbindingsmiddel worden. Het moet ervoor zorgen dat politie, gemeente en burgers samen verantwoordelijkheid kunnen nemen voor een veilige leefomgeving. Hoe zijn de eerste ervaringen in de wijk Bouwlust?
We leven in een participatiesamenleving waarin begrippen als zelfredzaamheid als vanzelfsprekend worden gebruikt. Andere zijn eigen verantwoordelijkheid, burgerparticipatie en overheidsparticipatie. Het aantal initiatieven en applicaties voor participatie op de thema?s veiligheid en leefbaarheid groeit bijna wekelijks. En toch is de telefoon nog de belangrijkste verbinding naar de politie. De participanten lijken zich nog voornamelijk te bevinden onder de toch al actieve en betrokken burgers. Hoe kunnen politie, gemeente en burgers, in de huidige digitale maatschappij, samen verantwoordelijkheid voor veiligheid en leefbaarheid nemen?
Project BART!
Het project BART! (Burger Alert Real-Time!) moet dit mogelijk maken. De nationale politie en de gemeente Den Haag hebben de handen ineengeslagen en zijn in 2014 dit project gestart. Verschillende organisaties, CGI, TNO, TU Delft en TIGNL, hebben in kaart gebracht hoe burgers, gemeente en politie samen verantwoordelijkheid kunnen nemen voor het realiseren van een veilige leefomgeving. Dat deden zij samen met bewoners uit de Haagse wijk Bouwlust, een onderdeel van het stadsdeel Escamp. Centraal staat een systeem voor samenredzaamheid:
Burgers die met elkaar leefbaarheidsissues oppakken, zonder tussenkomst van derden, zoals gezamenlijk het plantsoen opruimen.
Burgers die, al dan niet door expliciet melding te maken, de hulp van de overheid inroepen, zoals bij overlast en verloedering of in spoedsituaties zoals bij een ongeval.
De overheid die burgers betrekt bij bijvoorbeeld de (heterdaad)opsporing van misdrijven.
Living-lab-experiment
Foto: Inge van Mill
Om een systeem voor samenredzaamheid te ontwerpen hebben we deelvragen beantwoord, om daarmee toe te werken naar een proof-of-concept. Dat gebeurde met onder andere 126 interviews en 194 enqu?tes met burgers, werksessies en interviews met meer dan 100 professionals, simulaties, en prototypes. Het proof-of-concept is in een living-lab-experiment beproefd in de praktijkstraat op locatie ?De Yp? van politie-eenheid Den Haag. Bewoners uit Bouwlust en professionals van gemeente en politie speelden 3 veiligheidssituaties na: (1) een melding openbare ruimte zonder spoed; (2) een onveilige of verdachte situatie; (3) een urgente situatie met spoed. Dit artikel beschrijft de belangrijkste bevindingen. `
Geen nieuw digitaal initiatief
Voor allerlei vormen van samenredzaamheid bestaan er inmiddels verschillende initiatieven en applicaties, zowel van publieke als van private partijen. Zonder de ambitie te hebben volledig te zijn volgt hier een aantal voorbeelden. Politie en de VNG hebben bijvoorbeeld Burgernet, daarnaast gebruikt de politie Amber Alert en is de politie in enkele plaatsen via WhatsApp bereikbaar. De gemeente Den Haag gebruikt bijvoorbeeld de BuitenBeter-app en ondersteunt initiatieven zoals BuurtBestuurt en Buurtinterventieteams. Burgers gebruiken WhatsApp om elkaar op de hoogte te brengen van verdachte situaties. Andere voorbeelden zijn: dadergezocht.nl, boevenvangen.nl, SOSAlarm, VerbeterDeBuurt, ClaimJeStraat, Civilant, HartslagNu, Lokaal Alarm Systeem, en NextDoor.
In plaats van ??n burger aan de lijn, heeft de overheid nu de hele buurt aan de lijn
De uitdaging is dan ook niet het zoveelste digitale initiatief te ontwikkelen, maar verschillende initiatieven bij elkaar te brengen. Centraal staan 2 vragen: (1) Hoe zorg je voor een brede en langdurige betrokkenheid van burgers? (2) Hoe kun je als overheid in verschillende veiligheidssituaties aansluiten op de kanalen die bij burgers in gebruik zijn?
Betrokkenheid van burgers
Het is een uitdaging van alle tijden om burgers betrokken te krijgen. De toch al actieve burgers in een wijk sluiten meestal wel aan. De uitdaging is om een brede vertegenwoordiging van alle burgers te krijgen. En te houden: in de onlinewereld haken mensen sneller af dan in de offlinewereld. Er moet aan een aantal ontwerpeisen worden voldaan, blijkens ons onderzoek onder burgers. De belangrijkste daarvan staan hieronder.
Ritme in een systeem; dit is belangrijk voor het opbouwen van vertrouwen en is onmisbaar voor langdurige betrokkenheid. Met een vast ritme, aansluitend op het leefritme van mensen in de buurt, kan informatie gegeven worden, bijvoorbeeld dagelijkse feedback bij incidenten en wekelijks nieuws uit de buurt.
Lokale binding; het nieuws uit de buurt draagt daaraan bij. De betrokkenheid van burgers neemt toe wanneer ze niet alleen kennisnemen van (negatieve) veiligheids- en leefbaarheidsissues, maar ook concrete aanknopingspunten zien om trots op de buurt te zijn. Het kunnen zien en aanspreken van lokale professionals en hen bekende buurtgenoten, in plaats van ?de overheid? of ?de wijk?, draagt eveneens bij aan lokale binding.
Flexibiliteit; iedere burger en buurt is uniek en heeft zijn eigen voorkeuren. Taalkeuze is een voor de hand liggende persoonlijke voorkeur, maar ook het soort informatie dat men wil ontvangen, de locaties waarin men interesse heeft en de instanties of personen waarmee men informatie wil delen.
Om betrokkenheid van burgers te realiseren, is het noodzakelijk bij het DNA van de buurt aan te sluiten
Om brede en langdurige betrokkenheid van burgers te realiseren is het, kortom, noodzakelijk bij het DNA van de buurt aan te sluiten: wat is het ritme in een buurt, welke iconen uit de buurt zorgen voor een gevoel van lokaliteit, welke talen en welke mate van digitalisering kent de buurt?
Explosie van informatie bij overheid
De overheid kan aansluiting vinden bij de kanalen waarmee burgers onderling informatie uitwisselen over veiligheid en leefbaarheid. Dan leidt dit echter tot een ongekende realtime-explosie van informatie (zonder wachttijden) bij dezelfde overheid. In plaats van ??n burger aan de lijn, heeft de overheid nu de hele buurt aan de lijn. Het volgens een vast protocol uitvragen van de burger om relevante informatie te krijgen is er niet meer bij. Vele burgers delen tegelijk relevante en irrelevante, soms tegenstrijdige, informatie. Spoedeisende en minder spoedeisende voorvallen lopen door elkaar.
De processen bij de overheid moeten meer ge?ntegreerd worden uitgevoerd
Op dit moment is het niet mogelijk deze enorme informatiestroom te volgen, laat staan de relevante informatie uit de kakofonie te filteren. Daarmee zou een zodanig beeld kunnen worden gevormd dat de juiste overheidspartij, afhankelijk van het soort veiligheidssituatie, tot actie over kan gaan. En dat terwijl de burger in de onlineomgeving steeds sneller optreden van de overheid verwacht. Niet alleen in spoedgevallen, maar ook bij minder spoedeisende incidenten. Afhandeling van de melding, maar ook de nazorg zoals beantwoorden van vragen en wegnemen van geruchten, vragen om een professionele webcare-aanpak.
Dit kan niet losstaan van wat er op straat wordt gedaan en verteld door professionals. De processen bij de overheid, die nu nog vaak verkokerd per organisatie zijn ingericht, moeten meer ge?ntegreerd worden uitgevoerd, juist ook tussen organisaties. Overheidsprofessionals en burgers, maar ook andere stakeholders zoals wooncorporaties, worden niet meer top-down benaderd. Zij informeren elkaar op basis waarvan ze tot handelen kunnen overgaan. En dit alles terwijl de ?oude? processen ook gewoon blijven bestaan. Voor spoedeisende incidenten blijven burgers en professionals de komende jaren bij voorkeur de 112-telefonische spraakverbinding gebruiken.
Eisen aan participatiesysteem
De overheid kan niet willekeurig op ieder (digitaal) participatiesysteem aansluiten. De overheid werkt met bepaalde normen en waarden en heeft te voldoen aan bepaalde wet- en regelgeving. Zo is er de Wet Bescherming Persoonsgegevens die regels stelt voor het verwerken van persoonsgegevens. De politie heeft specifiek te maken met de Wet Politiegegevens. Om als participatiesysteem aansluiting te kunnen vinden bij de overheid, moet dus voldaan zijn aan bepaalde juridische waarborgen. En er moeten bepaalde gedragsregels geborgd zijn om bijvoorbeeld privacyschendingen, eigenrichting, represailles, polarisatie en uitsluiting te voorkomen. Zo weten burgers waar ze aan toe zijn als ze deelnemen aan het participatiesysteem. Dan hebben ze duidelijkheid over opvolging door de overheid.
Tot besluit: BART! wordt vervolgd
BART! heeft ons tot dusver geleerd aan welke randvoorwaarden voldaan moet worden als politie, gemeente en burgers via een digitaal verbindingsmiddel samen verantwoordelijkheid gaan nemen voor veiligheid en leefbaarheid. Kanteling van de organisatie, van aansturing naar integraal werken als ??n overheid samen met burgers, webcare integreren over alle kanalen, een richtlijn die de kwaliteitseisen beschrijft, flexibel aansluiten bij het DNA van een buurt, zijn grote voorwaarden. In BART! gaan we deze voorwaarden verder uitwerken en vertalen naar concrete handvatten en processen.
Mari?lle den Hengst is Lector Intelligence bij de Politieacademie en tevens verbonden aan de TU Delft, Richard Vriesde is werkzaam als Sectorhoofd Dienst Regionaal Operationeel Centrum in Den Haag, Erwin Rouwenhorst is beleidsmedewerker bij de Directie Veiligheid van de gemeente Den Haag, Arnout de Vries is adviseur bij TNO rondom social media en veiligheid, Robert van den Berg is Director Consulting Services bij CGI, Hans Arnold, werkzaam bij TIGNL, is gespecialiseerd in het faciliteren van publiek private cocreatie-projecten.
Eens per week pakt Jaime van Gastel?de trein naar Amsterdam om daar zijn hobby uit te oefenen: zakkenrollers jagen. Hij is er inmiddels zo bizar goed in dat zelfs de politie er met de pet niet bij kan: ?Je moet het zelf meemaken, anders geloof je het niet.? De jacht is geopend.?Onderstaand?artikel van Jochem Davidse stond eerder in Panorama.?
Zakkenrollers,? zegt Jaime van Gastel (44).
Hit op internet: Jaime van Gastel, specialist in het ontmaskeren van zakkenrollers pic.twitter.com/jWSDxsphyj
We staan op het Koningsplein in hartje Amsterdam, aan het begin van de Bloemenmarkt, waar het zoals altijd wemelt van de toeristen. In de tien minuten dat we hier staan te posten heb ik om mij heen nauwelijks een woord Nederlands gehoord. Het is Engels, Duits, Spaans, Italiaans en Japans dat hier de klok slaat. Als mieren krioelen hordes toeristen tussen bloembollen, koelkastmagneten, kazen en ansichtkaarten.
?Zakkenrollers? Waar?? vraag ik.
?Ssst,? sist Jaime. ?Hier recht voor je, twee vrouwen en een man.?
Op nauwelijks twee meter afstand van ons loopt het drietal de Bloemenmarkt op.
De vrouwen voorop, de man erachteraan. ?Deze?? vraag ik fluisterend, terwijl ik het gezelschap zo discreet mogelijk nawijs. Jaime knikt. ?Honderd procent,? zegt hij. Behalve op toeristen oefent de Bloemenmarkt ook een grote aantrekkingskracht uit op zakkenrollers. Dat is de reden dat ik hier ben, om op zakkenrollers te jagen, al probeer ik die intenties uiteraard uit alle macht te verbergen. Gemaakt nonchalant scan ik iedereen die passeert, maar het gezelschap in wie Jaime in ??n enkele oogopslag zakkenrollers herkent, had ik op eigen houtje onopgemerkt laten passeren.
?Wat deden ze dan?? vraag ik, terwijl we ons doelwit op afstand achtervolgen.
?Nog niets,? zegt Jaime.
?Ken je hen?? vraag ik.
?Nee,? zegt Jaime. ?Nooit gezien.?
?Maar… Hoe weet je het dan zo zeker?? vraag ik.
Zonder aankondiging duwt Jaime me een bloemenstal in.
?Niet meer kijken nu,? zegt hij. ?Ze hebben ons door.?
Jaime verschuilt zich achter een muur van bloemen, terwijl ik interesse veins in een bak mini-cactussen. Jaime haalt zijn telefoon tevoorschijn.
?Wat doe je?? vraag ik, zonder van de cactusjes op te kijken.
?Ik bel het zakkenrollersteam,? zegt Jaime. ?Wij zijn stuk.?
Door de telefoon hoor ik hem onze locatie en de signalementen van de verdachten doorgeven. Een breedgeschouderde man in een wit T-shirt en met een donkere zonnebril op zijn hoofd, een mollige vrouw met een bril in een lichtpaars T-shirt en een tengere vrouw met lang donker haar, een ronde zonnebril en een zwart-rood gestreept shirt. Een jaar of dertig, veertig. Inmiddels lopen ze niet meer over de Bloemenmarkt, maar drinken ze koffie op een terras in een van de zijstraatjes. Glurend vanachter de bloemen kan ik nog net een glimp opvangen van de man, maar dan trekt Jaime mij weg.
?Wij zijn stuk,? zegt hij nogmaals. ?Ze voelen nattigheid. Als ze ons nog een keer zien, kunnen we het vergeten.
De jongens van het zakkenrollersteam nemen het over.?
?Moeten we daar niet op wachten dan?? vraag ik.
?Die zijn er al,? zegt Jaime.
De verbazing die in rap toenemende mate van mijn gezicht druipt, ontgaat hem niet.
?Zie je die man daar op de hoek, dat is politie,? zegt Jaime terwijl hij wijst naar een kerel met grijs haar, een bruine korte broek, een rugzak en een zwart T-shirt.
?En die ook,? wijst Jaime. Een lange man met een baard en een petje verdiept zich ogenschijnlijk in een rek ansichtkaarten. Uit zijn kontzak steekt een plattegrond van Amsterdam centrum.
Wanneer we ons verder terugtrekken en het ontdekkingsgevaar geweken is, steekt Jaime triomfantelijk zijn hand naar me op.
?YES!!!? roept hij wanneer ik aarzelend zijn high five beantwoord. Jaime lacht.
?Wat is er?? vraagt hij.
?Ik snap hier helemaal niets van,? zeg ik.
De Amsterdamse politie weet al jaren wie ‘zakkenrollerjager’ Jaime van Gastel (44) is, maar door Youtube leert nu ook het grote publiek de waakzame winkelmanager kennen. Zijn filmpjes van pikkedieven in het centrum van Amsterdam zijn een regelrechte hit.
De agenten in burger zijn nagenoeg onherkenbaar, maar als de camera inzoomt zien we hen in ??n geroutineerde beweging een man en een vrouw uit het winkelende publiek plukken. De man verzet zich en wordt tegen een winkelruit klemgezet, de vrouw wordt meteen in de boeien geslagen. Ze huilt, schreeuwt door haar tranen iets in het Roemeens. De camera registreert het allemaal. En dan klinkt in plat Haags, rustig en droogjes: ‘Moet je niet stelen.’
Zakkenrollersradar
In een mailtje vertelde hij over zijn bijzondere hobby: zakkenrollers jagen. Eens per per week neemt hij vanuit zijn woonplaats Almere de trein naar Amsterdam Centraal en loopt dan zijn vaste rondje: Damrak, Dam, Kalverstraat, Bloemenmarkt, Koningsplein, Heiligeweg en dan weer linksaf de Kalverstraat in en terug naar het station. Een toeristische route waarop het vrijwel altijd prijs is. In de ruim tien jaar dat hij het nu doet, pakte de politie op zijn aanwijzingen al zeker vijfhonderd zakkenrollers op.
?Tachtig procent is Oostblokker,? zegt hij op een woensdagochtend in de zon voor Amsterdam CS. Hoewel we tegenover elkaar staan, kijkt hij me geen moment aan. Zijn ogen schieten alle kanten op. Iedereen in zijn blikveld wordt door Jaime in een fractie van een seconde gescand op mogelijke aanwijzingen.
?Probleem is wel dat die tegenwoordig een stuk minder herkenbaar zijn,? vervolgt hij. ?Vroeger liepen Roemenen en Polen in van die vormeloze gedateerde kleding, maar dat is niet meer. Tegenwoordig zijn het prima verzorgde en modieuze types.?
En Jaime kan het weten want hij heeft zijn leven lang in schoenen- en kledingzaken gewerkt. Daar begon ook zijn hobby. Zestien jaar geleden werkte hij als bedrijfsleider in een schoenenzaak in de Kalverstraat. Daar kreeg hij regelmatig mannen over de vloer die niets kochten, maar die hij soms wel geheimzinnig en onverstaanbaar in de kraag van hun jas zag fluisteren. Politie in burger, op jacht naar winkeldieven en zakkenrollers. Zodoende ging hij er zelf ook op letten. In zijn winkel, maar ook na sluitingstijd, wanneer hij door het centrum terugliep naar het station, zag hij steeds vaker handen in zakken en tassen verdwijnen waar ze niets te zoeken hadden. Hij ontdekte de trucs, de hotspots en de patronen, en ontwikkelde zo een zakkenrollersradar die zelfs de pet van opgeleide politieagenten ver te boven gaat. ?Je moet het meemaken, anders geloof je het niet,? vertelt een lid van het zakkenrollersteam mij later.
Vanaf het station lopen we richting Damrak. Les ??n van Jaime?s spoedcursurs Hoe herken ik een zakkenroller? is weinig bemoedigend: ze zijn er in alle soorten en maten. In al die jaren betrapte hij oude kerels, zwangere vrouwen, tienermeisjes, verlopen types en mannen strak in pak. Toch zijn er een paar algemene kenmerken, doceert Jaime. Zakkenrollers zijn minimaal met z?n twee?n zodat de een de handelingen van de ander kan afschermen voor de ogen van derden. Om diezelfde reden dragen ze vrijwel altijd iets bij zich. Dat kan een tas zijn, of een sjaal, een krant of een plattegrond. Alles is goed, zolang het niet te veel opvalt en je er een dievenhand maar voor een paar tellen mee kunt camoufleren.
Zakkenrollers zie je zelden lachen. Veel mensen die door een winkelstraat lopen zijn ontspannen, zakkenrollers niet. Ze zijn aan het werk. Ze zijn gefocust, en dat is vooral wat hen onderscheidt van de brave burgers: hun kijkgedrag. Zakkenrollers kijken niet naar etalages en koopwaar, ze kijken naar mensen, naar spullen van mensen, en dan met name naar tassen en koffers.
?Even wachten hier,? zegt Jaime, waarna hij een paar tellen naar iets of iemand kijkt om vervolgens te concluderen dat het niets is, of niet wat we zoeken.
?Jij wil alleen zakkenrollers toch?? vraagt hij.
?Jij niet dan?? vraag ik.
?Jawel, maar ik zie net een paar gasten met een geprepareerde tas de Bijenkorf binnenstappen. Die gaan stelen. Kon zijn dat je dat interessant vond.?
We lopen verder. Met de lessen van Jaime op zak probeer ik de mensenmassa te lezen. Ik heb jaren in Amsterdam gewoond. Ik moet hier net als Jaime honderden keren gelopen hebben, maar nog nooit zag ik wat hij zag. Het is een andere manier van door de stad lopen, een compleet andere manier van kijken.
?Ga jij weleens winkelen met je vriendin?? vraag ik wanneer we de Dam oversteken.
?Daar vindt ze niet zoveel aan met mij,? zegt Jaime.
?Oh nee?? vraag ik, maar de grap ontgaat Jaime.
De prooi ontsnapt
Wanneer we bij de Bloemenmarkt arriveren gaat zijn denkbeeldige alarm voor het eerst af. Twee vrouwen staan een tijdje op een afstand te dralen en lopen dan de drukte in.
?Zakkenrollers,? zegt Jaime en nog voor we de achtervolging kunnen inzetten, ritst een van hen al een rugzak open van een Aziatische toeriste die er niets van merkt. Onmiddellijk grijpt Jaime naar zijn telefoon.
Een paar minuten later wijst hij mij links en rechts op mannen die deel uit maken van het zakkenrollersteam van de Amsterdamse politie. Agenten in burger die naadloos opgaan in de menigte. Op afstand volgen ze de twee vrouwen richting het Rokin, maar wanneer ze niets verdachts zien en hen een kwartier later in een tram zien stappen, laten ze hen gaan en verleggen ze hun aandacht naar een paar winkeldieven die betrekkelijk eenvoudig, met drie gestolen zonnebrillen ter waarde van 700 euro op zak, in hun kraag worden gevat. Jaime baalt en vloekt een paar keer. De door hem ontdekte zakkenrollers gaan vrijuit. Hij snapt wel waarom. De politie kan het zich niet permitteren om uren achter een vermoedelijke zakkenroller aan te lopen zonder dat die daadwerkelijk iets strafbaars doet. Jaime doet dat wel. Als hij beet heeft, laat hij niet los. Ooit achtervolgde hij een verdacht duo drie uur lang. In die drie uur gebeurde er helemaal niets, maar Jaime vertrouwde op zijn gevoel. Hij kreeg gelijk. Uiteindelijk sloeg het tweetal toe.
?En dan?? vraag ik. ?Als de politie er niet is, wat dan??
?Dat ligt eraan,? zegt Jaime. ?Ik mag niemand aanhouden, ik ben gewoon een burger, maar als het kan probeer ik er wel voor te zorgen dat het slachtoffer zijn eigendommen terugkrijgt. Zakkenrollers schrikken vaak wanneer je erop afrent en laat weten dat je het gezien hebt. Met een beetje geluk laten ze dan de buit vallen en gaan er vandoor.? Wanneer we zonder resultaat voor de tweede keer de hele Kalverstraat zijn door gelopen ? Jaime hanteert een looptempo dat anderen uitsluitend reserveren voor het halen van een trein of bus ? begin ik hem te knijpen. Stel nou dat we niemand pakken vandaag? ?Uitgesloten,? zegt Jaime stellig. ?Op de Bloemenmarkt is het altijd prijs.?
Adrenaline
Het is een bewering die niet alleen voortkomt uit eigen ervaring. Ook de statistieken geven Jaime gelijk. Hoewel landelijk de cijfers spectaculair teruglopen (van 40.000 in 2013 naar 29.000 in 2015), blijft het aantal aangiftes van zakkenrollerij in Amsterdam stijgen. Van 9385 aangiftes in 2014, naar 9573 in 2015. Een stijging van twee procent. En dat ondanks de inzet van gespecialiseerde teams van de politie, voor wie het dweilen met de kraan open lijkt. Ondanks Jaime van Gastel, die hen de zakkenrollers op een presenteerblaadje aanbiedt.Ook deze keer.
?Hier, moet je voelen,? zegt Jaime terwijl hij mijn hand op zijn borst drukt. Zijn hart beukt alsof het eruit wil.
?Adreline,? zegt hij in een dusdanige staat van opwinding dat hij niet de tijd neemt om alle lettergrepen van het woord uit te spreken.
Het drietal vermeende zakkenrollers heeft inmiddels de koffie achter de kiezen. Ze verlaten het terras en lopen door de Vijzelstraat richting de Heineken Experience en de Albert Cuypmarkt. Wat ze niet weten is dat een lid van het zakkenrollersteam amper vijftien meter achter hen loopt. Zelf houden we meer afstand omdat Jaime er nog altijd rekening mee houdt dat wij ?stuk? zijn.
?Maar wat heb je nou eigenlijk concreet gezien?? vraag ik. ?Genoeg,? zegt Jaime. ?Maar wat dan??
?Het is het hele plaatje,? zegt Jaime. ?Het klopt niet. Dit zijn geen toeristen. De man keek op de Bloemenmarkt al even naar een tas, en een van die vrouwen keek twee keer achterom. Daarna gingen ze koffiedrinken, om rustig om zich heen te kunnen kijken en er zeker van te zijn dat ze niet in de gaten werden gehouden.? ?Hoe weet je dat nou zo zeker?? vraag ik. ?Ik kijk ook wel eens achterom. Mijn ogen blijven onbewust ook wel eens aan een tas hangen. Ik drink ook wel eens koffie.? Precies op dat moment gaat Jaime?s telefoon.
?Zie je wel, motherfuckers!? roept Jaime als hij ophangt.
De agent die het drietal op de hielen zit, heeft de mollige vrouw zojuist een poging zien wagen in een vestiging van de Tours & Tickets. Het slachtoffer dat er in de rij stond te wachten had niets in de gaten, maar mist ook geen eigendommen, zo blijkt wanneer een van de agenten het haar laat controleren. Nauwelijks honderd meter verderop, bij een hotdogkraam tegenover de Heineken Experience proberen ze het bij een andere toerist.Van een afstand zie ik hoe ze kort op de rij wachtenden gaan staan en net doen of ze de menukaart bestuderen. Ondertussen zoekt een hand naar kostbaarheden. Een paar seconden. Dan zijn ze weer weg. Jaime?s opwinding kent geen grenzen meer.
?IK ZEI HET TOCH! MOTHERFUCKERS!? roept hij over zijn schouder terwijl hij een rood voetgangerslicht negeert en bijna dood wordt gereden. ?IK ZEI HET TOCH!? roept hij nogmaals vanaf de overkant.
Op heterdaad
Op het Marie Heinekenplein is het prijs. Een groep Amerikaanse toeristen staat te luisteren naar hun gids, wanneer de tengere vrouw in het rood-zwart gestreepte shirt haar slag slaat. Ze mengt zich in de groep en loopt er dan weer uit. Ze is een paar tellen uit ons zicht geweest, maar niet uit dat van het zakkenrollersteam. Uit verschillende hoeken komen agenten in burger aangesneld en in een mum van tijd staat het drietal met handboeien om tegen een muur.
Jaime is er als de kippen bij om zijn trofee?n op te eisen.
?I got you, h?, I got you!? zegt hij grijnzend, terwijl hij zijn neus zo?n beetje tegen die van de aangehouden man drukt. Daarna gaat hij met elke trofee afzonderlijk uitgebreid op de foto. Als een jager met een hert of een wild zwijn. Alleen bij Jaime zijn het Roemenen. ?Zie je dat?? zegt Jaime, wijzend op de tengere vrouw die, gelet op het mooie weer, een opvallende sjaal draagt. ?Om af te schermen, h?.? Het slachtoffer is inmiddels ook achterhaald. Van de politie-actie op het plein heeft ze niets gemerkt en van het zakkenrollen evenmin. Als een agent haar aanspreekt, heeft ze geen idee waarover het gaat. Ze mist niets. ?Kijkt u eens goed in uw tas,? zegt een agent.
?Maar die heb ik de hele tijd in mijn handen,? zegt de vrouw.
?Kijkt u toch even,? zeg de agent. De verbazing op haar gezicht maakt plaats voor ongeloof en daarna voor blinde paniek. Haar portemonnee, met een flinke hoeveelheid cash en al haar creditcards, is weg. Net als het paspoort van haar man en dat van haarzelf. De agent geeft haar de buit terug. De tengere Roemeense was het gelukt om de buit ongezien uit de handtas van de Amerikaanse te vissen, terwijl die haar tas dus in haar handen had. Haar dank is groot. En Amerikaans.
?You guys are heroes,? zegt ze. ?You keep this city safe! God bless you!?
Dankbaar nemen de leden van het zakkenrollersteam de complimenten in ontvangst. Complimenten die voor een groot deel ook Jaime toekomen. Tegen een van de agenten zeg ik dat ik het opvallend vond hoe snel ze na zijn telefoontje in actie kwamen. ?Vooral omdat hij het drietal op dat moment nog niets strafbaars had zien doen,? verduidelijk ik.
?Dat is juist het bijzondere aan hem,? zegt de agent. ?Hij betrapt zakkenrollers voordat ze iets doen.?
?Heeft hij het ook wel eens mis?? vraag ik. ?Ik heb het nog niet meegemaakt,? zegt de agent.
Even later kijkt Jaime toe hoe het politiebusje de straat uitrijdt en zijn prooi wordt afgevoerd richting politiecel. Hij straalt van oor tot oor. Langzaam zakt zijn hartslag weer tot onder de 200. En daar is die hand weer.
?High five, motherfucker! Ik zei het je toch??
Zo simpel is het, vindt winkelmanager Jaime van Gastel (spreek uit: Gaime). Zakkenrollers moeten worden gepakt en als hij daar een handje bij kan helpen, dan doet hij dat. En dus jaagt hij al achttien jaar op mannen en vrouwen met grijpgrage handjes, in samenwerking met de Amsterdamse politie.
Zodra Van Gastel potenti?le zakkenrollers signaleert, vaak nog v??r zij de fout ingaan, belt hij het zakkenrollersteam van de politie. De agenten in burger komen dan aanfietsen, laten zich door hem instrueren, volgen de verdachten en rekenen hen in zodra ze iets stelen. Hij zit er nooit naast, vertelt een extatische Van Gastel. ‘Er zijn meer dan 400 zakkenrollers door mij opgepakt.’
Een politiewoordvoerder bevestigt dat aantal: ‘Jaime heeft er echt een neus voor. Het is knap wat hij kan. Dat is niet eens elke politieman gegeven.’ Na een ‘heterdaadje’ nodigen agenten hem uit op het bureau, zegt Van Gastel. ‘Voor wat eten of een bakkie koffie. Heel sociaal.’
Amsterdam als jachtterrein
“Het begon toen ik elke dag huilende vrouwen aan mijn kassa had”
Nu de winkelmanager zijn bijzondere hobby sinds kort ook op Youtube etaleert, is hij ineens een halve beroemdheid. Op internet trokken zijn vier filmpjes (het eerste zette hij op 10 december online) al meer dan 300 duizend kijkers. In de media heet hij ineens de ‘zakkenrollerjager’. ‘Een paar dagen terug had mijn Youtube-kanaal nog maar 18 digitale abonnees, nu zijn het er meer dan 3.500’, vertelt de Van Gastel terwijl hij door Amsterdam loopt. ‘Het is alsof er een bom is gebarsten.’
De Hagenees koos de hoofdstad als jachtterrein omdat hij daar jarenlang werkte, als manager van twee schoenenwinkels in de Kalverstraat. ‘Het begon toen ik elke dag huilende vrouwen aan mijn kassa had. Portemonnee gestolen, tas weg. Keer op keer.’ Onrecht, noemt Van Gastel dat. ‘Je moet gewoon van andermans spullen afblijven.’
“Voor zakkenrollers is Amsterdam het paradijs op aarde”
Daarom – ‘en ok?, ook vanwege de adrenaline’ – besloot hij op zijn dagelijkse route van station Amsterdam Centraal naar de Kalverstraat op zakkenrollers te gaan ‘jagen’. Maar ook nu hij in Lelystad werkt reist hij minstens een keer per week naar Amsterdam om urenlang het Damrak en de Kalverstraat af te speuren, op zoek naar dieven. ‘Voor mij is dit ontspanning, even geen klanten helpen. En voor zakkenrollers is Amsterdam het paradijs op aarde. Een paradijs met dagjesmensen die hun geld niet diep genoeg wegstoppen, toeristen die hun jassen over een stoel hangen in een restaurant en dames die hun schoudertassen niet met een hand tegen hun lijf houden. En rugtassen, levensgevaarlijk.’
Ook na al die jaren kan Van Gastel niet goed uitleggen hoe hij zakkenrollers precies herkent. ‘Bij mij in de schoenenwinkel zag ik: die mensen zijn niet met het product bezig. Die pakken een schoen, zonder er goed naar te kijken, en zoeken dan een plek naast een van mijn klanten. Of beter gezegd: naast de tas van mijn klanten. Maar op straat herken je hen lastiger. Mijn eerlijke antwoord is: ze hebben allemaal een beetje van die rotkoppen.’ Lachend: ‘En ja, ik heb d’r misschien ook wel de kop voor, maar ik ben zelf nooit een dief geweest.’
“Ik vind het heel stoer om de politie te kunnen helpen bij het opsporen van zakkenrollers,” zei Van Gastel over zijn hobby in een eerder interview. Hij spot de zakkenrollers en schakelt vervolgens de politie in voor de arrestatie. “En toen dacht ik: misschien vinden mensen het ook wel stoer om hier naar te kijken.”
Een schot in de roos, zo blijkt. Met slechts vier filmpjes? wist hij meer dan 200.000 kijkers en 3500 abonnees binnen te halen. En Van Gastel is niet de eerste. De onlangs doodgeschoten misdaadblogger Martin Kok stond erom bekend verdachten herkenbaar in beeld te brengen en van nog niet bewezen misdrijven te beschuldigen.
Ook de Amsterdamse camerajournalist Frank Buis heeft deel van zijn bekendheid te danken aan zijn zakkenrolfilmpjes. Zijn meest bekeken video’s, minstens 100.000 kijkers per stuk, gaan over Roemeense dieven en manke bedelaars die worden ontmaskerd omdat blijkt dat ze prima kunnen lopen. Net als bij Van Gastel komen de hoofdrolspelers volledig herkenbaar in beeld.
De video’s vallen duidelijk in de smaak, maar roepen ook juridische en ethische vragen op. ?Van Gastel helpt de politie door ze op de zakkenrollers te wijzen, maar brengt ze tegelijkertijd huilend in beeld wanneer ze in de boeien worden geslagen. Hun verdiende loon of privacy-schending? Frederik Zuiderveen Borgesius, onderzoeker aan het Instituut voor Informatierecht van de Universiteit van Amsterdam, probeert antwoord te geven op die vraag.
Deze criminelen worden op heterdaad betrapt, op de openbare weg, waarom zou je hen niet in beeld brengen?
“Ondanks het feit dat ze gearresteerd worden, gaat het hier nog steeds om verdachten, niet veroordeelden. Stel dat achteraf blijkt dat iemand, om wat voor reden dan ook, toch niet schuldig is, dan kunnen deze beelden hem voor altijd achtervolgen. In zo’n filmpje gaat elke nuance verloren.”
Toch lijken de meeste mensen die op de filmpjes reageren er geen moeite mee te hebben dat deze beelden online staan
“Dat het zo makkelijk is om beelden online met elkaar te delen is relatief nieuw. Dat betekent dat de normen en waarden die we hierbij hebben nog een beetje moeten indalen. Net als in de jaren negentig, toen veel mensen weinig kwaad zagen in het online delen van films en muziek met elkaar. Terwijl dit wel illegaal was.”
Maar is dit illegaal?
“Ja,?je mag? volgens de wet niet zomaar beelden van verdachten op het internet zetten. Het is een vorm van eigenrichting die teveel inbreuk maakt op de privacy van de verdachte.”
Wanneer is de inbreuk van privacy wel een optie?
“De politie of justitie publiceert wel eens foto’s of beschrijvingen van verdachten als ze naar hen op zoek zijn. Winkels die camerabeelden op Facebook zetten om winkeldieven op te sporen, overtreden daarmee vaak de wet. In zo’n geval is de privacy-inbreuk (het openbaar maken van de beelden) te zwaar om het doel (opsporing) te bereiken. Maar die winkels hebben nog het doel om een misdrijf op te lossen. In het geval van dit YouTube-kanaal worden de zakkenrollers al op beeld gearresteerd; er is dus niet eens een opsporingsbelang om de beelden online te zetten.”
Vaak beroepen de makers van dit soort video’s zich op het feit dat ze journalist zijn. Verandert dat de zaak?
“Tot een bepaalde hoogte. In de journalistiek gaat het over de balans tussen de privacy van de persoon en de vrijheid van meningsuiting van de journalist. Er moet nog steeds worden gekeken of de privacy-inbreuk proportioneel is. In dit geval denk ik niet dat dit zo is. Sterker nog, het zou zelfs kunnen dat een rechter afziet van het bestraffen van een zakkenroller omdat het feit dat de video online is gezet al als een straf op zich wordt gezien.”
En hoe zit het nu met privacy?
De boeven worden tot nu toe allemaal herkenbaar door Jaime in beeld gebracht. De Amsterdamse politie heeft daar helemaal geen moeite mee. “Hij staat gewoon op de openbare weg als hij filmt. We vinden daar verder niets van”, zegt een woordvoerder.?Hij is juist?blij met de inzet van Jaime. “Hij is goed coachbaar en doet het heel goed.” Jaime helpt volgens de woordvoerder al jaren met het opsporen van zakkenrollers.
“Het is niet zo dat je iemand die een misdrijf pleegt, zomaar op internet mag zetten.” – aldus?internetjurist?Bart Schermer.?Maar dat hij?op een openbare weg filmt, betekent niet dat de video’s geen juridische gevolgen kunnen hebben. “Als je iemand heel specifiek gaat filmen, valt het niet meer onder het recht om in de openbare ruimte te filmen”,?stelt Bart Schermer.?”Dat is dan een inbreuk op de privacywet ? ongeacht of iemand nou iets legaals of illegaals doet.”
“Het gaat dan uiteindelijk dus om de afweging van het journalistieke belang van Jaime ? hij legt misdrijven vast die worden gepleegd ? tegenover de privacy van iemand die gefilmd is. Het is niet gezegd dat omdat iemand een misdrijf heeft gepleegd, je diegene zomaar op internet mag zetten.”
Jaime denkt er over na om in het vervolg de gezichten te blurren.?Hij heeft woensdag met zijn account?een video geliket met de titel ‘Hoe maak je iemand onherkenbaar in een video’. Liever houdt hij de daders?gewoon herkenbaar.
Hij heeft er?een goed gesprek over gehad met het zakkenrollersteam. “Ik moet voortaan wat meer op een afstandje staan, niet zo overdreven als de vorige keer. Agenten mogen er sowieso niet op.” Bovendien is er een kans dat door de beelden de straf van een dader een stuk lager uitvalt. Als iemand herkenbaar in beeld is gebracht, kan de rechter oordelen dat diegene “in de media al genoeg is gestraft”. Een voorbeeld is een gefilmde?mishandeling in Eindhoven. De beelden waren te zien op tv en social media. De rechter gaf de daders een lagere straf dan was ge?ist?vanwege alle media-aandacht.
Op naar?Barcelona
Jaime wil?voorkomen dat hij zijn?video’s van de rechter moet verwijderen.?”Als ik straks een goede actiefilm heb en ik moet die vanwege een rechtszaak weer verwijderen, dan heb ik een groot probleem.” Hij overweegt naar Barcelona te gaan om daar video’s te maken. “Volgens mij mag het daar gewoon.”
